قصه غربت «گفت و گو» در جامعه ایرانی

رویداد۲۴-بدرفتاری‌ها و جرو بحث‌هایی که میان روشنفکران، اندیشمندان، سیاست‌پیشگان و... رخ می‌دهد، بیشتر ما را حساس کرده و به فکر فرو می‌برد که چرا «گفت‌وگو» میان آنها شکل نمی‌گیرد. اما این را هم باید در نظر داشته باشیم که اگر رفتار آنها بیشتر توجه ما را جلب می‌کند به این خاطر است که رفتار آنها بیشتر زیر ذره‌بین قرار می‌گیرد، در حالی که این ناتوانی، عمومی است و «گفت‌وگو» در فرهنگ عمومی ما تعریفی ندارد.«گفت‌وگو» برای حل مسأله یا رفع مشکلی (نظری یا عملی) میان دو یا چند نفر شکل می‌گیرد و معیار سخنان و ادعاهایی که در آن مطرح می‌شود بر پایه «استدلال» است، ولی ما گاهی هر مکالمه‌ای را مساوی با «گفت‌وگو» در نظر می‌گیریم.مکالمه‌های بدون هدف و مکالمه‌هایی که با زورگویی، تعصب‌ورزی و «حمله به دیگری» شکل می‌گیرند و خالی از «استدلال‌های قوی» هستند، گفت‌وگو نیستند. شوربختانه در بیشتر موارد وقتی سخنی و نقدی مطرح می‌شود با توجه به آن فضایی برای «جر و بحث» و در پی آن کوبیدن گوینده یا نویسنده و ساکت‌کردن او به هر روش پدید می‌آید. در زمانی که وارد «جر و بحث» می‌شویم، آنچه گفته شده را با دقت گوش نمی‌کنیم و نیازی هم به دقیق گوش‌دادن احساس نمی‌کنیم چون رأی و نظر خودمان را مساوی با حقیقت می‌پنداریم.

بنابراین به آنچه می‌شنویم دقت نمی‌کنیم، یا فقط چون آن سخن و ادعا با باورها و اندیشه‌های ما جور در نمی‌آید و سازگاری ندارد، در پی آماده‌سازی پاسخی محکم (بویژه به لحاظ لحن و بیان) می‌گردیم و تلاش خودمان را برای تحقیرکردن، مسخره‌کردن و زمین‌گیرکردن گوینده یا نویسنده به کار می‌بندیم. ما به این روش‌ها عادت داریم، با تماشای این روش‌ها رشد کرده و بزرگ شده‌ایم، و در نهاد آموزش و پرورش ما هم (نه فقط وزارتخانه آموزش و پرورش بلکه همه نهادهایی که وظیفه آموزش و پرورش را در کشور بر عهده دارند همچون وزارتخانه‌های ارشاد و علوم، صدا و سیما، روشنفکران و...) خبری از آموزش «گفت‌وگو» و به طور کلی «درس‌های زندگی» مطابق با دانش روز جهان (بویژه دستاوردهای تازه علوم انسانی) نبوده و نیست.

شوربختانه «استدلال‌گرایی» در نظام آموزش و پرورش ما غایب است و از این رو وقتی برای حل مسأله‌ای وارد گفت‌وگو می‌شویم یا به طرح سخن و ادعایی می‌پردازیم، به جای ارائه دلیل برای سخن و ادعایی که مطرح می‌کنیم، به خشونت‌ورزی روی آورده و بدرفتاری می‌کنیم. چنین رفتارهایی یک جامعه غیرگفت‌وگویی را شکل داده و نشانه بارز ضعف فرهنگی ماست.