مدیریت بحران در تهران در چه شرایطی موفق خواهد شد

رویداد۲۴-نشست روز سه‌شنبه شورای شهر تهران پربار بود. از یک سو وزیر راه و شهرسازی آمارهای تازه و تکان دهنده‌ای از رشد ناموزون و بی‌قواره متن و حاشیه پایتخت و مخاطرات پیش روی کلان شهر تهران از جمله وجود 6 هزار هکتار بافت فرسوده ارائه کرد و از سوی دیگر اعضای شورای شهر نیز با تأمل در گزارش ارائه شده از زوایای مختلف دیدگاه‌های خود را بیان کردند.از میان مطالب عنوان شده تذکر خلیل آبادی عضو کمیسیون فرهنگی و اجتماعی شورای شهر، آنجا که بر ضرورت حفظ و ارتقای جایگاه مدیریت بحران در مدیریت شهری اشاره کرد، قابل توجه بود. وی البته خواستار حضور رئیس سازمان پیشگیری و مدیریت بحران در شورای معاونان شهرداری طبق قانون شد تا در اجرای هر طرح و فعالیتی از ابعاد مدیریت بحران و ایمنی شهر غفلت نشود. چه آنکه ریشه بسیاری از مشکلات موجود کلان شهر تهران غفلت از نگاه آینده نگر در اجرای طرح‌های عمرانی، اجتماعی و اقتصادی به شمار می‌آید و قائل شدن نقش نظارتی و رصد تمامی طرح‌های پایتخت از توسعه شبکه حمل و نقل گرفته تا اجرای طرح‌های عمرانی، ایجاد زیرساخت‌ها، شریان‌های حیاتی، طرح‌های اجتماعی، فرهنگی و فعالیت‌های اقتصادی و غیره می‌تواند به تحقق اهداف مدیریت بحران بینجامد. چه بسا اگردر سال‌های گذشته جایگاه مدیریت بحران در نظارت و رصد طرح‌های شهری ارتقا می‌یافت امروز با مخاطرات و آسیب‌های کمتر، مواجهه و شاهد برخی حوادث ناخوشایند نبودیم.

توسعه پایدار بر برخورداری طرح‌های عمرانی از پیوست‌های فرهنگی، اجتماعی، محیط زیستی و در نهایت مدیریت کاهش مخاطرات، مدیریت بحران و حتی پدافند غیرعامل تأکید دارد. در عین حال سایر طرح‌ها و فعالیت‌ها نیز باید معطوف به توسعه پایدار و مؤلفه شاخص آن یعنی تحقق شهر ایمن و مقاوم و تاب آور در برابر حوادث و سوانح طبیعی و انسان ساز باشد.

گرچه تهران بواسطه موقعیت جغرافیایی از جمله واقع شدن در حلقه گسل‌های بزرگ و کوچک و روددره‌های منشعب از ارتفاعات البرز در زمره شهرهای دارای مخاطره بالای زلزله و سیل به شمار می‌آید و فاکتور خطر به لحاظ موقعیت طبیعی قابلیت حذف ندارد اما شاخص ریسک یا مخاطره با دانش روز مدیریت ریسک و مدیریت بحران که تکیه بر اجرای طرح‌های پیشگیرانه دارد قابل کاهش و تخفیف است به شرط آنکه مدیریت بحران در مدیریت شهری در جایگاه واقعی خود قرار گیرد و در هر فعالیت و طرحی اعم از عمرانی، فرهنگی و اجتماعی به تهیه پیوست‌های مدیریت بحران و اجرای آن بها داده شود و نگاه به مدیریت بحران محدود به مدیریت در زمان مقابله و رویارویی با حادثه یا سانحه نگردد. چرا که هزینه‌های غفلت از مدیریت بحران و غفلت از مدیریت ریسک و کاهش سطح مخاطرات بسیار سنگین است و ابعاد غیر قابل جبران آن در زمان حادثه خود را به جامعه تحمیل خواهد کرد.

تا آنجا که گفته می‌شود فعالیت و اجرای طرح‌ها در این بخش هزینه محسوب نمی‌شود بلکه نوعی سرمایه‌گذاری است. بر اساس دانش روز، شهرداری‌ها به دلیل برخورداری از بازوهای اجرایی قدرتمند و مسئولیت کلیدی در ساخت و ساز و توسعه شهری نقش قابل توجهی در تحقق شهری تاب آور و مقاوم در برابر حوادث و سوانح چه در ابعاد پیشگیرانه و کاهش ریسک و چه در ابعاد مدیریت آمادگی و مدیریت مقابله در زمان حادثه را دارند.

این نقش باید پررنگ و این جایگاه در ساختار مدیریت شهری تهران و سایر کلان شهرها و شهرهای کشورمان باید تقویت شود در غیر این صورت هر گونه سخن از ایمنی شهر در برابر حوادث و سوانح و اکتفای صرف به ایجاد تشکیلاتی فاقد جایگاه، اعتبار و قدرت لازم صرفاً نوعی رفع تکلیف آنی به دور از آینده نگری و فارغ از روح توسعه پایدار محسوب می‌شود. باید به خاطر داشت که درسال‌های اخیر نگاه به مدیریت بحران متحول شده است و هرگونه تحول در مسیر دستیابی به شهر مقاوم و تاب آور منوط به استقرار نگاهی فرابخشی و با تکیه بر تجمیع توان مدیریت شهری و در نظر گرفتن تمامی ابعاد اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی شهر و شهروندان است.