سهراب پورناظری کیست؟ | موسیقدان ایرانی که عضو آکادمی گرمی شد

رویداد۲۴ | مازیار وکیلی: بسیاری از کارشناسان حوزه موسیقی در ایران اعتقاد دارند موسیقی ایران به واسطه تاریخ و پیشینه‌ای که دارد، نمی‌تواند تبدیل به یک موسیقی جهانی شود. حتی چهره نامداری مثل محمدرضا شجریان هم اعتقاد داشت موسیقی ایرانی به واسطه تاریخ پرماجرا و خشونت‌باری که داشته، موسیقی بسیار غمگین، ساده و محزونی است و چنین موسیقی‌ای ظرفیت جهانی شدن ندارد.

بعد از شنیدن چنین اظهارنظرهایی، پرسشی که برای بسیاری از علاقه‌مندان به حوزه موسیقی پیش می‌آمد این بود که نسبت موسیقی به طور خاص و هنر ایرانی به طور عام با جهان چیست؟ آیا اساساً هنر ایرانی قابلیت عرضه در بازارهای جهانی را دارد یا خیر؟ چون تا پیش از کسب جایزه گرمی توسط کیهان کلهر یا عضویت سهراب پورناظری در آکادمی گرمی، کمتر خبری از هنر ایرانی در سطح جهان منتشر می‌شد. خبری هم اگر بود، بیشتر مربوط به حوزه سینما بود که از اساس یک هنر-صنعت غربی است و بر پایه تفکر و تکنولوژی غرب شکل گرفته است.

سینماگران ایرانی در سال‌های پیش و پس از انقلاب اسلامی، پرچمدار جهانی کردن ایران بودند. در سال‌های پیش از انقلاب، فرهنگ و هنر ایران اولین جوایزش را در سینما گرفت یا اگر توجهی به موسیقی ایران می‌شد، بیشتر مربوط به آن دسته از موزیسین‌ها و خوانندگانی بود که در حوزه موسیقی غربی فعالیت می‌کردند. کمتر می‌شنیدیم یک موسیقی سنتی ایرانی تبدیل به چهره یا الگویی جهانی شود.

در سالیان اخیر، اما موسیقیدان‌های نسل جدید ایران رویه کاری خود را عوض کرده‌اند. آنها خودشان را در چارچوب‌های تنگ موسیقی ایرانی محصور نکردند و تصمیم گرفتند به موسیقی تلفیقی روی بیاورند و همین رویکرد باعث شده است که بتوانند جایی در بازار جهانی موسیقی و برخی گروه‌های موسیقی غربی پیدا کنند. این رویکرد نشان داد موسیقی سنتی ایرانی، برخلاف باورهای اولیه‌ای که وجود داشت، انعطاف‌پذیری بالایی دارد و می‌تواند بخشی از بازار فرهنگی جهان باشد. عضویت سهراب پورناظری در آکادمی گرمی هم مؤید این نکته است که موسیقی ایرانی قابلیت جهانی شدن دارد.

سهراب پورناظری کیست؟

سهراب پورناظری متولد ۵ اردیبهشت ۱۳۶۲ در کرمانشاه است. او در خانواده‌ای هنری پرورش یافت؛ پدرش کیخسرو پورناظری از موسیقیدانان برجسته و بنیان‌گذار گروه شمس است که نقش مهمی در احیای موسیقی تنبور داشته است. مادر او گیتی اقلیمی و پدربزرگش نیز از شاگردان اساتید موسیقی سنتی بودند. تهمورس پورناظری، تنها برادرش، نوازنده شناخته‌شده تار و سه‌تار است.

پورناظری از سنین پایین آموزش موسیقی را آغاز کرد. به گفته خود پورناظری، او از دو سالگی آموزش تنبور را نزد پدر آغاز کرد. او در کودکی با خواندن اشعاری از مولوی و حافظ، گوش موسیقایی خود را پرورش داد و رفته‌رفته تکنیک‌های نوازندگی را فرا گرفت.

