ماموریت تاریخی فرستادگان اروپا برای حفظ برجام

رویداد۲۴-زمان تصمیم گیری کنگره در باره برجام نزدیک شده است و تیم دولت های اروپایی چانه زنی سختی را با کاخ سفید و کنگره نشینان بر سر حفظ این معاهده تاریخی و بین المللی آغاز کرده اند. تلاش طرف های اروپایی از تماس تلفنی و ارسال پیام فراتر رفته است و دیپلمات های ارشد اروپا با رهبری فدریکا موگرینی رسماً عازم واشنگتن شده و برای تاثیر گذاری بر تصمیم کنگره گام برداشته است.شاید کمتر موضوعی در تاریخ روابط قدرت های دوسوی آتلانتیک به اندازه پیمان هسته ای ایران، این چنین امریکا و اروپا را به میدان زورآزمایی کشانده بود.

دردسر اروپایی ها از زمانی آغاز شد که دونالد ترامپ به عنوان رهبر جدید با تفکرات غیرقابل پیش بینی سکان اداره سیاست جهانی امریکا را در دست گرفت. چهره ای که تاکنون دست کم در دو مرحله نهادها و پیمان های تاریخی اروپا را به چالش کشیده است؛ بار اول در ماجرای ترک پیمان بزرگ زیست محیطی پاریس و بار دوم در قضیه کناره گیری از سازمان عظیم یونسکو.

در ماجری برجام نیز ترامپ از روز اول با اندیشه متوقف کردن این پیمان تاریخی تیم سیاست خارجی خود را برگزید. در این مسیر البته دو جناح پرنفوذ لابی سعودی و اسرائیلی نیز کنار او قرار گرفتند. مدعای ترامپ در قضیه برجام این بوده که این پیمان به سود طرف ایرانی و به ضرر طرف امریکایی تدوین و تنظیم شده است و می بایست مورد تجدید نظر قرار گیرد تا سود و منافع  ایالات متحده هم در آن لحاظ شود.

با همه این اوصاف، ترامپ علیرغم نطق های تند و آتشین علیه برجام در 2  دور مواجهه بر سر امضای تمدید برجام در کاخ سفید، نتوانست دستور لغو یا نقض آن را صادر کند. در این مسیر علاوه بر دولتهای اروپایی، افکار عمومی و سیاستمداران پرنفوذ امریکا زنگ هشدار را به صدا در آوردند و گفتند که نقض یکسویه این پیمان از سوی امریکا تصویری کشوری پیمان شکن از او ارائه خواهد کرد و این پیام خطرناک را برای جهان خواهد داشت که ایالات متحده به قراردادها و معاهدات خویش پایبند نیست و آنگاه مشروعیت سیاست خارجی این کشور در قاموس حقوق بین الملل به کلی زیر سوال خواهد رفت.

تحت همین فشارها، ترامپ راه چاره را در این دید تا تصمیم گیری در این باره را برعهده کنگره بگذارد. کنگره ای که طبق گفته دیپلمات مشهور ایران( سید حسین موسویان) از فردای انتخابات ریاست جمهوری امریکا کانون لابی های سنگین طرف های سعودی و اسرائیلی علیه ایران بوده است.

اکنون این کشاکش یکساله در داخل آمریکا بر سر برجام به این نقطه رسیده است که کنگره این کشور رأی نهایی را در باره این پیمان اعلام کند. ایران به صورت آشکار خواسته جناح تندروهای امریکا مبنی بر تجدید نظر و جرح و تعدیل برجام را مردود شمرده  و خواسته هایی مثل افزودن بند مربوط به محدودسازی موشکهای بالستیک را مغایر روح برجام می داند.

در این وضعیت بن بست گونه ، حال همه چیز به لابی جناح قدرتهای اروپایی در کنگره موکول شده است. اروپا علیرغم داشتن پاره ای اختلاف ها با ترامپ همچنان شریک اصلی و اول ایالات متحده به حساب می آید برای امریکا حل و فصل مناقشات سیاسی از نوع مسئله هسته ای ایران بدون حضور این شریک دیرین امکان پذیر نیست. ضمن آن که برجام در شمار اسناد و مصوبات شورای امنیت سازمان ملل در آمده است که امضای 5 قدرت هسته ای جهان پای آن نشسته است.

آنچه پیدا است با نزدیک شدن زمان تصمیم گیری کنگره، جناح دولت های اروپایی تحرک بی سابقه ای را آغاز کرده و در این مسیر جبهه واحدی را تشکیل داده اند.آنها یک هیات دیپلماتیک مرکب از بلندپایگان سه قدرت اروپایی (آلمان، فرانسه و انگلیس ) را وارد کارزار چانه زنی با کنگره کرده اند تا علاوه بر مقامات وزارت خارجه و کاخ سفید با نمایندگان کنگره، رایزنی کنند. هدایت این تیم را شخص مسئول سیاست خارجی اروپا، فدریکا موگرینی برعهده دارد

لحن و ادبیات اروپایی ها در این روزها رنگ هشدار و اولتیماتوم را دارد. گو این که برای اروپا، پیمان هسته ای به نوعی خط قرمز در سیاست جهانی تبدیل شده است. کما این که وزیر خارجه آلمان اعلام کرده است که شکست برجام برای جهان فاجعه خواهد بود. یا آنکه موگرینی گامی فراتر از دیپلمات آلمانی نهاد و گفت موافقتنامه هسته‌ای با ایران «اولویت امنیتی» برای اروپا و منطقه به شمار می‌رود و همه ۲۸ کشور عضو اتحادیه اروپا بر سر این مسئله اجماع دارند. حتی در انگلیس که اغلب در سیاست خارجی کنار امریکا می ایستاد و یا تحت تاثیر لابی اسرائیل در موضوعات خاورمیانه عمل می کرد این بار شخص ترزامی نخست وزیر و جانسون وزیر خارجه آن در دیدارهای مکرر خود با طرف های امریکایی بر حفظ برجام پافشاری کرده اند.

حال این سوال مطرح می شود که دلیل این همه نگرانی طرف های اروپایی چیست و چرا سران این اتحادیه نقض برجام در کنگره یا کاخ سفید را یک خطر امنیتی یا به تعبیر آلمانی ها یک فاجعه می خوانند.

پاسخ این سوال را می توان از لابه لای گفته های خود موگرینی و دیپلمات های ارشد اروپا دریافت. نزد اروپایی ها، برجام نمادی از پیروزی عنصر دیپلماسی بر منطق زور و قهر در روابط بین الملل است پیمانی که به گفته مسئول سیاست خارجی اروپا، پنجره ای از امید به حل و فصل مناقشات جهانی از راه مذاکره و دیالوگ را گشود. اروپایی ها در عین حال که برجام را شیرین ترین دستاورد خویش در معادلات دیپلماسی جهان می دانند این پیمان را در وضع آشفته خاورمیانه تنها پادزهر ممکن مقابل روش های قهرآمیز جناح ترامپ به حساب می آورند. برجام به همان اندازه که امید دولت های اروپایی به جهان امن تر را احیا کرد اکنون نقض و شکستن آن می تواند ابرهای تیره تنش و خصومت را بر فضای جهانی حکمفرما سازد

این نکته را نیز نباید از نظر دورداشت که طرف های اروپایی بعد از تجربه تلخ خروج ترامپ از یونسکو و پیمان تاریخی پاریس دریافتند که چنان که خاکریز برجام را هم از دست بدهند باید خود را آماده هجمه های جدید ترامپ و تندروهای حاکم بر کاخ سفید به دیگر نهادها و پیمان های سیاسی و حقوقی کنند.