آیا جنگ تمام شد؟ | استاد دانشگاه شیکاگو: در مرحله میانی جنگ هستیم، نه پایانی | تاریخ پایان جنگ به روایت شبیه سازیها
رویداد۲۴ | شب گذشته بعد از دو شب تهدید تمدنی، ترامپ از توافق جدید خبر داد. رئیسجمهور آمریکا، اعلام کرد ایالات متحده «به جنگ با ایران پایان داده است» و از دستیابی به یک «توافق بزرگ» خبر داد که به گفته او مناقشه جاری را حل خواهد کرد و تنگه هرمز را دوباره بازگشایی میکند. ترامپ همچنین گفت ممکن است معاونش، جیدی ونس، ظرف چند روز آینده در مراسم امضای توافق در اروپا حضور پیدا کند.
پیش از اعلام این توافق، ترامپ تهدید کرده بود جزیره خارک ــ که حدود ۹۰ درصد صادرات نفت خام ایران از آن انجام میشود ــ را تحت کنترل خواهد گرفت و بر بازار نفت و گاز ایران «کنترل کامل» اعمال خواهد کرد؛ «مشابه کاری که با ونزوئلا انجام دادهایم.»
ایران هنوز جزییات توافق را تأیید نکرده است. اما یک دیپلمات آگاه از روند مذاکرات به سیانان گفته توافق موقت میان ایران و آمریکا، آتشبس را تمدید میکند، تنگه هرمز را بازگشایی خواهد کرد و مسیر را برای مذاکرات بیشتر درباره برنامه هستهای ایران هموار میسازد.
به گفته این منبع، دو طرف بر سر متن «یادداشت تفاهم» به توافق رسیدهاند، اما هنوز تأیید نهایی آن صادر نشده است.
مهمترین بندهای توافق عبارتاند از:
• آتشبسی ۶۰ روزه «در همه جبههها»، از جمله لبنان، بلافاصله پس از امضای توافق آغاز میشود.
• تنگه هرمز فوراً بازگشایی خواهد شد و ایران هیچ هزینهای برای عبور کشتیها دریافت نخواهد کرد.
• جریان آزاد انرژی و کالاهای تجاری تضمین میشود.
• تردد کشتیها در تنگه هرمز ظرف ۳۰ روز پس از امضای توافق به سطح پیش از جنگ بازخواهد گشت.
• محاصره بنادر ایران از سوی آمریکا لغو میشود.
• بخشی از تحریمها بر اساس روند اجرای توافق و ادامه همکاری طرفین کاهش خواهد یافت، هرچند زمان مشخصی برای رفع تحریمها تعیین نشده است.
• توافق، به گفته این دیپلمات، «تمام خواستههای آمریکا در موضوع هستهای» را تأمین میکند؛ از جمله تعهد ایران به عدم دستیابی به سلاح هستهای و تعیین تکلیف ذخایر اورانیوم با غنای بالا.
• نام این توافق «توافق اسلامآباد» خواهد بود.
این دیپلمات درباره آزادسازی میلیاردها دلار از داراییهای بلوکهشده ایران ــ که یکی از مطالبات اصلی تهران محسوب میشود ــ توضیحی نداده. او فقط گفت وضعیت تنگه هرمز و برنامه هستهای ایران از مهمترین محورهای مذاکرات روزهای پایانی بودهاند.
یک دیپلمات دیگر نیز به سیانان گفته محل احتمالی امضای توافق میتواند شهر ژنو در سوئیس باشد؛ جایی متفاوت از فرانسه که ترامپ قرار است هفته آینده برای نشست گروه هفت به آن سفر کند.
با این حال، سخنگوی وزارت خارجه ایران گزارشهای منتشرشده درباره توافق را «صرفاً گمانهزنی» خواند و تأکید کرد ایران هنوز درباره هیچ توافقی تصمیم نهایی نگرفته است.
در همین حال، رابرت پیپ، استاد علوم سیاسی، نسبت به خوشبینیهای مطرحشده تردید دارد. او در گفتوگو با سیانان گفت: «من این را یک نقطه پایان نمیبینم. ما در مرحله پایانی نیستیم؛ در میانه بازی قرار داریم.»
روبرت پیپ استاد علوم سیاسی دانشگاه شیکاگو سالها تحصیلات و مطالعات خود را در زمینه مبارزه با تروریسم بین المللی، قدرت هوایی استراتزیک و به طور خاص تنشهای بین المللی متمرکز کرده است. او چندین مقاله درباره درگیری ایران و آمریکا نوشته و نحوه استفاده طرفین از تکتولوژیهای نقطه زن، پهپادها، ابزارهای جنگی و جنگ نامتقارن نوشته و معتقد است موزانه قدرت منطقهای در حال تغییر شکل است.
