منطقه قوی تر و امنیت شبکه ای؛ دکترین ایران برای حل بحرانهای منطقه ای
رویداد۲۴-تهران روز گذشته میزبان نشست امنیت منطقهای غرب آسیا با حضور وزرای خارجه، کشور و دفاع ایران و همچنین شمار زیادی از میهمانان داخلی و خارجی بود.تهران روز گذشته میزبان نشست امنیت منطقهای غرب آسیا با حضور وزرای خارجه، کشور و دفاع ایران و همچنین شمار زیادی از میهمانان داخلی و خارجی بود. این نشست که با هدف ایجاد مجمعی برای گفت و گو، اعتماد سازی و تقویت همکاری بین کشورهای غرب آسیا برای رسیدن به امنیت و پیشرفت برگزار شد در عین حال فراهم کردن زمینه مناسبی برای تقویت و تحکیم رایزنی و همکاری بین کشورهای منطقه را دنبال می کرد. وزیر امور خارجه ایران در سخنانی در این نشست اعلام کرد:« دومین کنفرانس امنیتی در شرایطی برگزار میشود که منطقه غرب آسیا در یکی از دشوارترین دورههای تاریخ خود قرار دارد و جریان افراط گرایی خشونتطلب که این منطقه را دستخوش یکی از خطرناک ترین و خسارت بارترین ادوار تاریخیاش کرده بود رو به زوال گذاشته است».
محمد جواد ظریف در سخنان خود با بیان اینکه «داعش به عنوان دهشتناک ترین نماینده این جریان از نظر نظامی سرکوب و خلافت خودخوانده و جعلیاش نابود شده و کنترلش بر قلمرو وسیعی که از راه خشونت بی حد و ایجاد رعب به وجود آمده بود، از میان رفته است»، گفت:«در این دوران که بین فروپاشی خلافت جعلی داعش و شکل گیری شرایط مطلوب امنیتی در منطقه قرار داریم ما و دیگر بازیگران منطقهای با سه چالش مهم یعنی درک درست واقعیات موجود، نیل به درک مشترک در مورد وضعیت مطلوب برای منطقه و همچنین راههای تحقق این وضعیت مطلوب مواجه هستیم».
وزیر امور خارجه در ادامه سخنان خود به ویژگی های دوره کنونی منطقه اشاره کرد و افزود: «اگرچه داعش و دیگر گروههای تروریستی طی یکی دو سال اخیر شکستهای مرگباری را متحمل شده و پروژه خلافت داعش متوقف گردیده و دستگاه اداری و نظامی آنها در حال متلاشی شدن است، اما سازمان ترور داعش و گروههای مشابه آن هنوز فعالند. آنها همچنان با توجه به شبکه وسیعی که در کشورهای مختلف در آسیای میانه و آسیای غربی و به ویژه در افعانستان و شمال آفریقا ایجاد کردند دارای بردی منطقهای و جهانیاند و باید همچنان تهدید جدی به شمار آیند. بنابراین ادامه مقابله با باقیماندههای این تفکر خطرناک در سوریه و عراق، جلوگیری از نفود و گسترش افراط در مناطق جدید، سرکوب کامل خواستگاه فکری و قطع منابع مالی افراط گرایان همچنان باید یک اولویت باشد». ظریف در ادامه صحبتهای خود به ترسیم وضعیت مطلوب پرداخت و گفت: «تمرکز بر مشکلات امنیتی و تنشها باید با در نظر داشتن دورنمایی مشخص صورت گیرد و معطوف به تلاش برای نیل به شرایط امنیت مطلوب در سطح منطقه باشد، برای این منظور دو ایده «منطقه قوین» و « امنیت شبکهای» میتواند مبنای شکلگیری پارادایم جدیدی برای غرب آسیا باشد». وی در ترسیم ایده منطقه قوی توضیح داد: «تلاش برای ایجاد منطقه قوی به جای برتری جویی و حذف دیگر کنشگران ریشه در نگاه راهبردی جمهوری اسلامی ایران به منطقه پیرامونی خود دارد و به معنی پذیرش اصل تامین منافع جمعی در منطقه خلیج فارس و تامین قاعده برد ـ برد در سطح این منطقه است. بر این اساس، تامین منافع هر یک از کشورهای منطقه در گرو تامین منافع همه کشورهای منطقه است. تلاش سلطهجویانه توسط هر یک از کشورهای منطقه برای حذف رقبا و تبدیل شدن به قدرت فائقه و سلطهگر از منظر ژئوپلتیک و ژئواستراتژیک عامل تنشزا بوده و موجب ایجاد موانع اساسی بر سر راه توسعه ملی کشورها خواهد بود». ظریف با بیان اینکه مسابقه تسلیحاتی نمونهای از رقابتهای مخرب است، ادامه داد: «میانگین هزینههای نظامی همسایگان ما در منطقه خلیج فارس نسبت به تولید ناخالص داخلی از بالاترینها در سطح جهانی است».
