دیشب چه گذشت؟ | هم حمله، هم پیام مذاکره؛ جنگ ایران و آمریکا به کدام سو می‌رود؟

رویداد۲۴| تنش نظامی میان ایران و آمریکا وارد مرحله‌ای تازه شده است؛ مرحله‌ای که در آن دامنه درگیری‌ها از خاک ایران و عراق فراتر رفته و اردن، کویت، بحرین و آب‌های خلیج فارس را نیز دربر گرفته است. در حالی که دو طرف برای نهمین شب متوالی حملات متقابل را ادامه داده‌اند، واشنگتن همچنان از باز بودن مسیر مذاکره سخن می‌گوید و تهران نیز ضمن ادامه پاسخ‌های نظامی، بر حق خود برای مقابله با حملات آمریکا تأکید دارد. همزمان نگرانی‌ها درباره کشیده شدن اسرائیل به جنگ و پیامد‌های اقتصادی این بحران، بیش از هر زمان دیگری افزایش یافته است.

نهمین شب حملات؛ تمرکز آمریکا بر جنوب ایران

فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) اعلام کرده عملیات هوایی این کشور برای نهمین شب پیاپی ادامه یافته و مراکز فرماندهی، سامانه‌های پدافندی، مراکز پایش ساحلی، انبار‌های موشکی و پهپادی و برخی زیرساخت‌های دریایی ایران هدف قرار گرفته‌اند. واشنگتن می‌گوید هدف این حملات، کاهش توان ایران برای حمله به کشتی‌های تجاری و حفظ امنیت تردد در تنگه هرمز است.

در مقابل، منابع رسمی ایران از حملات آمریکا به نقاطی در خوزستان، سیریک، حوالی آبادان، شادگان و همچنین منطقه‌ای نظامی در جنوب غرب تبریز خبر داده‌اند. سازمان انرژی اتمی نیز اعلام کرده نیروگاه هسته‌ای در حال ساخت دارخوین هدف حمله قرار گرفته است؛ ادعایی که آژانس بین‌المللی انرژی اتمی ضمن تأیید وقوع حمله، اعلام کرده این سایت در آخرین بازرسی فاقد مواد هسته‌ای بوده است.

دامنه درگیری به اردن و کشور‌های خلیج فارس کشیده شد

همزمان با تشدید حملات آمریکا، ایران نیز حملات موشکی و پهپادی خود را به اهدافی در منطقه گسترش داده است. رسانه‌ها از شلیک چند موشک به سمت اردن خبر داده‌اند که بخش عمده آنها رهگیری شده است. دولت اردن نیز در واکنش، کاردار سفارت ایران را احضار کرد.

در کویت و بحرین نیز مقام‌های این کشور‌ها از رهگیری پهپاد‌های ایرانی خبر داده‌اند. تهران اعلام کرده برخی اهداف آمریکایی در این کشور‌ها را مورد حمله قرار داده است. همچنین منابع امنیتی از سرنگونی یک پهپاد حامل مواد منفجره در نزدیکی کنسولگری آمریکا در اربیل عراق خبر داده‌اند.

در سوی دیگر، ایران نیز اعلام کرده یک پهپاد آمریکایی را در جنوب کشور سرنگون کرده است. این تحولات نشان می‌دهد میدان درگیری دیگر محدود به خاک ایران نیست و بخش مهمی از جغرافیای خلیج فارس را دربر گرفته است.

تنگه هرمز همچنان مهم‌ترین نقطه بحران

یکی از اصلی‌ترین محور‌های رویارویی دو طرف همچنان تنگه هرمز است. سپاه پاسداران اعلام کرده چند کشتی که هشدار‌های ایران را نادیده گرفته و از «مسیر‌های ناامن» عبور کرده بودند، دچار حادثه شده‌اند و به کشتی‌های دیگر نیز درباره تکرار این مسیر هشدار داده است.

در مقابل، آمریکا مدعی است عملیات نظامی خود را با هدف تأمین امنیت کشتیرانی انجام می‌دهد و همزمان گزارش‌هایی از کاهش شدید تردد نفتکش‌ها در این آبراه منتشر شده است. افزایش ریسک حمل‌ونقل دریایی باعث شده قیمت نفت بار دیگر از مرز ۹۰ دلار عبور کند و نگرانی درباره شوک جدید انرژی در بازار‌های جهانی افزایش یابد.

ترامپ از «حمله بسیار سخت» گفت؛ روبیو همچنان از مذاکره می‌گوید

دونالد ترامپ حملات اخیر را واکنشی به کشته شدن نیرو‌های آمریکایی توصیف کرده و گفته آمریکا «ضربه بسیار سختی» به ایران وارد کرده است. او همچنین مدعی شده واشنگتن اکنون کنترل تنگه هرمز را در اختیار دارد و هدف عملیات، جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای است. ترامپ همچنین خواستار اضافه شدن ایران به بسته تحریمی جدید علیه روسیه شده است.

در مقابل، مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، اگرچه ایران را به حمله به کشتی‌ها و نقض تفاهم‌های پیشین متهم کرده، اما تأکید کرده واشنگتن همچنان راه‌حل دیپلماتیک را ترجیح می‌دهد و اگر مسیر مذاکره باز شود، از آن استقبال خواهد کرد. این موضع نشان می‌دهد برخلاف تشدید عملیات نظامی، کانال سیاسی هنوز به طور کامل بسته نشده است.

آیا اسرائیل وارد جنگ خواهد شد؟

یکی از مهم‌ترین پرسش‌های روز‌های اخیر، احتمال ورود مستقیم اسرائیل به جنگ است. روزنامه هاآرتص نوشته کشته شدن نظامیان آمریکایی در حملات اخیر ممکن است فشار‌ها بر ترامپ برای صدور مجوز مشارکت نظامی اسرائیل را افزایش دهد.

به نوشته این روزنامه، بنیامین نتانیاهو همچنان خواهان ورود مستقیم اسرائیل به درگیری است، اما کاخ سفید تاکنون با این درخواست موافقت نکرده است. با این حال، ادامه بن‌بست نظامی و افزایش تلفات آمریکایی می‌تواند محاسبات واشنگتن را تغییر دهد؛ تغییری که در صورت وقوع، ابعاد جنگ را به شکل محسوسی گسترش خواهد داد.

جنگی بدون چشم‌انداز روشن

مجموعه تحولات ۲۴ ساعت گذشته نشان می‌دهد نه ایران و نه آمریکا فعلاً نشانه‌ای از عقب‌نشینی نظامی بروز نداده‌اند. آمریکا همچنان حملات روزانه به اهداف نظامی ایران را ادامه می‌دهد و تهران نیز دامنه پاسخ‌های خود را به کشور‌های میزبان نیرو‌های آمریکایی و مسیر‌های دریایی گسترش داده است.

با این حال، همزمانی ادامه حملات با تکرار پیام‌های دیپلماتیک از سوی مقام‌های آمریکایی، نشان می‌دهد هنوز احتمال بازگشت به میز مذاکره کاملاً از میان نرفته است. پرسش اصلی این است که آیا دو طرف پیش از ورود بازیگران جدید و گسترش بیشتر جنگ، راهی برای مهار بحران پیدا خواهند کرد یا منطقه در آستانه ورود به مرحله‌ای پرهزینه‌تر از این تقابل قرار دارد.