آزادی یک زندانی امریکایی در میانه تبادل آتش چه پیامی دارد؟ | دنا کراری کیست؟
رویداد۲۴| در شبی که ایران و آمریکا در حال هدف قرار دادن مواضع یکدیگر بودند، دونالد ترامپ از آزادی یک شهروند ایرانی ـ آمریکایی خبر داد. کنار هم قرار گرفتن سفر وزیر خارجه ایران به قطر و خروج دنا کراری از کشور گمانهزنیها درباره فعالشدن دوباره کانال دیپلماتیک تهران و واشنگتن را افزایش داده است.
بااینحال، تا زمان تنظیم این گزارش، هیچیک از دو طرف اعلام نکردهاند که آزادی دنا کراری نتیجه توافقی تازه، تبادل زندانیان یا میانجیگری قطر بوده است. سفر عراقچی نیز رسماً برای شرکت در مراسم ادای احترام به امیر پیشین قطر اعلام شد.
دیشب چه اتفاقی افتاد؟
روز چهارشنبه، ارتش آمریکا موج تازهای از حملات را علیه اهداف نظامی ایران آغاز کرد. حملات عمدتاً مواضع ساحل خلیج فارس و زیرساختهای مرتبط با کنترل تنگه هرمز را هدف قرار داد. ایران نیز با حملات موشکی و پهپادی به مواضع آمریکا در بحرین، کویت و اردن پاسخ داد. همزمان صدای انفجار در بخشهایی از ایران شنیده شد و مقامهای ایرانی از کشته و زخمیشدن شماری از نظامیان و غیرنظامیان خبر دادند.
در همین فضای جنگی، عراقچی به دوحه رفت؛ شهری که در ماههای اخیر یکی از مهمترین کانالهای میانجیگری میان ایران و آمریکا بوده است. چند ساعت بعد، ترامپ در شبکه اجتماعی «تروث سوشال» اعلام کرد ایران به یک شهروند آمریکایی که از دسامبر ۲۰۲۴ «بهطور ناعادلانه بازداشت شده بود»، اجازه خروج داده است.
ترامپ نوشت:
«او اکنون با سلامت کامل از ایران خارج شده و حالش خوب است. ایالات متحده آمریکا از این اقدام حسن نیت ایران قدردانی میکند.»
رئیسجمهور آمریکا در ابتدا نام این زن را اعلام نکرد، اما اندکی بعد جرد گنسر، وکیل او، تأیید کرد که فرد آزادشده دنا کراری است. گنسر گفت موکلش از ایران خارج شده و در مسیر بازگشت به ایالات متحده قرار دارد.
آیا آزادی کراری بخشی از یک توافق بود؟
هنوز پاسخ روشنی وجود ندارد. نه تهران از توافقی سخن گفته و نه واشنگتن اعلام کرده که در برابر آزادی کراری امتیازی داده است. نمایندگی ایران در سازمان ملل نیز در پاسخ به پرسش نیویورکتایمز از اظهارنظر خودداری کرده و دفتر استیو ویتکاف، فرستاده ویژه ترامپ، توضیحی درباره نقش مذاکرات اخیر ارائه نداده است.
آنچه فعلاً قطعی است، توصیف ترامپ از این اقدام بهعنوان «ژست حسن نیت» است. این عبارت اهمیت دارد، زیرا آزادی کراری نه پس از پایان جنگ، بلکه دقیقاً در زمانی رخ داد که دو کشور مشغول حمله به یکدیگر بودند. در چنین شرایطی، آزادکردن یک شهروند آمریکایی میتواند به معنای آن باشد که تهران، با وجود ادامه پاسخ نظامی، نمیخواهد همه راههای دیپلماسی را مسدود کند.
