واکنش جنجالی سران جهان به رهبر جدید ایران؛ از مات دیپلماتیک ترامپ تا هراس تل‌آویو

رویداد۲۴| فرآیند قانونی و سریع انتخاب آیت‌الله سید مجتبی خامنه‌ای به عنوان رهبر جدید انقلاب اسلامی، بلافاصله با موجی از پیام‌های دیپلماتیک و واکنش‌های رسمی از سوی سران قدرت‌های جهانی و منطقه‌ای همراه شد. این واکنش‌ها که طیف وسیعی از تبریک‌های صمیمانه متحدان استراتژیک تا اظهارات مداخله‌جویانه مقامات غربی را در بر می‌گیرد، نشان‌دهنده وزن غیرقابل‌انکار جایگاه رهبری ایران در معادلات بین‌المللی است.

پیام‌های تبریک متحدان استراتژیک

دبیرکل حزب‌الله لبنان ضمن بیعت با رهبر جدید، ایشان را «امید مظلومان و ادامه‌دهنده مسیر بصیرت سلف صالح» نامید. او تأکید کرد که شناخت عمیق آیت‌الله مجتبی خامنه‌ای از میدان مبارزه، روحی تازه‌ای در کالبد جبهه مقاومت دمیده است و پیروزی‌های بزرگ‌تری در راه خواهد بود.

رئیس‌جمهور و نخست‌وزیر عراق نیز در پیام‌های جداگانه، این انتخاب را به ملت ایران تبریک گفته و بر پیوند‌های مذهبی و تاریخی دو کشور تأکید کردند.

همچنین سید عبدالملک بدرالدین الحوثی، رهبر انصارالله یمن، در پیامی ویژه، آیت‌الله مجتبی خامنه‌ای را «ذخیره راهبردی اسلام برای عبور از فتنه‌های آخرالزمان» توصیف کرد.

واشینگتن در مات دیپلماتیک

ایالات متحده در مواجهه با انتخاب آیت‌الله سید مجتبی خامنه‌ای، شاهد یکی از بی‌سابقه‌ترین شکاف‌های تحلیلی در تاریخ دیپلماسی خود است. در حالی که کاخ سفید به دنبال تحمیل اراده خود است، نهاد‌های امنیتی و قانون‌گذاران کنگره ابعاد متفاوتی از این رخداد را برجسته کرده‌اند.

دونالد ترامپ که پیش از اعلام رسمی انتخاب، در گفت‌و‌گو با آکسیوس با لحنی قلدرمآبانه مدعی شده بود «باید در انتخاب رهبر بعدی ایران نقش داشته باشد» و این انتخاب را «غیرقابل قبول» خوانده بود، پس از نهایی شدن رای مجلس خبرگان در شامگاه ۱۷ اسفند، تغییر لحن محسوسی نشان داد.

وی در آخرین مصاحبه خود با نشریه تایمز اسرائیل زمانی که با پرسش مستقیم درباره انتخاب قطعی آیت‌الله مجتبی خامنه‌ای رو‌به‌رو شد، برخلاف دفعات پیشین از اظهارنظر تند خودداری کرد و تنها به گفتن این جمله کوتاه بسنده کرد: «ببینیم چه خواهد شد». این تغییر لحن از «مخالفت قطعی» به «نظارت و انتظار»، از سوی کارشناسان به عنوان اعتراف ناخواسته ترامپ به شکست پروژه دخالت در ساختار قدرت ایران تعبیر شده است.

مارکو روبیو، وزیر امور خارجه، با لحنی تند اعلام کرد که واشنگتن هیچ تغییری در سیاست «فشار حداکثری» نخواهد داد. وی تأکید کرد که آیت‌الله مجتبی خامنه‌ای از سال ۲۰۱۹ در لیست تحریم‌های آمریکا قرار دارد و حضور او در راس قدرت، تنها باعث تشدید نظارت‌های بین‌المللی بر فعالیت‌های ایران خواهد شد. روبیو مدعی شد که واشنگتن به دنبال «ایرانی بدون حاکمیت روحانیون» است، اما هم‌زمان اعتراف کرد که ثبات فعلی تهران، مانع از هرگونه مداخله مستقیم شده است.

در راهرو‌های کنگره نیز سناتور‌های تندرو مانند تام کاتن و تد کروز، انتخاب ایشان را به معنای «نظامی‌تر شدن سیاست خارجی ایران» توصیف کردند. آنها در بیانیه‌های خود هشدار دادند که با توجه به نفوذ گسترده رهبر جدید در لایه‌های امنیتی و سپاه پاسداران، دوران جدیدی از تقابل‌های سخت در انتظار نیرو‌های آمریکایی در منطقه خواهد بود. در مقابل، برخی نمایندگان دموکرات بر لزوم استفاده از این فرصت برای بازگشت به میز مذاکره تأکید کردند تا از وقوع یک جنگ تمام‌عیار جلوگیری شود.

