شهرداری کودکان کار را مورد استثمار قرار می‌دهد/ آمارهای عجیبی از تجاوز به کودکان کار وجود دارد

رویداد۲۴- رابط، مددکار اجتماعی و عضو جمعیت امام علی معتقد است که شهرداری نه تنها حمایتی از کودکان کار ندارد، بلکه آن‌ها را به طرق مختلف مورد استثمار قرار می‌دهد، حدود 90 درصد از کودکان کار از شدت فقر به خیابان‌ها روی آورده‌اند.

کودکان کار؛ مطمئناً بارها و بارها در کوچه و خیابان آن‌ها را دیده‌اید.‌ در سرما و گرما یا فال و خوراکی می‎فروشند یا دستمال به دست شیشه‌ ماشین‌ها را می‌شویند.

سال‌های زیادی است که کودکان کار در خیابان‌های شهر حضور پررنگی دارند،‌ نیازی به دقت هم ندارد،‌ کافی است تا سرتان را کمی بچرخانید تا دختر و پسران کوچکی را ببینید که با ظاهر نامناسب، نحیف و خسته سعی دارند تا با متقاعد کردن مردم، اجناس خود را به آنان بفروشند تا شاید بتوانند بخش کوچکی از هزینه‌های بزرگ خانواده خود را تأمین کنند. کودکانی که با جثه‌های نحیف و کودکانه و به دلیل فقر خانواده مجبورند تا با دست‌فروشی و ارائه خدماتی همچون تمیز کردن ماشین‌ها، چرخ اقتصاد خانواده خود را بچرخانند.

جمع‌آوری کودکان کار و خیابانی بر اساس آیین‌نامه ساماندهی مصوب هیئت‌وزیران در سال 84 اجرایی شده است. طرحی که البته منتقدین بسیاری هم دارد. به گفته مسئولین اما،‌ این طرح به منظور ساماندهی، جذب و محافظت از کودکان صورت می‌پذیرد.

همین چند ماه پیش بود که این طرح بار دیگر در سطح شهر اجرایی شد؛‌ ون‌ها و موتورهایی که در کوچه و خیابان کودکان را دنبال می‌کردند تا آن‌ها را از سطح خیابان‌ها جمع کنند. نوع جمع‌آوری کودکان به‌قدری نامناسب بود که ساعاتی از اجرایی شدن این طرح نگذشته بود که موجی از انتقادات و هجمه‌ها به این طرح و فرمانداری تهران که در این طرح همکاری داشت،‌ روانه شد. تا جایی که وزارت کار، بهزیستی، اعضای شورای شهر و NGO های فعال در حوزه کودک بارها از اجرای این طرح اظهار نگرانی کرده و بارها اعلام کردند که جمع‌آوری کودکان باید مطابق با آیین‌نامه ساماندهی کودکان خیابانی مصوب 1384 هیئت دولت انجام بگیرد، نه اینکه جمع‌آوری کودکان همراه با طرح جمع‌آوری متکدیان و معتادان اجرا شود.

فعالان و مددکاران اجتماعی بر این عقیده‌اند که بسیاری از این کودکان کار نه تنها با باندها همکاری ندارند بلکه به دلیل فقر شدید مالی مجبور به خیابان‌گردی هستند،‌ کودکانی که با آمدنشان به خیابان، خود را برای هر آسیبی آماده کرده‌اند،‌ از توهین و تحقیر تا تجاوز و آسیب‌های جسمی.

تجاوز به کودکان کار اما، موضوع جدیدی نیست‌‌، همه ما بارها و بارها و بارها این چنین اتفاقات را شنیده‌ و یا دیده‌ایم، کودکانی که به دلیل فقر و عدم وجود حامی،‌ مورد تجاوز فردی و گروهی قرار می‌گیرند. طبق آخرین پژوهش‌های «سنجش رفتارهای پر خطر در کودکان کار و خیابان در ایران» که از سوی سازمان بهزیستی انجام شده، حاکی از آن است که کودکان کار و خیابان از سنین پایین با روابط جنسی آشنا می‌شوند، به گونه‌ای که میانگین سن شروع روابط جنسی در دختران، 12/5 و در پسران 13/7 سال است،‌ یعنی در مجموع، ٢١ درصد این کودکان رابطه جنسی را تجربه کرده‌اند. این آمار خود به تنهایی نشان‌دهنده یک فاجعه در جامعه است، فاجعه‌ای که در زیر پوست شهر و به دور از هیاهوی جامعه اتفاق می‌افتد. کودکانی که مورد تجاوز قرار می‌گیرند، با حجمی از کینه، عقده، خشم و آسیب‌های روحی بزرگ می‌شوند و در آینده مشکلاتی را برای خود و جامعه پیرامونشان ایجاد می‌کنند.