ایجاد یک مجمع گفتوگوی منطقهای در خلیج فارس
وزیر امور خارجه ایران در ادامه صحبتهای خود گفت: «در مورد راههای رسیدن به شرایط امنیتی مطلوب، در شرایط کنونی بیش از هر زمان دیگر باید در گفتوگو و انجام اقدامات اعتمادساز تاکید کنیم. محرز است که ما در تمامی سطوح این منطقه به طور حاد با مشکل کمبود گفتوگو مواجه هستیم. جلوههای این مشکل در همه سطوح در منطقه آشکار است، در سطوح ملی بین حاکمان و مردم و در سطوح بینالمللی بین دولتها و نیز بین ملتها. با توجه به مشکلات عظیمی که در سطوح ملی و منطقهای وجود دارد دولتهای ما بیش از هر زمان دیگر نیاز به گفتوگو های اطمینان بخش دارند. این گفتوگوها قبل از اینکه در مورد موضوعی به خصوص باشد یا با هدف نیل به توافقی صورت بگیرد باید هدف فهمیدن یکدیگر و شناخت متقابل را دنبال کند و برای طرفهای گفتوگو روشن کند که همه ما نگرانیها، ترسها، آرزوها و امیدهای کم و بیش مشابهی داریم که نه تنها به حکم جغرافیا ناگزیر از همجواری و همزیستی با هم شدهایم بلکه با اشتراکات تاریخی، فرهنگی و مذهبی از یک سو و فرصتها و چالشهای مشترک از دیگر سو میتوانیم از این گفتوگو و تعامل مثبت در جهت منافع مردممان بهره ببریم. چنین گفتوگوهایی میتواند و باید جایگزین شعارها، لفاظیها و بیانیههای بیحاصل تبلیغاتی شود که از طربق رسانهها به سوی هم شلیک میکنیم».
ظریف همچینین به موضوع امنیت شبکهای اشاره کرد و گفت: «با توجه به واقعیات جهان به هم پیوسته کنونی و شرایط ویژه منطقه پیرامونی ما در حاشیه خلیج فارس که در چهار دهه گذشته تلخترین و مخربترین بحران را تجربه کرده است، روشهای بلوکبندی و ائتلاف، ناکارآمدی خود را ثابت کرده و هر ائتلافی پیش درآمد بحران و تجاوز بعدی بوده است. از سوی دیگر اختلاف در اندازه، جمعیت، توان اقتصادی و قدرت نظامی زمینهساز نگرانیهای امنیتی دائمی و تکیه بر قدرتهای خارجی بوده و به توهم امکان خرید امنیت منجر شده است که این خود تنها به ناامنی و افزایش بیاعتمادی منجر شده است. همزمان تلاشها برای ایجاد یک نظام امنیت جمعی، غیرواقعبینانه بوده و به شکست و ناکامی منتهی شده است».