همین برداشت درباره سفر عراقچی نیز مطرح شده است. مأموریت رسمی او شرکت در مراسم تسلیت بود؛ اما حضور وزیر خارجه ایران در دوحه، آن هم در شبی چنین حساس، طبیعتاً امکان گفتوگوهای جانبی با مقامهای قطری را فراهم میکرد. قطر پیشتر نیز از دو طرف خواسته بود به تفاهمهای موجود پایبند بمانند و درگیری را از مسیر گفتوگو مهار کنند.
بیشتر بخوانید: ادعای ترامپ: ایران یک شهروند آمریکایی را آزاد کرد
ایران درباره آزادی دنا کراری چه گفته است؟
تا زمان انتشار این گزارش، مقامهای ایرانی توضیح رسمی و مستقیمی درباره پرونده دنا کراری، علت صدور اجازه خروج یا ارتباط احتمالی آن با مذاکرات ندادهاند.
در روایت رسانههای آمریکایی، کراری با اتهامهایی مانند جاسوسی و همکاری با دولت متخاصم روبهرو بوده است. ایران هنوز جزئیات پرونده، مرجع رسیدگی، وضعیت اتهامات و اینکه آیا پرونده مختومه شده یا فقط ممنوعیت خروج برداشته شده را بهطور رسمی اعلام نکرده است.
وکیل کراری از ایران خواسته اتهامهای باقیمانده علیه همکاران ایرانی بنیاد خیریه او را لغو کند؛ درخواستی که نشان میدهد ممکن است بخشهایی از پرونده همچنان مفتوح باشد.
دنا کراری کیست؟
دنا کراری، ۵۳ ساله، شهروند دوتابعیتی ایران و آمریکا و ساکن کالیفرنیاست. او برای یک شرکت فناوری آمریکایی کار میکرده و بر اساس گزارش نیویورکتایمز، از کارکنان شرکت امنیت سایبری Palo Alto Networks بوده است.
کراری همچنین یک مؤسسه غیرانتفاعی به نام Children of Mehr Foundation، یا «بنیاد کودکان مهر»، را اداره میکرد. این مؤسسه با کمکهای خصوصی به کودکان محروم در ایران خدمات ارائه میداد. به گفته وکیل او، فعالیتهای مالی بنیاد با مجوز دفتر کنترل داراییهای خارجی وزارت خزانهداری آمریکا، موسوم به OFAC، انجام میشد.
او در دسامبر ۲۰۲۴ برای دیدار با خانوادهاش به شیراز سفر کرد. در جریان این سفر، مقامهای ایرانی گذرنامههایش را ضبط کردند و مانع خروج او از کشور شدند.
درباره وضعیت بازداشت او روایتها کمی متفاوت است.
برخی گزارشهای اولیه نوشتهاند که او بازداشت و سپس با وثیقه آزاد شد؛ اما وکیلش گفته کراری برای مدت طولانی در زندان نگهداری نشد و بیشتر با ممنوعیت خروج، احضار و بازجوییهای مکرر مواجه بود.
به گفته جرد گنسر، مأموران وزارت اطلاعات دهها بار از او بازجویی کردند و او را به «همکاری با دولت متخاصم» و جاسوسی متهم کردند. وکیلش این اتهامات را «بیاساس» خوانده است.
پرونده او پس از جنگ ایران، اسرائیل و آمریکا در سال ۲۰۲۵ حساستر شد. در ایران، اتهام جاسوسی میتواند مجازاتهای سنگینی، از سالها زندان تا در مواردی حکم اعدام، به همراه داشته باشد.
گنسر گفته موکلش در این مدت فشار جسمی و روانی سنگینی را تحمل کرده و پس از خروج از ایران، پیش از هرگونه مصاحبه عمومی به استراحت و بازیابی نیاز دارد.
زندانی بود یا ممنوعالخروج؟
استفاده از عبارت «زندانی آمریکایی» درباره دنا کراری نیازمند دقت است. او مانند برخی شهروندان آمریکایی دیگر در اوین زندانی نبود، اما آزادی رفتوآمد نداشت، گذرنامهاش ضبط شده بود و با پرونده امنیتی، بازجوییهای متعدد و احتمال محاکمه روبهرو بود.
