تمام آنچه باید برای زمان زلزله بدانید/ هنگام زلزله فقط پناه‎گیری نه فرار/ لرزش تهران زلزله طبیعی است نه سلاح هارپ

زلزله‎های اخیر تهران، نشان داد که علاوه بر نبود مدیریت بحران، شهروندان نیز هیچ‌گونه اطلاع و آموزشی هم برای شرایط بحرانی مانند زلزله ندارند.

عدم آگاهی و اطلاعات صحیح در خصوص چگونگی رفتار در زمان بروز بحران‌هایی مانند زلزله، مدت‌‌هاست که موردانتقاد بسیاری از کارشناسان قرار دارد. بسیاری از ما و سایر شهروندان به‌درستی نمی‌دانیم که مثلاً اگر زلزله رخ داد، باید چه‌کاری انجام دهیم. وجود ترس و اضطراب هم عمدتاً در کنار این ناآگاهی قرار می‌گیرد و باعث می‌شود تا اتفاقات ناگواری رخ دهد. چراکه اگر از همان کودکی، آموزش‌های صحیح را فراگرفته بودیم، می‌توانستیم در شرایط بحرانی نه‌تنها خود را کنترل کنیم، بلکه به دیگران هم کمک کنیم.

هفته گذشته زمانی که تهران لرزید، در مدت زمان بسیار کوتاهی بسیاری از شهروندان به کوچه و خیابان آمدند و در کنار ساختمان‌های بلندمرتبه ایستادند و حتی برخی از آن‌ها هم در زیر ساختمان‌ها تا صبح خوابیدند. هجوم مردم به سمت خروجی‌ها برای رفتن به سمت کوچه و خیابان‌ نیز ناشی از همین عدم اطلاعات و آگاهی‌ها است؛ زیرا در زلزله تهران هیچ‌کس از زلزله آسیب ندید بلکه فقط 100 نفر از شهروندانمان به دلیل عدم آگاهی و در حین فرار مصدوم شدند و یک زن نیز در همین شرایط کشته شد.

به نظر می‌رسید عموماً این‌گونه آموزش‌ها در کشور ما از جایگاه و اهمیت خاصی برخوردار نیست. به‌طور مثال در مدارس زنگ زلزله می‌گذارند تا کودکان شرایط صحیح رفتار و پناه گیری در زمان زلزله را بیاموزند، اما تنها چیزی که کودکان یاد نمی‌گیرند همین نوع رفتار و پناه‌گیری است و اصولاً این زنگ برای دانش‎آموزان حکم زنگ تفریح را دارد و به خنده و شوخی می‌گذرد. بهتر است مسئولان مربوطه تا دیر نشده راه‌کارهای مناسبی را برای آموزش صحیح به شهروندان اتخاذ کنند تا در زمان بروز زلزله احتمالی، تعداد کشته و مصدومین براثر زلزله به حداقل ممکن برسد.

مسلم صفایی، مدرس آموزش‌های حوادث غیرمترقبه جمعیت هلال احمر در گفت‌وگو با رویداد۲۴، درباره ضرورت آموزش شهروندان برای آمادگی در زمان زلزله، گفت: ابتدا باید بگویم که زلزله هیچ‌گاه قابل پیش‌بینی نیست و احتمال بروز زلزله همواره در هر نقطه‌ای وجود دارد. زلزله نه‌تنها در ایران بلکه در هیچ کجای دنیا قابل پیش‌بینی نیست و ممکن است فقط علائمی را به‌صورت نسبی و تجربی داشته باشد؛ مانند واکنش نشان دادن حیوانات، خشک شدن یا به قعر رفتن آب‌های زیرزمینی و قنات‌ها و برخی از علائم دیگر. این علائم البته صورت نسبی است و هیچ علمی تاکنون در خصوص این علائم اثبات نشده است.

صفایی ادامه داد: برخی از شهروندان و غیره می‌گویند که اتفاق اخیر تهران زلزله نبوده است بلکه تست سلاح هارپ بوده است. با توجه به امنیت قابل قبول زمینی و هوایی کشور ما، مطمئناً اعلام می‌کنم که تست هیچ گونه سلاحی نبوده است و یک زلزله طبیعی رخ داد.

این مدرس آموزش‌های حوادث غیرمترقبه بابیان اینکه مردم کشور ما باید همواره هشیار باشند، تصریح کرد: زلزله‌هایی که عموماً در کشور ما رخ می‌دهد اکثراً در عمق کم اتفاق می‌افتند و همین باعث می‌شود که بیشترین انرژی زلزله در سطح زمین تخلیه شود. ما نمی‌دانیم زلزله چه زمانی رخ می‌دهد اما توصیه می‌کنیم که شهروندان تا یک الی دو هفته آینده هوشیارتر باشند. لوازمی که برای 72 ساعت پس از بحران نیاز است را در یک کوله نجات گذاشته و در کنار درب خروجی بگذارند. شهروندان مدل چیدمان مبلمان‎شان را به‌گونه‌ای تنظیم کنند که مسیر خروجی خانه باز باشد.

