امشب؛ تصمیم سرنوشت ساز واشنگتن درباره «برجام»
رویداد۲۴-به نظر می رسد کوشش اروپا برای منصرف کردن ترامپ بابت خروج از برجام کارگر نیفتاده و اغلب پیش بینی ها از خروج احتمالی آمریکا از توافق هسته ای حکایت می کندتصمیم گیری سرنوشت ساز دونالد ترامپ، رئیس جمهوری آمریکا درباره ماندن یا خروج از توافق هسته ای همه نگاهها را متوجه کاخ سفید کرده است. تصمیمی که گرچه ترامپ تا 12 می(22 اردیبهشت ماه) برای اعلام آن فرصت داشت اما آن اندازه صبور نبود که منتظر دیدار وزرای خارجه سه کشور اروپایی در واشنگتن بنشیند و شاهد آخرین تلاش آنها برای ماندن در برجام باشد. چه صبح دیروز بود که همزمان با انتشار خبر سفر وزرای خارجه فرانسه، انگلیس و آلمان به آمریکا برای منصرف کردن این کشور بابت خروج از برجام، ترامپ در توئیتی گفت که تصمیم خود درباره توافق هسته ای را روز سه شنبه (شب گذشته) اعلام خواهد کرد. این تصمیم که تا لحظه نگارش این گزارش از جزئیات آن اطلاعاتی منتشر نشده بی تردید نمای اجرای برجام و وضعیت تحریم های هسته ای ایران را شفاف تر از گذشته به تصویر می کشد.
توافق هستهای بین ایران و پنج کشور بزرگ جهانی در حالی در تابستان 2015 و در پی سالها مذاکرات فشرده به دست آمد و به لغو و یا تعلیق طیف زیادی از تحریم های هسته ای بین المللی و یکجانبه علیه ایران انجامید که این توافق با روی کار آمدن ترامپ در آمریکا یکسره به چالش کشیده شد. او در جریان مبارزات انتخاباتی، برجام را به شدت مورد انتقاد قرار داد و مدعی شد که این توافق مانع از دستیابی ایران به تسلیحات هستهای در بلندمدت نمیشود و نگرانی آمریکا از سایر رفتارهای ایران، از جمله نقض حقوق بشر، محدودیت آزادی ارتباطات، برنامه موشکی، سیاست منطقهای و حمایت ایران از تروریسم را مرتفع نمیکند. ترامپ وعده داد که برای توافقی بهتر در این زمینه تلاش کند.
این در حالی بود که به دنبال دست یابی به توافق هسته ای بنا شد رئیس جمهوری آمریکا در فواصل ٩٠ روزه گزارشی از عملکرد ایران به تعهداتش در چارچوب برجام به کنگره ارسال کرده و در مورد تمدید یا عدم تمدید لغو تحریمهای هستهای علیه جمهوری اسلامی تصمیم بگیرد. ترامپ بعد از انتخابش به عنوان ریاست جمهوری آمریکا کوشید به انحای مختلف از جمله واگذاری مسئولیت تصمیم گیری درباره برجام به کنگره و اعمال تحریم های یکجانبه علیه ایران به بهانه موضوعات غیر هسته ای، برجام را زیر پا بگذارد اما ناکام ماند. شکستی که باعث شد او در خلال آخرین امضایی که بهمن ماه سال گذشته پای فرمان اجرای تعلیق تحریم های هسته ای ایران به ثبت رساند، تهدید کند، چنانچه سایر شرکای طرف برجام با اصلاح این توافق مطابق آنچه آمریکا می خواهد موافقت نکند از برجام کناره گیری خواهد کرد.
همزمان با شدت گرفتن تهدیدات برجامی ترامپ، شرکای اروپایی این توافق رایزنی های گسترده ای را با دولتمردان آمریکا به جریان انداختند. چنانکه امانوئل مکرون، رئیس جمهوری فرانسه ، آنگلا مرکل، صدراعظم آلمان و بوریس جانسون، وزیر خارجه انگلیس طی هفته های اخیر برای گفت و گو با ترامپ به واشنگتن سفر کردند تا او را از تصمیم به خروج از برجام منصرف کنند.
