جنجال تازه در خلیج فارس؛ ماجرای معامله موشکی ایران و چین چیست؟
رویداد۲۴| خبرگزاری رویترز در گزارشی مدعی شده است که ایران در آستانه نهاییسازی توافقی با چین برای خرید موشکهای کروز ضدکشتی «CM-۳۰۲» قرار دارد؛ موشکهایی مافوق صوت با برد حدود ۲۹۰ کیلومتر که بهگفته منابع مطلع، برای پرواز در ارتفاع پایین و عبور از سامانههای پدافندی کشتیها طراحی شدهاند.
این ادعا در شرایطی مطرح میشود که تحرکات دریایی در خلیج فارس و دریای عمان افزایش یافته و بحث بازدارندگی متقابل میان تهران و واشنگتن بار دیگر به کانون تحلیلها بازگشته است.
ماجرای خرید موشک از چین چیست؟
رویترز به نقل از دو منبع مطلع نوشته است که قرارداد مربوط به این موشکها «نزدیک به اتمام» است، هرچند هنوز تاریخ تحویلی برای آن تعیین نشده است. بر اساس این گزارش، موشکهای CM-۳۰۲ ساخت چین، توان پرواز در ارتفاع بسیار پایین (sea-skimming) و سرعت بالا را دارند؛ قابلیتی که رهگیری آنها را برای سامانههای دفاعی دریایی دشوارتر میکند.
دو کارشناس تسلیحات نیز به این خبرگزاری گفتهاند که استقرار چنین موشکهایی میتواند توان تهاجمی ایران را به شکل محسوسی افزایش دهد و تهدیدی جدی برای نیروهای دریایی ایالات متحده در منطقه باشد.
مقامهای رسمی ایران و چین تاکنون واکنشی به این گزارش نشان ندادهاند و جزئیات بیشتری از مفاد احتمالی قرارداد منتشر نشده است.
چرا این خبر مهم است؟
اهمیت ماجرا در این است که اگر این توافق نهایی شود، مسئله به خرید چند سامانه تسلیحاتی خلاصه نخواهد شد. جمهوری اسلامی طی سالهای گذشته تمرکز ویژهای بر توسعه توان موشکی و دریایی خود داشته و موشکهای ضدکشتی را یکی از ارکان اصلی استراتژی «منع دسترسی/ممانعت منطقهای» (A۲/AD) در خلیج فارس میداند.
افزوده شدن یک موشک مافوق صوت با برد نزدیک به ۳۰۰ کیلومتر میتواند برد عملیاتی ایران علیه اهداف دریایی را افزایش دهد؛ بهویژه در سناریوهایی که پای ناوهای آمریکایی یا متحدان منطقهای آنها در میان است. چنین قابلیتی، در صورت استقرار عملیاتی، دست فرماندهان نظامی ایران را در مدیریت بحرانهای احتمالی بازتر خواهد کرد.
از سوی دیگر، همین موضوع میتواند موجب بازتعریف الگوی حضور و آرایش دریایی ایالات متحده در منطقه شود؛ چه از طریق تقویت سامانههای پدافندی و چه با افزایش فاصله عملیاتی شناورها از سواحل ایران.
پیام سیاسی به واشنگتن و منطقه
انتشار این خبر در مقطع کنونی، حتی پیش از هرگونه تأیید رسمی، حامل یک پیام سیاسی نیز هست. در شرایطی که بحث مذاکرات، فشارهای تحریمی و تهدیدهای متقابل در جریان است، طرح چنین گزارشی میتواند بهمثابه سیگنالی درباره گزینههای پیشروی تهران تعبیر شود.
برای واشنگتن، این ادعا یادآور آن است که سیاست فشار حداکثری نهتنها موجب توقف برنامههای دفاعی ایران نشده، بلکه ممکن است همکاریهای نظامی تهران با بازیگرانی، چون چین را نیز تعمیق کند. برای کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس نیز، چنین تحولی میتواند نگرانیهای تازهای درباره موازنه قوا ایجاد کند و آنان را به سمت خریدهای تسلیحاتی بیشتر سوق دهد.
از بازدارندگی تا تشدید رقابت تسلیحاتی
در سطح عملیاتی، ورود موشکهای جدید ضدکشتی میتواند قدرت بازدارندگی ایران را افزایش دهد؛ چرا که هرگونه اقدام نظامی دریایی علیه ایران را پرهزینهتر میکند. اما در سطح کلانتر، این روند ممکن است به تشدید رقابت تسلیحاتی در منطقه بینجامد؛ رقابتی که پیش از این نیز با خریدهای گسترده تسلیحاتی کشورهای عربی از آمریکا و اروپا جریان داشته است.
چنین توافقی همچنین میتواند بر مناسبات تهران–پکن نیز اثرگذار باشد و نشان دهد همکاریهای دو کشور از حوزه اقتصادی فراتر رفته و ابعاد نظامی ملموستری پیدا کرده است؛ امری که احتمالاً با حساسیت مضاعف واشنگتن همراه خواهد بود.
گزارش رویترز درباره احتمال خرید موشکهای کروز ضدکشتی چینی توسط ایران، اگرچه هنوز از سوی مقامات رسمی تأیید نشده، اما از منظر راهبردی حامل پیامهای مهمی است. چه این قرارداد نهایی شود و چه در سطح گمانه باقی بماند، نفس انتشار آن در فضای پرتنش کنونی میتواند بر محاسبات بازیگران منطقهای و فرامنطقهای اثر بگذارد.
در منطقهای که هر تحرک نظامی بهسرعت به سیگنال سیاسی تعبیر میشود، چنین اخباری بیش از آنکه صرفاً یک معامله تسلیحاتی باشد، بخشی از پازل بزرگتر بازدارندگی، فشار و چانهزنی به شمار میرود؛ پازلی که آینده آن، بیش از هر زمان دیگری، به توازن ظریف میان دیپلماسی و قدرت سخت گره خورده است.