علیرغم تلاش همه‌ سازمان و نهادهای مربوطه اما،‌ ‌هرساله تعداد این کودکان بیشتر می‌شود و آسیب‌ رساندن به آن‌ها نیز آسان‌تر. طرح جمع‌آوری کودکان کار به‌خودی‌خود کاری صحیح است اما زمانی این کار منطقی می‌شود که این کودکان پس از جمع‌آوری به مکان‌هایی امن برده شوند و سریعاً به مشکلات مادی و معنوی آن‌ها و خانواده‌شان رسیدگی شود؛‌ نه اینکه آن‌ها را بگیرند و پس از تهدید و تحقیر آن‌ها را بار دیگر در خیابان‌ها رها کنند. 

ایلیار رابط، مسئول خانه ایرانی جمعیت امام علی در منطقه فرحزاد، در گفت‌وگو با رویداد۲۴ به اتفاقات اخیر رخ داده پیرامون جمع‌آوری کودکان کار از سوی مأموران نیروی انتظامی گفت: اینکه می‌گویند این جمع‌آوری در جهت ساماندهی و جذب کودکان است دروغ محض است. مأموران کودکان را دنبال می‌کنند، برخی از این کودکان طی فرار از دست مأموران آسیب دیده‌ بودند و دچار شکستگی دست‌وپا شدند و هیچ هزینه‌ای هم برای درمان به این کودکان داده نشد.

رابط با بیان اینکه سالیانه از میان 700 کودکی که در این طرح جمع‌آوری می‌کنند بسیاری از آن‌ها دچار آسیب می‌شوند، خاطرنشان کرد: اعلام شده بود برخی از این مددکاران اجتماعی مدرک کارشناسی ارشد دارند، من واقعاً نمی‌دانم که دنبال کردن بچه‌ها و دستگیر کردنشان چه ارتباطی با مدرک تحصیلی آنان دارد. البته ما زیاد دیده‌ایم که در بسیاری از موارد هم افراد موتور سوار با بی‌سیم در خیابان‌ها به دنبال دختر بچه‌های کوچک بودند.

این مددکار اجتماعی ادامه داد: برخی از مسئولین می‌گویند که پدر و مادر کودکان کار به دنبال استثمار کردن این کودکان هستند، باید بگویم که شخصاً اگر فقیر بودم و اگر قرار بود میان گرسنگی و کار کردن یکی را انتخاب کنم، قطعاً کار کردن را انتخاب می‌کردم. بله البته هستند افرادی که با درامدهای بالا حاضر نیستند که بچه‌ها از کار خیابان جدا شوند، اما باید بگویم این موضوع شامل درصد کمی می‌‌شود و کمتر از ده درصد از کودکان کار به‌صورت باندی فعالیت می‌کنند و مابقی همه از شدت فقر وارد کارهای خیابانی شده‌اند.

رابط ادامه داد: باند دروغ شیرینی است که بگویند این کودکان کار نیازمند نیستند و برای یک باند فعالیت می‌کنند و نباید به آن‌ها کمک کرد. حتی اگر باند هم باشند حق ندارند که در خیابان‌ها به دنبال کودکان بدوند، دست‌وپای آنان را قطع کنند و یا آن‌ها را تهدید به سلب حضانت از خانواده کنند. ما یک طرح یارانه مشروط به تحصیل داشتیم که طی این طرح به خانواده‌های کودکان کار اعلام کردیم که اگر فرزندشان درس بخوانند ما یارانه ماهی 60 هزار تومان را به آن‌ها پرداخت می‌کنیم؛ اما متأسفانه به دلیل هزینه بالا، این طرح را قطع کردند؛ چون قطعاً هزینه دنبال کردن بچه‌ها در خیابان کمتر است.