یکی از راه حلهای آنها برای حفظ برجام از جمله مذاکره با ایران جهت افزودن بندهایی در مورد برنامه موشکی در این توافق بود. پیشنهادی که بر پایه حفظ برجام و مذاکره جداگانه با ایران در باره سایر موارد نگرانی های آمریکا، مانند مساله حقوق بشر، برنامه موشکی و سیاست منطقهای جمهوری اسلامی همراه با تحریمهای جداگانه جهت وادار کردن ایران به قبول این خواسته ها قرار داشت. با این حال به نظر می رسد که این پیشنهادات هم برای راضی کردن ترامپ کارگر نیفتاده و اغلب پیش بینی ها از خروج احتمالی آمریکا از توافق حکایت می کند. در چنین فضایی بود که کشورهای اروپایی شامل انگلیس، فرانسه و آلمان دو روز پیش طی بیانیه ای اعلام کردند که صرفنظر از تصمیم واشنگتن در برجام باقی خواهند ماند. در همین چارچوب روزنامه نیویورک تایمز با اشاره به تصمیم تازه رئیس جمهور آمریکا در زمینه اعلام پیش از موعد نظرش درباره برجام به نقل از منابع نزدیک به مذاکرات کاخ سفید گزارش داد که به نظر میرسد ترامپ مایل است از توافق خارج شود و تحریمهایی که به واسطه توافق هستهای به حالت تعلیق درآمده بود را بازگرداند.
نامه هشدار آمیز سناتورهای ارشد کنگره به ترامپ
در پی قوت گرفتن خروج احتمالی آمریکا از برجام شماری از سناتورهای ارشد دموکرات کنگره آمریکا در نامهای خطاب به ترامپ، خروج یکجانبه ایالات متحده از توافق هستهای ایران را «یک اشتباه بزرگ استراتژیک» خواندند. در همین چارچوب ۱۲ عضو ارشد دموکرات سنای این کشور در بخشی از نامه خود مدعی شدند: «همه ما قویا معتقد هستیم که خروج یکجانبه از توافق در این برهه زمانی، یک اشتباه بزرگ استراتژیک خواهد بود». آنها خطاب به ترامپ افزودند: «ما از شما میخواهیم در حالی که به همراه متحدانمان محدودیتهای سفت و سخت هستهای در برجام را حفظ و روی آنها کار کنید، با شرکا و متحدانمان برای پرداختن به دیگر فعالیتهای حساسیت برانگیز ایران کار کنید».
کرملین: هرگونه تغییر در برجام پیامدهای منفی دارد
کاخ ریاست جمهوری روسیه هم هشدار داد، هرگونه تغییر در توافق هستهای ایران پیامدهای منفی خواهد داشت. بنا بر گزارش خبرگزاری «اسپوتنیک»، «دیمیتری پسکوف» سخنگوی کاخ ریاستجمهوری روسیه تأکید کرد: «مواضع ولادیمیر پوتین با مواضع شرکای اروپایی به لحاظ راهبردی مشابه است و همگی مخالف از بین رفتن برجام هستند». پسکوف در ادامه گفت:«هرگونه تغییر در متن توافق هستهای ایران به ناچار عواقبی فاجعه بار خواهد داشت و مسکو حفظ برجام را تنها گزینه واقعی برای حفظ وضعیت موجود میداند».
گوترش خواهان ادامه اجرای برجام است
سازمان ملل متحد نیز با قوت گرفتن تصمیم آمریکا به خروج از برجام خواهان ادامه اجرای این توافق شد. استفان دوجاریک، سخنگوی دبیرکل سازمان ملل در یک نشست خبری درباره اینکه آیا دبیر کل از خروج احتمالی آمریکا از توافق هستهای با ایران نگران نیست؟ گفت: «دبیرکل به شدت از برجام به عنوان یک دستاورد بزرگ دیپلماتیک حمایت میکند و خواستار ادامه آن است». بنا بر گزارش پایگاه اینترنتی سازمان ملل، دوجاریک افزود: «برجام در جهت حفظ رژیم عدم اشاعه به عنوان سنگ بنای امنیت جهانی دستاورد مهمی به شمار میآید و من معتقدم برجام سهم قابل توجهی در صلح منطقهای و امنیت داشته است». او در ادامه بار دیگر به وجود تماسهایی در سطوح مختلف میان سازمان ملل و آمریکا در خصوص برجام اشاره کرد و از دیدار هفته گذشته دبیرکل سازمان ملل با وزیر امورخارجه ایران به عنوان نمونه دیگری از تلاشهای سازمان ملل در این زمینه نام برد.
