عربستان دست صلح به‌سوی ایران دراز خواهد کرد اما برای آشتی زود است

رویداد۲۴- از مقابل مسجد پیامبر در مدینه در طول مراسم سالانه حج که چهارم سپتامبر به پایان رسید، صدای آرام و ضعیف شیعیان در حال دعا کردن به گوش می‌رسید. 

به گزارش رویداد۲۴ به نقل از اکونومیست، مأموران امنیتی عربستان سعی می‌کردند آن‌ها را در گرمای شدید عربستان خنک کنند. در مراسم قبرستان بقیع در همان نزدیکی، برخی سنی‌ها برای عبادت گذاران شیعه رو ترش کردند اما برعکس سال‌های قبل آن‌ها را با چوب نراندند. و درحالی‌که بیش از 2.3 میلیون مسلمان به دور کعبه می‌چرخیدند، خالد الفیصل، فرماندار استان مدینه خوش آمدی ویژه برای 86 هزار زائر ایران داشت.

شاید تغییر در روابط خصمانه عربستان با شیعیان و به‌خصوص ایران در حال انجام باشد. چندین دهه است که این پادشاهی منبع اصلی تفکرات ضدشیعی در میان مسلمانان سنی بوده است. 

شاه سلمان بن عبدالعزیز و محمد، پسر جوان و وزیر دفاعش در سال 2015 چشم‌انداز اقدامات خود را بر مبنای کاهش نفوذ ایران در منطقه به‌واسطه زور قرار دادند. آن‌ها به جنگ متحدان حوثی ایران در یمن که کنترل صنعا را به دست گرفته‌اند، دامن زدند. آن‌ها درخواست غرامت صدها زائر ایرانی که در حادثه مکه در سال 2015 کشته شدند را رد کردند. یک سال بعد شیخ نمر، از شیعیان برجسته را اعدام کردند، روابط دیپلماتیک با ایران را قطع کرده و پیشگام اتحاد نظامی کشورهای سنی شدند. 

با گذشت دو سال، محمد بن سلمان که از ماه ژوئن ولیعهد شده، احتمالاً در تفکرات خود تجدیدنظر کرده است. او بجای مقابله با متحدان ایران، به دنبال جلب لطف آن‌ها و رهبران شیعه آن‌ها است. او روابط خود با عراق را که 25 سال پیش متشنج شد را تجدید کرده و طی ماه جاری برای نخستین بار از سال 1990، مرزها را به روی افراد و کالاها گشود. او عبدالرحمن بن صالح البنيان رئیس ستاد مشترک نیروهای مسلح عربستان را به بغداد اعزام کرد تا قرارداد تبادل اطلاعات را به امضا برساند و هیئت تجاری عراق را به ریاض دعوت کرد. در ماه ژوئن او میزبان حیدرالعبادی، نخست‌وزیر شیعه عراق بود. در جولای او با لبخندی بر لب با مقتدا صدر، یکی از روحانیون برجسته شیعه دیدار کرد. 

این پادشاهی قصد دارد یک کنسولگری در نجف، پایتخت معنوی اسلام شیعه در شمال عراق و پروازهای مستقیم برای هزاران شیعه سعودی جهت زیارت حرم امام علی (ع) را راه‌اندازی کند. عادل الجبیر، وزیر خارجه عربستان گفت: «فرقه‌گرایی باید از بین برود.» وی با اشاره به تعدیل جنگ در سوریه تأکید کرد: «منطقه رو به آرامش است.»

در واقع سعودی‌ها در حوزه سوریه نیز تغییر کرده‌اند. گفته می‌شود محمد بن سلمان حمایت از مخالفان سنی سوری را متوقف کرده و رهبران در تبعید آن‌ها در ریاض را ترغیب به مصالحه با بشار اسد، رئیس‌جمهور سوریه کرده است.

سعودی‌ها همچنان شمال یمن را بمباران می‌کنند اما در آنجا هم به نظر می‌رسد برای انجام یک توافق نرم شده‌اند. آن‌ها به شکل کاملاً غیرمعمولی از حمله هوایی به صنعا در 25 اوت که منجر به مرگ 14 شهروند شد، عذرخواهی کردند.

برخی مقامات سعودی می‌گویند به دنبال جلب لطف و توجه متحدان عرب ایران هستند و قومیت را بر مذهب ارجح قرار داده‌اند تا از نفوذ ایران بکاهند. یکی از آن‌ها می‌گوید: «هرچه بیشتر با عراقی‌ها تعامل داشته باشیم، ایرانی‌ها کمتر نزدیک می‌شوند. عراق متعلق به جهان عرب است.»

برخی ناظران آشتی میان ایران و عربستان را پیش‌بینی می‌کنند و از احتمال یک معامله بزرگ صحبت می‌کنند که طی آن سعودی‌ها برتری ایران در شمال خاورمیانه ازجمله سوریه را به رسمیت می‌شناسند و در مقابل آزادی عمل در کشورهای حوزه خلیج‌فارس و شبه‌جزیره عربستان را دریافت می‌کنند. 

اما عادل الجبیر چنین صحبت‌هایی را «خنده‌دار» خوانده است. با توجه به این موضع‌گیری هرگونه پیشرفتی دشوار خواهد بود. این پادشاهی نسبت به اینکه به دنبال جلب رضایت ایران دیده شود، محتاط است.