تئاتر شهرستان را هم ببینید
رویداد۲۴-محمدحسن نیازی، کارگردان جوان و پرکار و اهل مشهد است که روی نوعی از تئاتر دست گذاشته که در چهاردهه اخیر جایش در تئاتر ایران خالی بود، تئاتر موزیکال. او سال گذشته با «یتیمخانه فونیکس» در بخش تئاتر جوان جشنواره فجر حضور یافت و جوایزی را چون طراحی گریم و ماسک، طراحی لباس و تقدیر از محمدرضا صولتی، بازیگر این نمایش نصیب خود کرد.نیازی که 10 سال است کار تئاتر را شروع کرده، ساخت نمایش آیینی «راز روزبه» و نمایشهای موزیکالی چون «آرایشگر»، «ماجرای گالاپاگوس»، «اپرای رستم و اسفندیار» و آهنگسازی نمایشهای «هملت به روایت دیگران»، «اتللو به روایت بخشی» و «تاریکی» را در کارنامه خود دارد. با اینکه پس از استقبال خوب مخاطبان از یتیمخانه فونیکس در جشنواره تئاتر فجر سیوپنجم، انتظار میرفت این اثر بتواند در تهران اجرای عمومی داشته باشد اما خبری از این گروه مشهدی در یک سالی که گذشت، نشد و اگر فرهاد مهندسپور، دبیر این دوره از جشنواره عنایتی به تئاتر شهرستان نمیکرد، حضور نمایش «پیانیستولوژی» نیازی که در آذرماه و دیماه امسال در مشهد اجرا شده بود، در جشنواره سیوششم تئاتر فجر منتفی میشد اما با توجه دبیر حالا در بخش میهمان حضور دارد.
به گفته مهندسپور در نشست خبری جشنواره در 23 دیماه، حضور این نمایش در جشنواره، بهخاطر پروداکشن سنگین، در لحظات آخر قطعی شد و به همین دلیل بهعنوان میهمان به بخش (ب) مسابقه ایران راه یافت و از شرکت در مسابقه بخش بینالملل، بهعنوان یک اثر موزیکال و متفاوت بازماند. پیانیستولوژی جدال سیاست، کلیسا و هنر را در قالبی نمادین به روی صحنه میآورد. وقتی قدرت میان کلیسا و حکومتهای ملی نوسان داشت و سیاست عرصه جدال آن دو بود، رؤیای زندگی با هنر تنها در اندیشههای روشن و نه از جنس سیاست میدرخشید.
این نمایش سرانجام رؤیای حکمرانی هنر در جهان را به اوتوپیای شکستخوردهای در خیال میکشاند. در ادامه گفتوگوی کوتاهی را با محمدحسن نیازی درباره انتظاراتش از مسئولان و جشنواره میخوانید.
شما میهمان جشنواره و انتخاب دبیر جشنواره هستید. اما در بخش مرور داوری این دوره از جشنواره با دورههای قبل متفاوت بود. دبیر جشنواره قصد داشت داوری تئاتر استانها را به هنرمندان شهرستان بسپارد ولی میسر نشد و سه داور از شهرستان و دو داور از تهران آثار برگزیده استانی را قضاوت کردند، فکر میکنید ایده این واگذاری مثمر باشد یا موجب خلأ و حاشیه میشود؟
فرقی نمیکند داور اهل کجا باشد. مهم رزومه کاری و سواد فرد است و در کل با این مرزبندی موافق نیستم.
اما خیلیها معتقدند که اگر قرار باشد داورها از خود شهرستانها کارها را قضاوت و برای حضور در جشنواره انتخاب کنند ممکن است شبههبرانگیز باشد؟
اینکه مثلاً انتخاب آثار خراسان به عهده هنرمندان این استان نباشد بهتر است. این طور کسی دیگری را نمیشناسد و نامها بیتأثیر میشوند و آنوقت فقط کیفیت آثار مهم است. اگر همدیگر را بشناسند ممکن است شبهه ایجاد شود، بهتر است هنرمندان یک استان، آثار استان دیگری را بررسی کنند؛ مثلاً کار خراسان را تهران و کار کرمان را خراسان گزینش کند.
سال پیش نمایش شما در جشنواره موفق بود، آیا قولی برای اجرای عمومی در تهران داده شد؟
بله، قول زیاد دادند؛ آقای شفیعی و مرادخانی آمدند پشت صحنه و قول اجرای عمومی در تالار وحدت را دادند؛ حتی خود بنیاد رودکی هم وعده داد. اما همگی در حد صحبت باقی ماند، اما تب جشنواره که خوابید از یاد رفت پیگیر هم که شدیم و نامه زدیم به نتیجهای نرسیدیم.
