واکاوی تنش های اخیر میان واشنگتن - اسلام آباد
رویداد۲۴-در اولین روز سال نو میلادی "دونالد ترامپ" رئیس جمهوری آمریکا در توییتی پاکستان را هدف حمله خود قرار داده و با متهم کردن این کشور در پناه دادن به تروریست ها، کمک 225 میلیارد دلاری واشنگتن به اسلام آباد را به حالت تعلیق درآورد. با آغاز دور تازه تنش ها میان واشنگتن- اسلام آباد، مقامات پاکستانی، واشنگتن را متهم به خیانت کردند و به تبع آن نیز بانک مرکزی این کشور حذف دلار در مبادلات مالی را در دستور کار خود قرار داد.اما چند روز بعد اسلام اباد اقدام به قرار دادن نام شبکه حقانی در لیست سیاه تروریست ها کرده و به گفته برخی تحلیلگران با چنین اقدامی تلاش کرد تا اوضاع نه چندان خوشایند روابط با واشنگتن را بهبود ببخشد. پیر محمد ملازهی، کارشناس افغانستان و پاکستان به سوالات "" درباره تنش های اخیر واشنگتن-اسلام آباد پاسخ داده است که می خوانیم:
-طی روزهای گذشته شاهد اظهارنظرهای متفاوت از سوی مقامات پاکستانی علیه واشنگتن بودیم. به گونه ای که در اخرین اظهارنظر از سوی مقامات پاکستانی سخن از بهبود روابط با واشنگتن مطرح شد و در اقدامی عملی نیز شبکه حقانی در لیست سیاه تروریست ها قرار گرفت. چه عواملی را در تشتت آراء میان مقامات عالی رتبه پاکستان در ارتباط با واشنگتن موثر می دانید؟
در ابتدا باید عرض کنم که ساختار ذهنی قدرت در پاکستان چه به لحاظ نظامی ، سیاسی و حزبی به شدت غربی است. علت این مسئله نیز در واقعیتی تاریخی نهفته است. عمده کسانی که پاکستان را در سال 1947 از هندوستان جدا کردند، یا نظامیانی از ارتش هند بودند یا سیاستمدارانی بودند که تحصیلکرده دانشکده های انگلیس بودند. در بخش سیاسی رهبری این جناح را "محمد علی جناح" برعهده داشت و در بخش نظامی نیز ژنرال "ایوب خان". این سنت و این ذهنیت در دو بخش سیاسی و نظامی پاکستان طی سالها وجود داشت و هم اکنون نیز شاهد آن هستیم. تنها تفاوت آن است که پس از جنگ جهانی ، آمریکا به عنوان قدرت جهانی ظاهر شد و به تبع آن انگلیس از صحنه هژمونی کنار رفت. بر این اساس نگاه سیاستمداران و نظامیان پاکستانی از انگلیس به سوی آمریکا جلب شد. در حال حاضر نیز اکثریت ژنرالهای ارتش و سران احزاب تحصیل کرده غرب بوده و بر اساس چهارچوبهای فکری غرب "لیبرالیسم" فکر کرده و رفتار می کنند. همین امر نیز باعث شده تا مقامات پاکستانی نتوانند در مقابل واشنگتن به اتفاق نظر برسند.
