مذاکرات عمان آتش‌بس سیاسی ایجاد کرد یا فقط مکث تاکتیکی؛ خطر جنگ رفع شد؟

رویداد۲۴| مذاکرات غیرمستقیم میان ایران و آمریکا که جمعه در مسقط برگزار شد، از سوی هر دو طرف به‌عنوان «آغاز خوب» و «بررسی برای ادامه گفتگوها» توصیف شد؛ اما تحلیلگران و رسانه‌ها بر این باور نیستند که این گفت‌و‌گو‌ها به معنای رفع خطر جنگ میان تهران و واشنگتن بوده است.

عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، مذاکرات را «شروع خوبی» خواند و گفت که دو طرف درباره ادامه روند مذاکره پس از بازگشت به پایتخت‌ها تصمیم خواهند گرفت؛ که هم تلاش برای ادامه دیپلماسی را نشان می‌دهد و هم بر حفظ خطوط قرمز ایران تأکید می‌کند.

دونالد ترامپ نیز از رایزنی‌ها انجام شده استقبال کرد و ضمن اعلام ادامه‌دار بودن گفت‌و‌گو‌ها گفت که ایران باید از اول همین پیشنهاد فعلی را مطرح می‌کرد.

با این حال، تحلیل‌های رسانه‌های هنوز حول این محور است که فضای گفت‌و‌گو‌ها همچنان با تنش و بی‌اعتمادی عمیق همراه است و این به معنای کنار رفتن خطر جنگ نیست. روزنامه انگلیسی گاردین در گزارشی با اشاره به اینکه مذاکرات در عمان با حضور نیرو‌های نظامی در منطقه و اختلافات جدی بر سر گستره مذاکرات ادامه یافت، نوشته که به‌رغم گفت‌و‌گو، «تهدید جنگ هنوز دست‌نخورده باقی مانده» به نحوی که دیپلماسی در سایه تهدیدات نظامی قرار دارد.

واشنگتن پست نیز نگاه مشابهی دارد. این رسانه آمریکایی گزارش کرده که مذاکرات با فضای «سازنده» آغاز شده، اما تهدیدات نظامی و حضور نیروی آمریکایی در منطقه شدت یافته است. واشنگتن پست مشخصاً می‌نویسد که آمریکا همزمان با دیپلماسی، از ابزار‌های نظامی و فشار استفاده می‌کند و اگر پیشرفت ملموسی در مذاکرات حاصل نشود، خطر نظامی‌کردن مجدد بحران همچنان بالا خواهد بود.

همچنین رویترز به نقل از عراقچی و نمایندگان آمریکایی گزارش داده که دو طرف بر سر نقاط کلیدی اختلاف جدی دارند؛ واشنگتن خواهان توقف غنی‌سازی اورانیوم و محدود کردن برنامه موشکی ایران است، در حالی که تهران همچنان روی غنی‌سازی در خاک خود اصرار دارد و درباره مسائل منطقه‌ای گفت‌و‌گو نمی‌کند. این ناهماهنگی‌ها نشان می‌دهد که هیچ توافق بنیادی در مذاکرات اولیه شکل نگرفته است.

احتمال بن‌بست و ادامه تنش

بر اساس تحلیل رسانه‌های غربی ارزیابی‌ها درباره تکمیل یا شکست مذاکرات به چند سناریو ختم می‌شود؛ بخشی از تحلیلگران معتقدند این گفت‌و‌گو‌ها اگرچه اهمیت دارد، اما اختلافات جدی در دو طرف می‌تواند راه به بن‌بست ببرد و خطر شعله‌ور شدن مجدد تنش‌ها را افزایش دهد. حتی رویترز و برخی منابع دیگر اینکه در پایان این دور از مذاکرات، دو طرف برای دور بعدی گفت‌و‌گو‌ها مشورت با پایتخت‌ها را ضروری دانسته‌اند، نشانه‌ای از این دانسته‌اند که مذاکرات به مرحله‌ای موقتی یا تاکتیکی وارد شده است و فاصله قابل توجهی با خروج از بحران دارد.

مذاکرات و تلاش‌های دیپلماتیک جریان دارد، اما دولتمردان و تحلیلگران رسانه‌های خارجی تأکید دارند که خطر نظامی همچنان بخشی از معادله است. گاردین و واشنگتن پست به حضور نظامی آمریکا در منطقه اشاره کرده‌اند که همزمان با مذاکرات ادامه دارد؛ به گفته آنها اگر مذاکرات به بن بست برسد، این حضور نظامی راه را برای تشدید تنش و درگیری نظامی باز خواهد کرد.

بر این اساس می‌توان گفت که خطر جنگ کاهش یافته، اما پایان نیافته است. مذاکرات مسقط یک فرصت دیپلماتیک ایجاد کرده که اگر بدرستی ادامه یابد، می‌تواند از تشدید نظامی جلوگیری کند؛ ولی عدم توافق بر نقاط اساسی اختلاف و ادامه حضور نظامی در منطقه، ریسک تنش‌ها را همچنان بالا نگه داشته است. هشدار‌هایی که کشور‌هایی مثل آمریکا و آلمان به شهروندان خود می‌دهند، تا هر چه سریعتر ایران را ترک کنند نه این گمانه را تقویت می‌کند که نه تنها خطر جنگ رفع نشده، بلکه وارد مرحله پیچیده‌تر و حساس‌تری شده‌ایم.

ممکن است که سایه «جنگ قریب‌الوقوع» کمی دور شده باشد، اما از نظر رسانه‌های بین‌المللی و تحلیلگران سیاسی، حمله نظامی همچنان گزینه جدی روی میز است و دیپلماسی تاکنون نتوانسته آن را به‌طور کامل از معادله حذف کند.