دیدار از زندان قصر
رویداد۲۴ بنای ساختمان قصر در دوران فتحعلی شاه قاجار در مزارع اطراف روستای خرمآباد که جزء ییلاقات شمال تهران بود ساخته شد. قصری با پنج هزار متر مربع مساحت. این بنا در منطقهای قرار داشت که آب گوارایی داشت و خرمآباد به این خاطر در تهران معروف بود.
ماژور ژوبر در توصیف این قصر گفته بود: قصر قاجار بر فراز تپهای واقع و بنایی است بسیار زیبا و ساختهشده با آجر که باغ وسیعی بر آن احاطه دارد. نهر آبی از وسط باغ جاری است که پس از تشکیل حوضها و فوارهها در جلگه زیردست گم میشود.
اصطلاح «آب خنک خوردن» هم دقیقا از همینجا بین تهرانیها معروف شد و دهان به دهان گشت تا بین همه مردم ایران جا افتاد. در زمان ناصرالدین شاه قصر قجر کاملا به یک اردوگاه نظامی بدل شد. ناصرالدین شاه در میانه فصل شکار گاهبهگاه در قصر اتراق میکرد؛ مثلا زمانی که به دوشانتپه میرفت، هنگام استراحت راهی قصر میشد.
در زمان محمدعلی شاه کارکرد نظامی قصر پررنگتر شد. بریگاد قزاق تابستانها برای هواخوری و فرار از گرما به آنجا میرفت. در زمان مشروطه قصر قجر پایگاه نظامی حکومت برای حمله به مشروطهخواهان بود. این کارکرد نظامی همچنان قوی و قویتر شد تا اینکه در کودتای سوم اسفند عدهای از بازداشتشدگان در قصر قاجار محبوس شدند و این نخستینبار بود که از این ساختمان بهعنوان زندان استفاده شد.
بعد از کودتای ۳ اسفند ۱۲۹۹ قصر معروف قجری به ساختمانی متروک بدل شد. در زمان حکومت رضاشاه مهندس مارکوف روسی مأمور شد وضع زندانهای ایران را بررسی کرده و نقشه زندانهایی که با آبوهوای ایران متناسب باشد تهیه کند.
در نهایت قصر قجر برای ساخت نخستین زندان مدرن ایرانی در نظر گرفته شد. عملیات ساخت آن در سال ۱۳۰۷ آغاز و آذرماه سال ۱۳۰۸ به پایان رسید؛ زندانی با ۱۹۰ اتاق و گنجایش ۸۰۰ زندانی.
براساس گزارشهای موجود نخستین اعتصاب غذا در زندان قصر در سال ۱۳۱۰ مقارن با اوجگیری خفقان سیاسی در کشور رخ داد. یکی از زندانیان به علت بیتوجهی زندانبانان دچار بیماری شد و درگذشت، بعد از آن بود که عدهای از زندانیان اعتصاب غذا کردند و شکستن آن را منوط به اجابت درخواستهایی کردند. اگرچه همه درخواستها اجابت نشد، اما زندان مجرد (انفرادی) و محدودیت برای مدتی از بین رفت.
قتل عبدالحسین خان تیمورتاش، سردار اسعد بختیاری و اعدام علیمردانخان بختیاری و ماجرای بازداشت ۵۳ نفر گروه تقی ارانی از رخدادهای مهم زندان قصر قجر در دوره پهلوی اول است. ازجمله رخدادهای مهم این دوره زندان میتوان به شورش زندانیان در قصر و فرار سران حزب توده اشاره کرد. در تصاویر روز عکسهایی از زندان قصر را ببینید.
بیشتر بخوانید: تقی ارانی شیمیدان انقلابی