وی ادامه داد: «همکاری در حوزههای مشترک فرصت و چالش، از مدیریت بلایای طبیعی، مبارزه با فرقه گرایی و افزاط تا توانمندسازی زنان و جوانان برای مشارکت فعال درعرصههای مختلف حیات اجتماعی میتواند زمینه دیگری برای اقدامات اطمینان ساز باشد و این موضوع از طریق ایجاد کمیتههای مشترک هماهنگی ایجاد شود».
ظریف با بیان اینک اصل تعامل سازنده با جهان بر پایه عقلانیت و اعتدال که متضمن گفتوگو ی سازنده، مشارکت و هکاری بر پایه منافع مشترک و احترام متقابل و نیز اعتقاد به الگوی برد برد در تعامل با دیگران است، به عنوان اصل اساسی سیاست خارجی دولت رئیسجمهور روحانی اعلام شده است و برجام محصول اعمال موفق این سیاست اصولی جمهوری اسلامی ایران در عرصه بینالمللی است و اجرای دقیق آن تا کنون نقش مهمی در کاهش تنش و تقویت صلح و ثبات در منطقه داشته و تداوم آن بیش از پیش میتواند در این جهت موثر باشد.
وی تاکید کرد: «به عنوان اولین گام برای حرکت به سمت پارادایم جدید امنیت شبکهای در منطقهای قوی و باثبات، جمهوری اسلامی ایران پس از موفقیت برجام، پیشنهاد ایجاد یک مجمع گفتوگو منطقهای در خلیج فارس را مطرح کرد. این مجمع می تواند به عنوان سازوکاری در یک گفتوگو در همه سطوح رسمی وغیررسمی در منطقه خلیج فارس قرار گیرد و همزمان با ترغیب همکاری و گفتوگو رسمی و دولتی، مشوق گفتوگو بین نخبگان غیردولتی باشد. در همین چارچوب، کشورهای منطقه میتوانند مشورتهای اولیه برای به اجرا گذاشتن تدابیر اعتمادساز را نیز انجام دهند».
کمال خرازی: سیاست ایران جلوگیری از فروپاشی نظام های مستقر است
کمال خرازی، رئیس شورای راهبردی روابط خارجی نیز در این نشست با بیان اینکه با اوضاع پیچیده ای که در منطقه داشتهایم و مشکلات زیادی که شاهدش بودهایم باید دنبال راه حل برون رفت از مشکلات باشیم، گفت: «سیاست جمهوری اسلامی ایران جلوگیری از فروپاشی نظامهای مستقر و نیز تجزیه کشورهای منطقه است که همواره آن را دنبال کرده ایم و برای گفتوگو با کشورهای منطقه برای کاهش تنش ها و ایجاد ثبات و امنیت بیشتر آماده هستیم». حسام الدین آشنا مشاور فرهنگی رئیسجمهور نیز به پیشنهاد جمهوری اسلامی ایران برای مشارکت در ایجاد نظم و امنیت در منطقه اشاره کرد و گفت:« برای برقراری نظم، امنیت و ثبات در منطقه نباید هیچ کشوری امنیت خود را جدا از امنیت سایر کشورها بداند. برای مثال اگر روزی کشوری مرزهای خود را برای عبور تروریستها به کشورهای دیگر باز می گذارد، باید بداند که روزی تروریست ها دوباره به همان کشور بازخواهند گشت و یا اینکه اگر کشوری برای مقابله با ریزگردها اقدامات لازم را اتخاذ نکند، باید منتظر باشد تا کشور دیگر هم سیاستهای آبیاش را تغییر دهد». وی با تاکید بر لزوم خویشتنداری کشورهای منطقه خاطر نشان کرد: «خویشتنداری راهبردی است که در شرایط فعلی می تواند راهگشا باشد. کشورها نسبت به حوادث باید خوشتنداری کنند. همچنین نباید فراموش کنیم که وقتی کار غلطی را شروع می کنیم، پایان دادن آن سخت است».
