تصمیم ترامپ درباره برجام، بازی دو سر برد ایران

رویداد۲۴، امیر ساعدی داریان* - فردا روز سرنوشت‌ساز برجام است؛ روزی که یا برجام می‌ماند و یا بر اساس تصمیم رئیس‌جمهوری آمریکا جوان‌مرگ خواهد شد که در هر دو حالت و در صورت حفظ آرامش و پرهیز از موضع‌گیری هیجانی در داخل کشور، برنده این تصمیم در جهان جمهوری اسلامی است.

دونالد ترامپ رئیس‌جمهوری ایالات‌متحده آمریکا فردا و در پایان ضرب‌الاجل تعیین سرنوشت برجام نظر نهایی خود درباره تعلیق و یا توقف تعلیق تحریم‌ها علیه ایران را اعلام می‌کند.

ترامپ سه ماه پیش و بر اساس وعده‌ای که در دوران رقابت‌های انتخاباتی خود داده بود از تائید پایبندی ایران به توافق هسته‌ای خودداری کرد و توپ تصمیم‌گیری درباره سرنوشت برجام را به زمین کنگره آمریکا ارسال کرد.

کنگره هم 60 روز فرصت داشت تا در این فاصله زمانی برای جلب رضایت ترامپ اقدامی در مورد اعمال مجدد تحریم‌هایی که بر اساس برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) در سال ۲۰۱۵ معلق شده بود انجام دهد؛ اما برخلاف انتظار ترامپ و بر پایه رایزنی‎های اتحادیه اروپا، نمایندگان کنگره بدون هیچ تغییری برجام را به کاخ سفید بازگردانند.

با بازگشت مجدد توپ برجام به زمین ترامپ حالا نوبت اوست که به رؤیای خود برای پاره کردن برجام جامه عمل بپوشاند و یا تحت‌فشار جامعه بین‌الملل و اتحادیه اروپا پایبندی خود به این توافق را اعلام کند.

بااین‌حال شواهد و قرائن حکایت از آن دارد که ترامپ همان گزینه دوست‌داشتنی خود را برمی‌گزیند خصوصاً آنکه برای این کار حالا بهانه لازم را پیداکرده است.

پس از ناآرامی‎های گسترده و البته بی‌سابقه اخیر در ایران که نزدیک به 80 شهر کشور درگیر شده بودند، رئیس‌جمهوری آمریکا از پنجره حساب کاربری خود در توییتر حمایت خود را از معترضان اعلام کرد. ترامپ در پنج توییت مختلف ظرف شش روز با طرح ادعاهایی علیه جمهوری اسلامی، از معترضان حمایت کرد.

این حمایت‌ها اگرچه انتقادات مقامات سابق آمریکا را به دنبال داشت و تلاش شد او را در قبال تحولات ایران دعوت به سکوت کنند اما ترامپ از این فرصت نهایت استفاده را کرد تا اهداف اصلی خود درباره ایران را محقق کند.

ازاین‌رو یقیناً اگر ترامپ تصمیم به لغو برجام بگیرد ناآرامی‌های اخیر در ایران را بهانه‌ای خواهد کرد و با متهم کردن جمهوری اسلامی ایران به آنچه نقض حقوق بشر خوانده است و به‌واسطه آن به توافق هسته‌ای با ایران پایان دهد تا با بازگشت قطار تحریم‌ها به ریل سابق، جمهوری اسلامی را تحت‌فشار قرار دهد.

در روزهای اخیر نیز رسانه‌های غربی جسته‌وگریخته از تصمیم احتمالی ترامپ پرده برداشتند؛ ازجمله آنکه احتمالاً او دستور اعمال برخی تحریم‌ها را صادر خواهد کرد آن‌هم با رویکرد آنچه او حمایت از مردم ایران خوانده است. به این معنا که ترامپ تصمیم ندارد که بانک مرکزی ایران را در فهرست تحریم‌های خود قرار دهد تا به‌زعم او باعث دردسر مردم عادی ایران نشود اما به بهانه ناآرامی‌های اخیر تصمیم دارد تعلیق تحریم‌های مرتبط با صداوسیمای ایران را تمدید نکند و آن‌ها را دوباره فعال کند تا فعالیت صداوسیما در خارج از ایران ازجمله خریداری محصولات بین‌المللی و پخش زنده ماهواره‌ای محدود شود.

اما هنوز معلوم نیست که تعلیق چه تحریم‌های دیگری لغو خواهد شد؛ اما تا همین‌جا و با لغو تعلیق تحریم صداوسیما آنچه اتفاق خواهد افتاد به معنای نقض صریح برجام از سوی آمریکا و خروج این کشور از توافق هسته‌ای خواهد بود؛ خروجی که دور از انتظار هم نبود. چراکه ترامپ نشان داده است که اساساً قائل به قواعد و قوانین بین‌المللی نیست و می‌تواند هر تصمیمی بگیرد حتی اگر این تصمیم برخلاف قطعنامه‌ها و مصوبات شورای امنیت سازمان ملل متحد باشد.

بر این اساس در چنین شرایطی بهترین تصمیم از جانب جمهوری اسلامی حفظ آرامش و پرهیز از موضع‌گیری هیجانی و پراکنده و اتخاذ یک راهبرد واحد عقلانی، هوشمندانه و مستدل است.

همچنین آنچه نباید فراموش شود برجام بر پایه‌یک تصمیم ملی تبدیل یک توافق بین‌المللی شد وهرگونه موضع‌گیری دولت جمهوری اسلامی پس از تصمیم ترامپ هم باید از حمایت ملی از جانب همه جریانات فکری و سیاسی برخوردار شود.

جدا از آن باید این نکته را در نظر گرفت که باید خروج آمریکا از برجام را به‌مثابه یک فرصت برای ایران در نظر گرفت نه تهدید. چراکه در صورت خروج احتمالی آمریکا این ایران است که در موضع حق قرار می‌گیرد و می‌تواند برای همیشه حسن نیت خود در ارتباط با پایبندی به توافقات بین‌المللی را اثبات کند. بر این اساس چه آمریکا در برجام بماند و چه نماند این جمهوری اسلامی ایران است که با پایبندی کامل به توافق هسته‌ای به استناد نهادهای نظارتی به‌ویژه آژانش بین‌المللی انرژی اتمی، برنده تصمیم‌گیری ترامپ لقب خواهد گرفت.

*عضو هیئت‌علمی دانشگاه شهید بهشتی