-ریشه های تاریخی تنش ها میان واشنگتن- اسلام آباد برآمده از چه واقعیاتی است؟ آیا این عوامل در تنش اخیر میان واشنگتن و اسلام اباد نیز نقش قابل توجهی داشتند؟
بخشی از ریشه های تنش میان واشنگتن و اسلام اباد به رقابتهای چین و روسیه و آمریکا در جنوب آسیا باز می گردد. چین در پروژه جاده کمربندی علاوه بر اهداف اقتصادی و سیاسی، اهداف نظامی و امنیتی بسیاری نیز در سر دارد. چین علاوه بر ایجاد بندر گوادر در تأسیسات اقتصادی و تجاری، احداث یک پایگاه مهم دریایی را نیز به طور همزمان پیش می برد. علاوه بر این در بندر "جیونی" نزدیک مرز ایران و چابهار نیز تلاش دارد تا یک پایگاه بزرگ نظامی دریایی را تأسیس کند. این اقدامات از سوی چین، موجب نگرانی و خشم امریکایی ها شده است. بویژه آن که آمریکا پیش از وقوع انقلاب اسلامی در ایران قصد داشت تا یک پایگاه نظامی بزرگ "کنارک" در چابهار را تأسیس کند که با وقوع انقلاب در این کشور این پروژه منتفی شد. بنابراین حضور نظامی دریایی چین در اقیانوس هند و سواحل "مکرون" با مخالفت شدید آمریکا و در عین حال هند روبرو است. این در حالی است که روسها از طرحهای اقتصادی و نظامی چینی ها در منطقه حمایت می کنند.
مسئله بعد مربوط به افغانستان می شود. از حضور نظامی امریکایی ها در افغانستان 15 سال می گذرد و طی این مدت نیز با صرف مبلغی بیش از 100 میلیارد دلار و دادن تلفات جانی زیاد نتوانسته به جنگ و بحران در این کشور پایان دهد. در تمام این مدت نیز افغانستان و هندوستان مدعی بودند که ریشه تروریسم در پاکستان و نه در افغانستان است. اما امریکایی ها ان را نمی پذیرفتند. بعد از به قدرت رسیدن ترامپ، اعمال فشارها به اسلام اباد افزایش پیدا کرد. چنانچه شاهد بودیم که آقای ترامپ در ساعت 4 صبح به وقت واشنگتن در تویییتی نوشت آمریکا 33 میلیارد دلار تا کنون به پاکستان کمک کرده تا با گروههای افراطی مبارزه کند اما نه تنها در این امر هیچ کمکی نکرده بلکه بخشی از این مبلغ را در اختیار گروههای افراطی قرار داده تا سربازان امریکا را بکشند. به همین دلیل نیز تمامی کمک های نظامی آمریکا به پاکستان به حالت تعلیق درآمد.
-راهکارهای پیش روی مقامات پاکستانی درخلاصی از بحران رخ داده با واشنگتن، چیست؟
مقامات اسلام اباد 2 راهکار برای خلاصی از بحران کنونی پیش رو دارند. 1-پاکستان به طور کلی از همکاری و دریافت کمک به آمریکا ناامید شده و مناسبات خود با چین و روسیه را افزایش دهد و واقعیت تغییر یافته سیاست آمریکا در قبال مسائل شبه قاره جنوب آسیا را بپذیرد.
2-پاکستان سیاست جدیدی را در پیش گرفته و ضمن هم نظر شدن با سیاست های آمریکا، حمایت همه جانبه خود از گروههای افراطی را قطع کرده و از این طریق نیز به بازگشت صلح و ثبات در افغانستان کمک نماید. اما با توجه به مجموعه شرایطی جاری میان مناسبات واشنگتن و اسلام آباد، به نظر می رسد که آمریکایی ها به سادگی نخواهند پذیرفت که پاکستان به طور کامل از سیاست دوگانه ای مورد نظر آمریکا دست بردارد. این احتمال نیز وجود دارد که پاکستان سیاستی را در پیش بگیرد مشابه سیاستی که در سال 2001 پرویز مشرف در پیش گرفت. هر چند که به نظر نمی رسد که در شرایط کنونی از امکانات زیادی برای اتخاذ این سیاست برخوردار نباشد. بنابراین قابل پیش بینی است که پاکستان به چین و روسیه و ایران نزدیک خواهد شد. اگر هم قرار باشد اسلام آباد به صلح و ثبات در افغانستان کمک نماید این کار تنها از طرق چین انجام خواهد شد.