لیندسی گراهام سناتور آمریکایی تاکید کرد: انتخاب سید مجتبی خامنه‌ای آن تغییری نبود که ما مدنظر داشتیم.

گزارش‌های غیررسمی منتشر شده از سوی نهاد‌های اطلاعاتی آمریکا نیز نشان می‌دهد که واشنگتن از سرعت عمل خبرگان و سکوت توأم با اقتدار نیرو‌های مسلح ایران شوکه شده است. تحلیلگران این نهاد‌ها در گزارش‌های خود تأکید کرده‌اند که برخلاف پیش‌بینی‌های قبلی مبنی بر وقوع جنگ قدرت، نظام جمهوری اسلامی تحت رهبری جدید، منسجم‌تر از گذشته به نظر می‌رسد و هرگونه امیدواری به فروپاشی درونی در کوتاه‌مدت، عملاً از بین رفته است.

اندیشکده‌هایی مانند «مؤسسه واشینگتن» و «شورای روابط خارجی» (CFR) در تحلیل‌های فوری خود، رهبر جدید ایران را فردی توصیف کردند که برخلاف رهبران سنتی، اشراف عمیقی بر جنگ‌های نوین، دیپلماسی دیجیتال و اقتصاد مقاومتی دارد. آنها هشدار دادند که غرب با رهبری روبروست که «زبان قدرت را به خوبی می‌فهمد» و به راحتی تحت تأثیر تهدیدات لفظی قرار نخواهد گرفت.

در مجموع آمریکا اکنون در وضعیتی قرار دارد که از آن به عنوان «مات دیپلماتیک» یاد می‌شود. واشنگتن از یک سو با تهدید و ارعاب سعی در تضعیف جایگاه رهبری جدید دارد و از سوی دیگر، به دلیل واقعیت‌های میدانی و اقتدار لایه‌برداری‌نشده تهران، پیام‌های پنهانی برای «مذاکره از موضع ناچاری» ارسال می‌کند. این تقابل درونی در ساختار قدرت آمریکا، بهترین گواه بر موفقیت ایران در فرآیند جانشینی است.

کابوس اسرائیل به واقعیت پیوست

واکنش رژیم صهیونیستی به انتخاب آیت‌الله سید مجتبی خامنه‌ای، بیش از هر چیز نشان‌دهنده شکست برآورد‌های اطلاعاتی این رژیم است. تل‌آویو که با ترور‌های اخیر به دنبال ایجاد فروپاشی در ساختار فرماندهی ایران بود، اکنون با رهبری روبروست که به اعتراف خودشان، «معمار نبرد‌های نامتقارن» است.

بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر رژیم صهیونیستی که پیش‌تر با حالتی متکبرانه مدعی شده بود «نشانه‌های پایان نظام ایران دیده می‌شود»، پس از اعلام رسمی خبر جانشینی، موضع رسمی اتخاد نکرده است. نتانیاهو که تصور می‌کرد با حذف فیزیکی رهبران، می‌تواند روند جانشینی را مختل کند، اکنون با واقعیتی رو‌به‌رو شده است که در آن انتقال قدرت بدون کوچکترین وقفه و با اجماع کامل نظامی-سیاسی انجام شده است.

سخنگوی ارتش رژیم صهیونیستی اما در واکنشی تند اعلام کرد که «ما هر کسی را که در مسند رهبری ایران قرار بگیرد، به عنوان یک هدف مشروع تحت نظر داریم.» این تهدید آشکار، از سوی رسانه‌های بین‌المللی به عنوان «اعتراف به شکست» تعبیر شد؛ چرا که نشان می‌دهد تل‌آویو هیچ ابزار سیاسی یا دیپلماتیکی برای اثرگذاری بر تحولات تهران ندارد و تنها به زبان تهدید نظامی متوسل شده است.

واکنش‌های سراسیمه تل‌آویو ثابت کرد که انتخاب آیت‌الله سید مجتبی خامنه‌ای، دقیقاً همان نقطه‌ای است که دشمن از آن هراس داشت. تهدید به ترور رهبر جدید، بیش از آنکه یک برنامه عملیاتی باشد، یک «فریاد رسانه‌ای» برای سرپوش گذاشتن بر وحشت ناشی از تثبیت سریع قدرت در تهران است. همان‌طور که رسانه‌های داخلی ایران گزارش دادند، در شب انتخاب، اولین موشک‌های شلیک شده به سوی اراضی اشغالی مزین به نام «لبیک یا سید مجتبی» بود؛ پیامی که لرزه بر اندام مقامات تل‌آویو انداخته است.