جک استراو: دیپلماتها باید در تهران امنیت داشته باشند
جک استراو، وزیر خارجه سابق انگلیس در سخنانی در نشست امنیتی تهران درباره تصمیم احتمالی ترامپ درباره برجام گفت:«ما نمی دانیم ترامپ در پایان هفته می خواهد چه کند زیرا نامعقول ترین رهبری است که از جنگ جهانی دوم تاکنون دیده ایم». او با بیان اینکه «تحریم جدید بحرانی برای ادامه برجام است»، افزود:« ایران همه تعهدات خودش را انجام داده است اما آمریکا همچنان تحریم های خودش را ادامه می دهد و با استفاده از قدرت دلار مزایای اقتصادی برجام را برای ایران کاهش دهد». این مقام سابق انگلیس افزود:« آلمان و انگلیس برای پیدا کردن راه حل تلاش می کنند». استراو همچنین با مثبت ارزیابی کردن سخنرانی محمدجواد ظریف در افتتاحیه این کنفرانس، گفت: «اگر بخواهیم صحبتهای وزیر امور خارجه ایران عملی شود نباید فراموش کنیم که طبق کنوانسیونهای بینالمللی که ایران هم به آن پایبند است، دیپلماتها باید امنیت فیزیکی داشته باشند و این امر دو بار در ایران نقض شد ولی تاکید میکنم که برای رسیدن به اهدافمان باید نقطههای تاریک برطرف شود و امنیت دیپلماتها در تهران به رسمیت شناخته شود».
سید عباس عراقچی، معاون وزیر امور خارجه ایران هم در واکنش به این صحبتهای جک استراو که تاکید کرده بود باید دیپلماتها در تهران امنیت داشته باشند، گفت: «من نیز با این موضوع موافق هستم که باید ترتیباتی اتخاد شود که دیپلماتها در امنیت باشد ولی ما یادمان نمی رود که اولین بار بعد از پیروزی انقلاب اسلامی سفارتمان در شهر لندن مورد هجوم قرار گرفت و یک دیپلمات ایرانی براثر هجوم به سفارت ایران درشهر لندن کشته شد. ما از ابتدای انقلاب تاکنون بارها شاهد بوده ایم که در برابر سفارتخانههای ایران در کشورهای مختلف اروپایی تظاهرات برگزار شد و بعضا به آنها حمله شده و دیپلماتهایمان مورد تهدید قرار گرفتند».
بن علوی: مشکلات منطقه ساخته و پرداخته ما است نه دیگران
یوسف بن علوی، وزیر خارجه عمان نیز در سخنانی با بیان اینکه در گذشته برخی از رهبران با حرکت و تدبیر با مسائل برخورد کردهاند و این تدبیر باعث شده که خیلی از مسائل حل و فصل شود، افزود: «ما اکنون در چنگال یک نسل جدیدی هستیم که براساس فرهنگ و توان خود تلاشهایی را انجام میدهد که بعضا ممکن است این تلاشها منجر به ایجاد ثبات در منطقه نشود و آنها نتوانند موفقیت نسلهای گذشته را تکرار کنند. این دیپلمات عالیرتبه عمانی با بیان اینکه مشکلاتی که ما با آن در منطقه روبرو هستیم، ساخته و پرداخته ما است و نه آنکه دیگران برای ما ساخته باشند، ادامه داد: «بعضا میبینیم که برخی جوامع جوامع دیگر را سرزنش میکنند و به نظر من کسانی که چنین اقدامی را انجام میدهند نمیدانند از زندگی خود چه می خواهند». ناصرخان جانجوئه، مشاور امنیت ملی نخستوزیر پاکستان هم با بیان اینکه «ما در منطقه نیازمند همکاری و تعامل هستیم و باید تقابل و نزاع را کنار بگذاریم تا از این طریق بتوانیم مشکلاتمان را حل کنیم» افزود:« برجام نقطه پایانی برای تقابل بین ایران و قدرتهای جهانی بود».