روبرت پیپ در مطالعات اخیر خود تاکید کرده هرچند حملات هوایی دقیق آمریکا و اسرائیل میتوانند خسارات سنگینی وارد کنند، اما کارزارهای بمباران معمولاً به یک «چرخه تلافیجویی فزاینده» منجر میشوند؛ چرخهای که به جای وادار کردن ایران به تسلیم، اراده حکومت را تقویت کرده و به انسجام و تثبیت بیشتر آن میانجامد.
پیپ بر این باور است که این درگیریها ممکن است ایران را به یک قدرت بزرگ اقتصادی و ژئوپلیتیکی تبدیل کند؛ کشوری که قادر است از منابع نفتی خود و همچنین نفوذش بر مسیرهای کشتیرانی بینالمللی بهعنوان اهرم قدرت استفاده کند و در نتیجه، توازن و سلسلهمراتب قدرت در نظام جهانی را دگرگون سازد.
این استاد دانشگاه میگوید در بیست سال گذشته بارها جنگ ایران و آمریکا را شبیه سازی کردهاند و وضعیتی که امروز دو کشور در آن قرار گرفتهاند، نه پایان جنگ، بلکه میانه جنگ است.
او میگوید توافقی که از شب گذشته درباره آن صحبت میشود، نه یک توافق پایانی بلکه مرحله میانی جنگ است. او در گفتوگو با سی ان ان گفته ما در مرحله پایانی نیستیم؛ در میانه بازی هستیم. من بیست سال است سناریوهای بمباران ایران، مسیر تحولات آن، گزینهها و مراحل مختلفش را مدلسازی کردهام. اکنون دقیقاً در میانه همان مسیری هستیم که قابل پیشبینی بود.
به گفته پیپ، در مرحله میانی، در آغاز ماجرا بمبها به اهداف برخورد میکنند و آمریکا بخشی از اهرم فشار و موقعیت راهبردی خود را از دست میدهد. در مرحله میانی، ایران از وضعیت «بقا» عبور میکند و به سمت «جاهطلبی» حرکت میکند. در واقع بالهایش را باز میکند و به دنبال گسترش نفوذ منطقهای خود به شکلی منسجمتر میرود.
او ادامه میدهد به همین دلیل است که حالا از یک «شبکه جدید مقاومت امنیتی» صحبت میکنند. پیش از این اجزایی از چنین شبکهای وجود داشت، اما اکنون بحث بر سر یکپارچهسازی آن است. ایران در دو هفته گذشته جاهطلبتر شده و به همین دلیل سطح درگیریها را بالا برده است. ما به آنها حمله میکنیم، آنها دو برابر پاسخ میدهند. همین اتفاق را در قبال اسرائیل هم دیدهایم.
به گفته این استفاد دانشگاه آمریکایی، آنچه در حال رخ دادن است این است که ترامپ را تحت فشار قرار داده؛ البته او ذاتاً هم چنین شخصیتی دارد. اما نکته آخرم این است که مسئله اصلی اکنون برای ترامپ یک مشکل سیاسی داخلی است.
او میگوید: اگر همه این ماجرا صرفاً درباره مذاکره با ایران بود، شما این حجم از پیامها را در تروث سوشال نمیدیدید.
پیپ تاکید کرده مشکل ترامپ این است که با دو جناح در درون جنبش «ماگا» روبهروست، نه یک جناح. یک بخش بزرگ از حامیان ماگا میخواهند او با قدرت و شدت بیشتری حمله کند. در مقابل، بخش بزرگ دیگری از همان جریان میخواهد آمریکا عقبنشینی کند و از درگیری فاصله بگیرد.
او در پایان میگوید این دقیقاً همان چیزی است که در مرحله میانی «تله تشدید تنش» مشاهده میکنیدو متأسفم، اما به نظر من این وضعیت تا انتخابات میاندورهای آمریکا ادامه خواهد داشت.
انتخابات میان دوره ای ۲۰۲۶ ایالات متحده آمریکا مجموعهای از انتخابات است که عمدتاً در تاریخ ۳ نوامبر ۲۰۲۶ (۱۲ آبان ۱۴۰۵) در ایالات متحده آمریکا برگزار خواهد شد.