عضو جمعیت امام علی، با بیان اینکه دغدغه برخی از مسئولین کودکان کار نیست بلکه چهره‌ی شهر است، تصریح کرد: مسئولین اعلام کردند که جمع‌آوری کودکان کار وظیفه ذاتی ما است. سؤال ما این است که چرا سعی نمی‌کنند که به خانواده‌های این کودکان کمک کنند؟ چرا سعی دارند با جمع کردن کودکان صورت مسئله را پاک کنند؟

ایلیار رابط، ادامه داد: حدود 60 الی 70 درصد از کودکان کار تبعه افغانستان و مابقی ایرانی هستند. متأسفانه برخورد با کودکان کار چه تبعه ایران چه تبعه افغان به‌صورت قهری است. زمانی که کودکان را جمع‌آوری می‌کنند از آن‌ها نمی‌پرسند که آیا واقعاً زیر نظر باند هستند یا به دلیل فقر است که مجبور به کار در خیابان‌ها هستند. آیا شهرداری تهران حاضر است که پیمانکارانش را مجبور به استخدام نیروهای بزرگ‌سال کند؟ کودکان کار نیروهای ارزان قیمت شهرداری هستند و به دلیل همین ارزان قیمت بودنشان، از آن‌ها برای شهر استفاده می‌کنند؛ آیا این استثمار نیست؟ بسیاری از این کودکان در دخمه‌ها زندگی می‌کنند تا بتوانند برای خانواده خود مقداری پول بفرستند.

رابط در ادامه افزود: چندین شهر زباله در تهران وجود دارد که صد الی دویست کودک در این شهرهای زباله در حال تفکیک آهن و زباله‌ هستند. بسیاری از این کودکان زمانی که از فرط خستگی خواب بودند، موش بدن‌ آن‌ها را خورده است. غذای این کودکان از همان زباله‌ها تأمین می‌شود. چطور شهرداری می‌گوید حامی کودکان کار است اما زمانی که باید هزینه‌های لازم را برای این کودکان انجام دهند، عقب‌نشینی می‌کنند. کودکان زمانی که در خیابان‌ها هستند با آسیب‌های بسیاری مواجه هستند.

این فعال و مددکار اجتماعی با بیان اینکه برخی از کودکان کار در کارگاه‌های زیرزمینی مشغول به کار هستند، تصریح کرد: کارگاه‌های در سطح شهر وجود دارند که کارگران آن‌ها زیر ده نفر هستند و قانون کار هم برای آن‌ها رعایت نمی‌شود. بسیاری از کودکانی که درآمد کمی دارند و از مأموران در خیابان‌ها کتک خورده‌ و ترسیده‌اند به این کارگاه‌ها پناه می‌برند و جالب است که بدانید بیشترین تجاوز هم در همین کارگاه‌های زیرزمینی به کودکان می‌شود.

رابط ادامه داد: مدتی قبل یکی از نمایندگان در اعتراضی به وزیر کشور در خصوص حضور اتباع خارجی در ایران و به دست گرفتن برخی از مشاغل، گفته بود که چرا اجازه می‌دهید کودکان افغانی در ایران کار کنند؟ وزیر کشور نیز پاسخی کاملاً منطقی به این مسئول دادند و اعلام کردند که این افغانستانی‌ها باعث چرخش کار و اقتصاد ما شده‌اند و نه تنها باعث بیکاری نشده‌اند بلکه کارهایی را انجام می‌دهند که بسیاری از ایرانی‌ها حاضر به انجام آن نیستند. ما در بسیاری از مواقع با کودکان افغان به‌صورت نژادپرستانه رفتار کردیم و به علت کلیشه‌های همچون افغانی بودن و یا باند، اجازه کار کردن از آن‌ها را گرفته‌ایم. طبق بررسی‌های که انجام داده‌ایم، آمار تجاوز به کودکان افغان در ایران آمار غیرقابل باوری است و به دلیل حضور غیرقانونی آن‌ها در ایران، حتی توان شکایت و پیگیری را هم ندارند.

این فعال اجتماعی ادامه داد: ما پیگیری‌های لازم را برای این‌گونه اتفاقات انجام داده‌ایم اما متأسفانه این پیگیری‌ها راه به جایی نبرده است.