وکیل او این وضعیت را «ممنوعیت خروج اجباری» توصیف کرده است. دولت آمریکا نیز چنین پروندههایی را گاهی در چارچوب «بازداشت ناعادلانه» طبقهبندی میکند، حتی اگر فرد تمام مدت در سلول زندان نباشد؛ بنابراین تعبیر دقیقتر این است که دنا کراری شهروند دوتابعیتی تحت تعقیب و ممنوعالخروجی بود که امکان ترک ایران را نداشت و اکنون اجازه یافته کشور را ترک کند.
چه آمریکاییهایی هنوز در ایران هستند؟
بر اساس گزارشهای منتشرشده، دستکم سه شهروند آمریکایی دیگر همچنان در ایران زندانی یا بازداشت هستند.
یکی از آنان کامران حکمتی، جواهرساز ایرانی ـ آمریکایی یهودی است که خانوادهاش میگویند به دلیل سفر به اسرائیل برای شرکت در مراسم مذهبی پسرش به دو سال زندان محکوم شده است.
نفر دیگر رضا ولیزاده، روزنامهنگار ایرانی ـ آمریکایی و همکار سابق رادیو فرداست که به اتهام همکاری با دولت متخاصم به ۱۰ سال زندان محکوم شده و در اوین نگهداری میشود.
هویت یک زن آمریکایی دیگر که گفته میشود در ایران بازداشت است، علنی نشده است. برخی نهادهای مدافع زندانیان شمار شهروندان یا دارندگان اقامت آمریکا در ایران را بیشتر از این میدانند. ایران تابعیت دوگانه را به رسمیت نمیشناسد و با این افراد بهعنوان شهروند ایرانی برخورد میکند؛ موضوعی که دسترسی کنسولی آمریکا به آنان را تقریباً ناممکن میسازد.
آزادی در میانه جنگ چه معنایی دارد؟
آزادی دنا کراری در شرایط عادی احتمالاً یک خبر حقوق بشری و کنسولی باقی میماند. اما زمان اعلام آن، معنای خبر را تغییر داده است.
در همان ساعاتی که ترامپ دستور حملات تازه علیه ایران را صادر کرده بود و ایران پایگاههای آمریکا را هدف میگرفت، رئیسجمهور آمریکا از تهران بابت «حسن نیت» تشکر کرد. این وضعیت نشان میدهد رابطه ایران و آمریکا بار دیگر وارد الگوی آشنای «فشار و پیام» شده است: حمله در میدان، مذاکره در پشت صحنه و استفاده از اقدامات انسانی یا کنسولی برای باز نگهداشتن کانال تماس.
آزادی کراری الزاماً به معنای نزدیکشدن فوری دو کشور به آتشبس نیست. حتی ممکن است صرفاً اقدامی محدود و بدون معامله متقابل بوده باشد. اما دستکم نشان میدهد تهران، همزمان با پاسخ نظامی، هنوز تمایل دارد نشانههایی برای امکان کاهش تنش ارسال کند.
سفر عراقچی به دوحه نیز همین ابهام را تشدید میکند. او رسماً برای تسلیت رفته بود، اما دوحه فقط محل برگزاری مراسم نبود؛ پایتخت کشوری بود که در تمام ماههای گذشته میان تهران و واشنگتن پیام جابهجا کرده است.
به این ترتیب، مهمترین پرسش فقط این نیست که چرا دنا کراری آزاد شد. پرسش اصلی این است که آیا این آزادی یک تصمیم منفرد بود یا نخستین نشانه از مذاکراتی که در شب تبادل موشک و بمب، دوباره در پشت درهای بسته آغاز شده است.
فعلاً هیچ سندی برای پاسخ قطعی وجود ندارد. اما روشن است که تهران و واشنگتن، حتی هنگامی که به یکدیگر شلیک میکنند، هنوز راه ارسال پیام را کاملاً نبستهاند.
پیام ترس 