صفایی ادامه داد: شهروندان سعی کنند که تمامی اجسامی که در مسیر خروجی‌شان قرار دارد مانند قاب عکس، کتابخانه و ... را همین‌الان سریعاً جابه‌جا کنند و اگر هم امکان جابجایی وجود ندارد، آن‌ها را به‌صورت دقیق بر روی دیوار فیکس کنند. جالب است بدانید که بیشترین آسیب‌ها در زمان زلزله از سوی اجسام غیر سازه‌ای است که ما توصیه می‌کنیم که هم‌وطنان حتماً به این نکات توجه کنند. نکته مهم دیگر این است که شهروندان سعی کنند نقاط امن محل زندگی و کار خود را به‌صورت منطقی شناسایی کنند. در خانه‌، ستون‌ها و محل اتصالات آهن‌ها می‌تواند جان‌پناه خوبی باشد. زیر میزهای چوبی و فلزی هم می‌تواند محل امنی باشد. برخی گفته‌اند که مثلث امن در کنار میزها است، اما باید بگویم محل امن همچنان در «زیر» میز‌ها است.

این کارشناس بابیان اینکه بسیاری از خانه‌ها در تهران و شهرستان‌ها ویلایی و دارای دیوارهای باربر هستند، تصریح کرد: دیوار باربر به دیوارهایی می‌گویند که بار زیادی را تحمل می‌کنند و مثلاً قسمت زیادی از سقف بر روی آن‌ها قرار دارد. شهروندان باید از این دیوارها دوری کنند، اما اگر فاصله میان دیوارها کم و عرض‌ آن‌ها درنهایت یک متر بود، می‌توان از آن قسمت به‌عنوان جان‌پناه استفاده کرد. این موارد نکاتی هستند که اگر هم‌وطنانمان رعایت کنند، زمان زلزله مطمئناً دچار آسیب نخواهند شد.

صفایی با اشاره به موضوع مهم «تخلیه امن در شرایط اضطراب»، گفت: برخی از شهروندان این موضوع را درست متوجه نمی‌شوند، ما تخلیه امن را داریم، اما این تخلیه بعد از پناه گیری صورت می‌پذیرد. موج‌های زلزله عموماً متفاوت است. موج‌های زلزله بعضاً ممکن است افراد را به‌صورت بالا و پایین، چپ و راست و عقب و جلو پرتاب کنند و حتی در برخی از مواقع ممکن است که دو موج زلزله هم‌زمان باهم رخ دهد و فرد را هم به بالا و پایین و هم به چپ و راست پرتاب کند که عموماً این‌گونه موج‌ها بسیار مخرب هستند.

وی با تأکید بر اینکه مردم سعی کنند در هنگام زلزله فقط پناه گیری داشته باشند، خاطرنشان کرد: بعد از زلزله مطمئن باشید که ما پس‌لرزه هم خواهیم داشت. فاصله میان زلزله و پس‌لرزه اولین اقدام برای خروج از منزل است که باید پیش از آن شریان‌های اصلی آب و برق را قطع کنند و از خانه بیرون بروند. اکثر حوادث پس از زلزله به این دلیل است که آب و گاز را قطع نمی‌کنند و آتش‌سوزی و سریز شدن آب را به دنبال خواهد داشت.

این کارشناس در ادامه تصریح کرد: ما برایمان فرقی ندارد که شهروندان در طبقه اول ساختمان ساکن هستند، یا در طبقه دهم! زمان زلزله همه افراد در هر طبقه‌ای که هستند باید پناه بگیرند. در حین زلزله ممکن است افرادی که در طبقات فوقانی قرار دارند زلزله را بیشتر حس کنند و همین موضوع باعث ترس و استرس بیشتر آن‌ها شود؛ اما بدانید که عموماً در زمان زلزله طبقات فوقانی فرونمی‌ریزند. زلزله زمانی که می‌آید پی ساختمان را تضعیف می‌کند و پس‌لرزه باعث ریختن ساختمان می‌شود. یقین بدانید که راه رفتن در زمان زلزله بدترین کار ممکن است. افراد فقط باید پناه گرفته و به سمت خروجی‌ها نروند. زمانی که زلزله تمام شد و قبل از آمدن پس‌لرزه، می‌توانند سریعاً کوله نجات را بردارند و به خارج از ساختمان بروند.

این عضو جمعیت هلال‌احمر، بابیان یک نکته مهم در خصوص شرایط پس از زلزله، گفت: شهروندان حتماً این موضوع را در خاطر داشته باشند؛ مثلاً در جمع‌های خانوادگی خود، یک «محل قرار» را تعیین کنند. بگویند که به‌طور مثال اگر زلزله آمد همه افراد که در خانه یا بیرون از خانه‌ هستند، پس از زلزله همه همدیگر را در یک محل مشخص می‌بینیم. این‌گونه هم احتمال گم‌شدن افراد کم می‌شود و هم از مصدومین و جان‌باختگان مطلع خواهند شد. یکی از حامیان فوق‌العاده مؤثر پس از بحران، خانواده‌ها هستند؛ زیرا زمانی که افراد خانواده، همدیگر را می‌بینند انرژی مضاعفی را کسب می‌کنند.

صفایی ادامه داد: در زمان زلزله شهروندان به هیچ عنوان از آسانسور استفاده نکنند، زیرا ممکن است زلزله به آن آسیب وارد کرده باشد و باعث سقوط اتاقک آسانسور شود. به همین دلیل از پله‌ها تردد کنند. البته پله نیز دو طرف دارد، یک سمت کنار دیوار و سمت دیگر در کنار میله است، شهروندان هنگام پایین آمدن حتماً از سمت دیوار پایین بیایند و قانون خروج از ساختمان را رعایت کنند، یعنی به‌نوبت هر طبقه تخلیه شود و همگی به سمت خروجی هجوم نبرند.