معرفی انواع کشتی نفتکش+ مشخصات، ابعاد و ویژگی‌های فنی

رویداد۲۴ | صنعت حمل‌ونقل دریایی، ستون اصلی جابه‌جایی جهانی نفت و فرآورده‌های نفتی است و کشتی‌های نفتکش نقش بی‌بدیلی در انتقال این مواد از میادین نفتی و پایانه‌های صادراتی به پالایشگاه‌ها و مراکز مصرف دارند. برای انتخاب یک نفتکش مناسب، شناخت ظرفیت‌ها، ابعاد و شرایط فنی هر مدل اهمیت بسیار زیادی دارد. این کشتی‌ها بسته به نوع بار، اندازه، و مسیر‌های دریایی به طبقات مختلفی تقسیم می‌شوند و هر گروه ویژگی‌های منحصر‌به‌فرد خود را دارد. در این مطلب، مروری جامع بر انواع کشتی‌های نفتکش و مشخصات آنها خواهیم داشت.

طبقه‌بندی نفتکش‌ها بر اساس اندازه؛ از تانکر‌های ساحلی تا غول‌های ULCC

یکی از روش‌های استاندارد برای دسته‌بندی نفتکش‌ها، تعیین ظرفیت حمل بر اساس DWT (تناژ وزن ناخالص) است. این معیار میزان بار قابل‌حمل کشتی را پس از کسر وزن خالی آن نشان می‌دهد. از کوچک‌ترین تانکر‌های ساحلی تا بزرگ‌ترین کشتی‌های نفتکش جهان، تفاوت‌های مهمی در ابعاد، ظرفیت و کاربرد وجود دارد.

تانکر ساحلی (Coastal Tanker)

این گروه کوچک‌ترین رده نفتکش‌ها را شامل می‌شود و معمولاً برای حمل محموله‌هایی با وزنی کمتر از ۵۰ هزار تن DWT به‌کار می‌رود. طول حدود ۲۰۵ متر، عرض ۲۹ متر و ارتفاع ۱۶ متر این کشتی‌ها، آنها را برای تردد در آب‌های ساحلی و مسیر‌های کوتاه مناسب می‌سازد. امکانات این کشتی‌ها عمدتاً برای حمل بنزین، گازوئیل و دیگر فرآورده‌های سبک طراحی شده است.

افرامکس (Aframax)

افرامکس‌ها استانداردترین دسته نفتکش‌ها در تجارت جهانی هستند و حدود ۸۰ هزار DWT ظرفیت حمل دارند. با طول ۲۴۵ متر و عرض ۳۴ متر، این کشتی‌ها توانایی فعالیت در مسیر‌های متوسط را دارند. نرخ حمل‌ونقل این رده بر اساس سیستم AFRA تعیین می‌شود که شاخصی رایج در بازار نفت است.

سوئزمکس (Suezmax)

این مدل حدود ۱۲۵ تا ۱۸۰ هزار DWT بارگیری می‌کند و بزرگ‌ترین اندازه‌ای است که امکان عبور از کانال سوئز را دارد. طول تقریبی ۲۸۵ متر و عرض ۴۵ متر باعث می‌شود سوئزمکس‌ها یک انتخاب مناسب برای مسیر‌های بین‌المللی با محدودیت‌های تردد آبراه‌ها باشند.

VLCC؛ نفتکش‌های بسیار بزرگ

VLCC مخفف Very Large Crude Carrier است و توانایی حمل تا ۳۲۰ هزار DWT بار را دارد. این نفتکش‌ها با طول ۳۳۰ متر و عرض ۵۵ متر بیشتر برای حمل نفت خام در مسیر‌های قاره‌ای، از خاورمیانه به آسیا و اروپا، به‌کار می‌روند.

ULCC؛ غول‌های حمل نفت

بزرگ‌ترین نفتکش‌های جهان متعلق به این رده هستند و ظرفیت آنها بیش از ۳۲۰ هزار DWT است. طول ۴۱۵ متر و عرض ۶۳ متر این شناور‌ها را به ابرکشتی‌های نفتی تبدیل می‌کند. با این حال به‌دلیل محدودیت در پهلوگیری و عمق آبراه‌ها، استفاده از آنها محدودتر است.

طبقه‌بندی نفتکش‌ها بر اساس نوع محموله؛ نفت، گاز و مواد شیمیایی

علاوه بر اندازه، دسته‌بندی مهم دیگری که در صنعت حمل‌ونقل دریایی وجود دارد، نوع محموله است. محموله‌ها شرایط نگهداری متفاوتی دارند، بنابراین مخازن و تجهیزات باید مطابق با ویژگی‌های فنی هر ماده طراحی شوند.