اروپا در شوک ثبات؛ از سکوت سنگین پاریس تا احتیاط برلین

سران برخی کشور‌های اروپایی مانند آلمان و فرانسه، با اتخاذ مواضعی سرد، از اظهارنظر مستقیم خودداری کردند که از سوی کارشناسان به عنوان «شوک دیپلماتیک» و ناتوانی در تحلیل سریع شرایط جدید ایران تعبیر شد.

مقامات پاریس برخلاف رویه معمول در مداخله‌جویی، در ساعات اولیه بر سکوت تکیه کردند. سخنگوی وزارت خارجه فرانسه در پاسخ به سوال خبرنگاران تنها به این جمله بسنده کرد که: «فرانسه با دقت تحولات داخلی ایران و روند انتقال قدرت را رصد می‌کند.» تحلیلگران فرانسوی معتقدند پاریس به دلیل اشراف آیت‌الله مجتبی خامنه‌ای بر پرونده‌های منطقه‌ای، نگران سخت‌تر شدن مواضع ایران در مذاکرات احتمالی آینده است.

وزارت خارجه آلمان با اتخاذ موضعی سردتر، مدعی شد که انتظار دارد رهبری جدید ایران به «تعهدات بین‌المللی» پایبند باشد. رسانه‌های آلمانی مانند اشپیگل نوشتند که برلین از انتخاب فردی که پیوند نزدیکی با نهاد‌های مقتدر ایران دارد، غافلگیر شده است و آن را نشانه شکست سیاست‌های نرم اروپا برای تغییر رفتار ایران توصیف کردند.

لندن که همواره از نزدیک‌ترین رصدکنندگان تحولات داخلی ایران است، واکنشی آمیخته با تحلیل ارائه داد. وزارت خارجه بریتانیا اگرچه پیام تبریک رسمی صادر نکرد، اما منابع دیپلماتیک در لندن به گاردین گفتند که دولت بریتانیا واقعیت تثبیت قدرت در تهران را پذیرفته است. آنها تأکید کردند که «رهبر جدید ایران مردی است که قدرت را در میدان و دیپلماسی به خوبی می‌شناسد و لندن باید خود را برای تعاملی دشوارتر آماده کند.»

در مجموع می‌توان گفت که اروپا در برابر این انتخاب، در وضعیت «آچمز» قرار گرفته است. از یک سو نمی‌خواهد با تبریک رسمی، از سیاست‌های آمریکا فاصله بگیرد و از سوی دیگر، به خوبی می‌داند که آیت‌الله سید مجتبی خامنه‌ای، رهبری است که با پشتوانه کامل داخلی و نظامی به روی کار آمده و نادیده گرفتن او، به معنای حذف اروپا از معادلات آینده ایران است.

این سکوت توأم با نظارت بیش از آنکه نشانه مخالفت باشد، اعتراف به اقتدار لایه‌برداری‌نشده نظام جمهوری اسلامی در مدیریت بحران است.

کشور‌های منطقه؛ استقبال از واقعیت قدرت

در حالی که رسانه‌های غربی سعی در القای انزوای ایران داشتند، واکنش پایتخت‌های منطقه نشان داد که ثبات در تهران، اولویت نخست امنیت پایدا در خلیج فارس و غرب آسیاست. نماینده مجلس سنا و رئیس مجلس وحدت مسلمین به عنوان حزب مطرح شیعیان پاکستان با تبریک انتخاب حضرت آیت‌الله العظمی سید مجتبی خامنه‌ای به عنوان سومین رهبر جمهوری اسلامی ایران گفت: جهان شاهد تداوم مسیر استکبار ستیزی و مبارزه بی وقفه علیه زورگویی های رژیم آمریکا خواهد بود.

«سید عمار حکیم»، رهبر جریان حکمت ملی عراق، ضمن تسلیت مجدد شهادت آیت الله امام سید علی خامنه ای رهبر فقید جمهوری اسلامی ایران به ملت ایران، انتخاب آیت الله سید مجتبی خامنه ای را به عنوان رهبر جدید جمهوری اسلامی ایران تبریک گفت.

دبیرکل گردان‌های حزب‌الله عراق نیز انتخاب آیت الله سید مجتبی خامنه‌ای را به عنوان رهبر جدید ایران تبریک گفت و نوشت: انتصاب آیت‌الله سیدمجتبی خامنه‌ای به‌عنوان رهبر و حامل پرچم مقاومت در جهان، دلیلی دیگر بر دقت و دوراندیشی مجلس خبرگان رهبری و بصیرت نافذ آنان در درک عمق چالش‌های سرنوشت‌سازی است که امت اسلام در برابر وحشیگری استکبار جهانی با آن روبروست.

دفتر سیاسی انصارالله یمن نیز با صدور بیانیه ای اعلام کرد: انتخاب آیت الله سید مجتبی خامنه‌ای به عنوان رهبر انقلاب اسلامی در این برهه حساس و سرنوشت‌ساز را به جمهوری اسلامی ایران، رهبری و مردم آن تبریک می‌گوییم.