پورناظری تحصیلات متوسطه را در هنرستان موسیقی آغاز کرد و موسیقی را به طور حرفه‌ای آموخت. در ۱۳ سالگی، زیر نظر اردشیر کامکار، به مدت دو سال به یادگیری پیشرفته تکنیک‌های نوازندگی کمانچه پرداخت. او به قدری بااستعداد بود که از ۱۵ سالگی در کنار پدرش به نوازنده تنبور گروه شمس تبدیل شد.

سهراب پورناظری در دهه ۱۳۸۰ فعالیت حرفه‌ای خود را گسترش داد و با هنرمندان مطرحی به همکاری پرداخت. او به همراه برادرش تهمورس، آهنگسازی قطعاتی برای خوانندگان برجسته را انجام داد و در پروژه‌های موسیقی تلفیقی حضور یافت.

پورناظری فعالیت خود را فقط به موسیقی محدود نکرد و در سینما هم به فعالیت پرداخت. کار پورناظری در سینما برای اولین بار در سن ۲۶ سالگی و در سال ۱۳۸۸ با «بی‌پولی» آغاز شد. پورناظری در سال ۱۳۹۰ به درجه‌ای از حرفه‌ای‌گری رسید که استاد شجریان همراه او قطعه «رنگ تعالی» را کار کرد که در سال ۱۳۹۱ منتشر شد.

هرچند این همکاری‌ها برای جامعه موسیقی قابل توجه بود، اما شهرت عمومی پورناظری بیشتر با ساخت موسیقی فیلم «آرایش غلیظ» در سال ۱۳۹۲ به اوج رسید. موسیقی متفاوت این فیلم، به‌ویژه قطعه محبوب «با من صنما» با صدای همایون شجریان، نام پورناظری را بر سر زبان‌ها انداخت و او را به عنوان آهنگسازی خلاق معرفی کرد. در همین ایام بود که پورناظری خوانندگی را هم به صورت جدی آغاز کرد و توانست در چند اجرا نیز خوانندگی کند.

در سال ۱۳۹۴، با همکاری همایون شجریان، آلبوم «خداوندان اسرار» را منتشر کرد که به شدت مورد توجه قرار گرفت. در سال ۱۳۹۵ آلبوم «نیشتمان» را با الهام از آهنگ‌های کردی و تلفیق آن با موسیقی جهانی منتشر کرد. در سال ۱۳۹۷ هم آلبوم «ایران من» را همراه با همایون شجریان منتشر کرد که بسیار مورد توجه قرار گرفت و ترکیبی هنرمندانه از اشعار کهن فردوسی و سعدی تا سروده‌های معاصر را ارائه داد.

پورناظری بعدها با حضور در تئاتر عظیم «سی» و «سی‌صد» هم توانست در تلفیق موسیقی و تئاتر موفق باشد. تئاتر «سی» در تابستان ۱۳۹۶ با حضور چهره‌های مشهوری مانند سحر دولتشاهی، لیلی رشیدی، مهدی پاکدل و تعدادی دیگر از بازیگران مشهور سینمای ایران در کاخ سعدآباد روی صحنه رفت.

پورناظری دو بار پیاپی (۱۳۹۶ و ۱۳۹۷) برنده جایزه منتقدان و نویسندگان سینمایی برای بهترین موسیقی فیلم شده است. وی سابقه نامزدی سیمرغ بلورین جشنواره فیلم فجر را نیز در کارنامه دارد؛ از جمله در سی‌وششمین دوره جشنواره فجر (۱۳۹۶) برای موسیقی فیلم «شعله‌ور» کاندیدای دریافت سیمرغ بلورین بهترین موسیقی متن شد.

او جوایزی مثل جایزه سالانه جشن حافظ را هم کسب کرده است. آلبوم «رگ خواب» که حاصل همکاری او با همایون شجریان است، در سال ۱۳۹۶ در جشن سالانه موسیقی ما، تندیس طلایی بهترین آلبوم موسیقی فیلم و بهترین آلبوم از دید کارشناسان را کسب کرد. قطعه «ابر می‌بارد» از همین آلبوم نیز به عنوان بهترین قطعه موسیقی سنتی و معاصر (بخش مردمی) شناخته شد.