تانکر‌های نفتی؛ از نفت خام تا فرآورده‌های تصفیه‌شده

نفتکش‌های نفتی برای حمل انواع سوخت‌های فسیلی به‌صورت فله طراحی شده‌اند. این مواد شامل نفت خام، نفت سفید، پارافین و بنزین هستند. حجم این نفتکش‌ها از حدود ۵۵ هزار DWT تا بیش از ۳۰۰ هزار DWT متغیر است.

نفتکش‌های نفتی به دو دسته اصلی تقسیم می‌شوند:

• نفتکش‌های خام: مخصوص انتقال نفت خام از پایانه‌های بارگیری به پالایشگاه‌ها
• نفتکش‌های فرآورده‌ای: مناسب حمل بنزین، گازوئیل، سوخت جت و سایر محصولات سبک

این دسته دارای مخازن تقسیم‌بندی‌شده، پمپ‌های تخصصی و سیستم‌های ایمنی مربوط به مواد اشتعال‌پذیر است.

تانکر‌های گاز؛ طراحی خاص برای فشار و دما

گاز‌های مایع به‌دلیل خاصیت انبساط و خطرات ناشی از فشار بالا نیازمند کشتی‌های تخصصی هستند. تانکر‌های گاز بر اساس فشار کاری و نوع گاز حمل‌شده به دسته‌های زیر تقسیم می‌شوند:

۱. کشتی‌های کاملاً تحت فشار

این کشتی‌ها مخازن فولادی مقاوم دارند و گاز را در فشار حدود ۱۸ بار در دمای محیط حمل می‌کنند. مخازن نوع C در این کشتی‌ها بسیار سنگین است و معمولاً اندازه کلی تانکر کوچک‌تر از سایر مدل‌هاست.

۲. کشتی‌های نیمه تحت فشار

این گروه برای حمل گاز‌هایی با فشار ۵ تا ۷ بار طراحی شده‌اند. انعطاف‌پذیری و توانایی حمل طیف وسیعی از انواع گاز‌ها باعث شده این مدل‌ها در مسیر‌های مدیترانه و شمال اروپا کاربرد زیادی داشته باشند.

۳. کشتی‌های اتیلن

این تانکر‌ها برای حمل گاز اتیلن در شرایط دمایی و فشاری خاص طراحی می‌شوند و سیستم‌های برودتی دقیق دارند.

۴. تانکر‌های LPG کاملاً یخچال‌دار

این کشتی‌ها پروپان و بوتان را در دما‌های بسیار پایین حمل می‌کنند. مخازن عایق‌کاری شده، کنترل حرارت و سیستم‌های کاهش فشار از ویژگی‌های مهم آنهاست.

۵. تانکر‌های LNG

این دسته برای حمل گاز طبیعی مایع‌شده در دمای حدود -۱۶۲ درجه طراحی شده‌اند. ارزش بالای LNG و خطرات احتمالی آن نیازمند ساختار فوق‌پیشرفته و بهترین استاندارد‌های ایمنی است.

تانکر‌های شیمیایی؛ حفظ قوام و ماهیت مواد حساس

مواد شیمیایی برخلاف نفت و گاز، اغلب خاصیت خورندگی یا واکنش‌پذیری بالایی دارند. به همین دلیل تانکر‌های مخصوص این گروه دارای مخازن پوشش‌دار با مواد خاص هستند که از واکنش شیمیایی جلوگیری می‌کند. این کشتی‌ها مجهز به سیستم‌های گرمایش، تهویه، و جداسازی محموله‌ها هستند تا ترکیبات مختلف با شرایط ایده‌آل منتقل شوند.

ضرورت انتخاب صحیح کشتی نفتکش

شناخت دقیق انواع نفتکش‌ها برای بازرگانان و صادرکنندگان اهمیت ویژه‌ای دارد. تفاوت در ابعاد، ظرفیت و شرایط حمل هر مدل باعث می‌شود انتخاب درست، علاوه بر کاهش هزینه‌ها، امنیت محموله را تضمین کند. نفتکش‌های ساحلی تا ULCC هرکدام نقش مشخصی در زنجیره حمل‌ونقل دریایی دارند و بر اساس مسیر، نوع محموله و حجم بار انتخاب می‌شوند. از سوی دیگر، تانکر‌های نفتی، گازی و شیمیایی نیز براساس ماهیت مواد طراحی‌شده‌اند و رعایت استاندارد‌های آنها سلامت بار و ایمنی سفر را تضمین می‌کند.