تفاوت اجرا در مشهد و تهران برای اثرتان در چیست؟
در تهران میتوانیم با ارکستر زنده و کیفیت بالاتری نسبت به مشهد اجرا کنیم. کارهای من پرخرج و هزینهبر بوده و وقت زیادی صرفشان کردهام؛ اینکه بخواهم تنها در مشهد اجرای عمومی داشته باشم خوشایند نیست. دوست دارم توسط مخاطب حرفهایتر تهران هم محک زده شوم. همچنان که دوست دارم کار جدیدم هم در تهران اجرا داشته باشد.
آیا سازمانهای مربوطه فرهنگی در مشهد کمک هزینهای به تولید کار میدهند؟ کمک غیرمادی چطور؟
در پیانیستولوژی اداره فرهنگ و ارشاد مشهد از نظر معنوی کنار ما بود و حمایت کرد. مدیرکل ارشاد استان هم دلگرمیهای زیادی داد.
شورای شهر هم که پس از انتخابات تغییر کرد در بحث تبلیغات و اطلاعرسانی کمک میکند و بیلبوردهایی را در سطح شهر به تئاتر اختصاص داده که این موضوع به رشد آگاهی مخاطب کمک کرده است اما به لحاظ مالی کسی به ما کمکی نکرده.
انجمن نمایش چطور؟
انجمن نمایش ما بسیار ضعیف است. هنرمندان بانی انجمن نمایش شدند ولی این انجمن کاری انجام نمیدهد و از کارهایی که دیگران انجام میدهند پول در میآورد.
هزینه سالن یا حق عضویت؟
هزینه سالن. درصدهای بالایی از ما میگیرد و این پولها صرف تئاتر نمیشود و حتی رشدی در کیفیت فنی سالنها نمیبینیم و سالنها همان متروکهها باقی ماندهاند و ما مجبوریم برای اجرا عدد هنگفتی برای نور و درِ سالن و سیستم صوتی هزینه کنیم. در همین کار حدود 25میلیون تومان هزینه ترمیم سالن دادم و هزینههایی را که به امکانات سالن اضافه کردم کجا میرود، نمیدانم. انجمن یک سرگردنه است که هیچکس نظارتی بر آن ندارد.
این مسائل سبب نشده تصمیم به مهاجرت بگیرید؟
صددرصد. مهاجرت به تهران در اولویتهای من است و اگر بتوانیم شرایط خوبی در تهران مهیا کنیم دیگر مشهد نمیمانیم.
انتظارتان از مدیران جشنواره و مرکز چیست؟
همکاری جشنواره تا اکنون با ما خوب بوده؛ تیم اجراییاش تئاتر را میشناسند و همینکه کار ما در بخش میهمان پذیرفته شده نگاه درست این دوستان را به تئاتر شهرستان نشان میدهد؛ اینکه تبعیضی قائل نشدند در ابتدا برایم غیرقابل باور بود.
توقعی که دارم این است که آقای شفیعی حداقل بهطور مستقیم با هنرمندان شهرستانی گفتوگویی مفصل داشته باشد و مشکلات ما را بشنود. ایشان مدیری هستند که در اتاقشان به روی همه باز است ولی ما که ساکن تهران نیستیم فراهم کردن این ملاقات برایمان دشوار است و بستر جشنواره موقعیت خوبی است برای گفتوگو؛ اینگونه متوجه میشوند که چرا تئاتر شهرستان به سختی جلو میرود. در مشهد پتانسیل زیادی وجود دارد ولی چرا به شکل محسوس و چشمگیر رشدی نمیکند. من بهعنوان هنرمند باید برای کدامین کار یا مشکلم به مرکز مراجعه کنم؟ چرا بالاترین فروش مشهد باید کار من با 160 میلیون تومان باشد و تهران بالای یک میلیارد فروش کند؟
این نشستها و گفتوگوها گرهگشاست. با مدیران رده پایینتر که مشکلات را مطرح میکنیم میگویند انجمن نمایش را خودتان انتخاب کردید. درست است، شاید هسته مرکزی گروهها آنها را انتخاب کردند اما هرجایی مشکلی وجود دارد که باید حل شود و قوانینی باشد که کسی هم که به انتخاب ماست نتواند آنها را زیر پا بگذارد.
