وتواپ چیست؟ | دو سال حبس برای سازندگان یک ایده
رویداد۲۴ | صادق دهقانی و مجید قرقانی، سازندگان اپلیکیشنی به نام وتواپ روز گذشته در شعبه یک دادگاه انقلاب شهرستان یزد به اتهام تبانی و اجتماع برای ارتکاب جرم علیه امنیت ملی، محاکمه و به تحمل دو سال حبس قطعی و یک سال حبس تعلیقی محکوم شدند.
وتواپ در ظاهر یک نرمافزار رأیگیری است، اما ایدهای که پشت آن قرار گرفته، فراتر از طراحی یک صندوق رأی اینترنتی است. سازندگان برنامه سال گذشته با حضور در یک برنامه اینترنتی از الگویی حرف زدند که در آن مردم فقط هر چند سال یکبار پای صندوق نمیروند، بلکه میتوانند بهصورت مستمر درباره تصمیمهای عمومی اظهار نظر کنند، مسئولان را ارزیابی کنند و در صورت نارضایتی، خواستار برکناری یا استیضاح آنها شوند.
مهمترین قابلیت مطرحشده برای وتواپ، برگزاری همهپرسی عنوان شده بود. کاربران میتوانستند درباره موضوعات سیاسی و اجتماعی رأی بدهند و نتیجه نظر مشارکتکنندگان را مشاهده کنند.
البته نظرسنجی اینترنتی با همهپرسی رسمی تفاوتی اساسی دارد. نتیجه یک رأیگیری در اپلیکیشن، تا زمانی که در یک ساختار حقوقی به رسمیت شناخته نشود، الزام قانونی ندارد. با این حال، چنین سامانهای قصد داشت به ابزاری برای نمایش مطالبات عمومی، سنجش دیدگاه جامعه و افزایش فشار برای پاسخگویی تبدیل شود.
بیشتر بخوانید: قرنطینه امنیتی عجیب کارشناسان فناوری | «کارزار» محدود و حامد بیدی ممنوع المکالمه شده است!
دومین کارکرد وتواپ از نظر سازندگان اپلیکیشن، برگزاری انتخابات دیجیتال بود. در ساختار پیشنهادی این برنامه، شهروندان میتوانند از طریق تلفن همراه خود در انتخابها مشارکت کنند. چنین امکانی بهویژه برای ایرانیان خارج از کشور یا افرادی که به دلایل مختلف به مراکز رأیگیری دسترسی ندارند، جذاب به نظر میرسید.
یکی از متفاوتترین بخشهای ایده وتواپ، امکان استیضاح بود. هدف از این قابلیت وتواپ این بود که از یک اپلیکیشن ساده رأیگیری به ابزاری برای نظارت سیاسی تبدیل شود.
پرسش های بنیادینی متوجه برنامهای مانند وتواپ است؛ اینکه اطلاعات شخصی کاربران کجا نگهداری میشود؟ آیا سازندگان برنامه به آرای افراد دسترسی دارند؟ آیا امکان تغییر نتایج وجود دارد؟ کدهای نرمافزار برای بررسی متخصصان مستقل منتشر شدهاند؟ و اگر اختلافی درباره نتیجه ایجاد شود، چه مرجعی آن را بررسی میکند؟
فارغ از این پرسش ها، اساسا مشخص نیست چرا برخوردی چنین سنگین باید با سازندگان یک اپلیکیشن آنلاین صورت بگیرد. بازتاب رسانه ای این اپلیکیشن بسیار محدود بود. حتی آمار مستقلی از تعداد کاربران، میزان نصب یا مشارکت در رأیگیریهای آن منتشر نشده است. در منابع عمومی، نظرسنجی فراگیر و شناختهشدهای با اعلام تعداد شرکتکنندگان و نتایج قابل راستیآزمایی وجود دارد و در این مدت هیچ انتخابات دیجیتال مهمی توسط این اپلیکیشن انجام نشده که بتواند مشروعیت یا مقبولیت روال کنونی در نظام را به چالش بکشد.
عملا باید گفت وتواپ چیزی بیش از یک ایده نبود. این اپلیکیشن هیچ کارنامه عملی ندارد و طراحی آن هم چنان ساده است که بعید می رسد اساسا توانایی برگزاری یک همه پرسی با ابعاد بزرگ و قابل توجه را داشته باشد. حتی اطلاعات درباره این اپلیکیشن به جز یک مصاحبه از سازندگان آن بسیار محدود است. اما سرنوشت سازندگان وتواپ نشان داد که در ایران، طراحی یک ابزار مشارکت سیاسی میتواند بهسرعت از حوزه فناوری وارد حوزه امنیتی شود.
صادق دهقانی و مجید قرقانی، که از آنها بهعنوان سازندگان برنامه یاد شده، در مرداد ۱۴۰۴ بازداشت شدند. اتهام مطرحشده علیه آنها «اجتماع و تبانی برای ارتکاب جرم علیه امنیت ملی» اعلام شد و در ادامه، هرکدام به دو سال حبس قطعی و یک سال حبس تعلیقی محکوم شدند.
در گزارشهای منتشرشده، ساخت اپلیکیشن همهپرسی، انتخابات آزاد و استیضاح بهعنوان محور پرونده این دو شهروند مطرح شده است.
