ناوی پیلای کیست؟ | برنده نوبل صلح ۲۰۲۶ درباره ایران چه گفته؟
رویداد۲۴| جایزه صلح نوبل سال ۲۰۲۶ به ناوانتم «ناوی» پیلای، حقوقدان ۸۵ ساله اهل آفریقای جنوبی و کمیسر عالی پیشین حقوق بشر سازمان ملل متحد رسید؛ زنی که فعالیت حرفه‌ای خود را در دوران آپارتاید آغاز کرد و بعد‌ها به یکی از چهره‌های شناخته‌شده حقوق بین‌الملل و رسیدگی به جنایت‌های جنگی تبدیل شد. کمیته نوبل نروژ اعلام کرده است این جایزه به پاس تلاش‌های طولانی‌مدت او برای تقویت عدالت بین‌المللی، حقوق بشر و حاکمیت قانون اهدا شده است. پیلای در ایران نیز چهره‌ای کاملاً ناشناخته نیست؛ او در جریان اعتراضات سال ۱۳۸۸، برخورد خشونت‌آمیز با معترضان را محکوم کرد و در سال‌های بعد بار‌ها درباره اعدام‌ها و وضعیت حقوق بشر در ایران هشدار داده است.
ناوی پیلای کیست؟ حقوقدانی که فعالیتش را در دوران آپارتاید آغاز کرد
ناوانتم پیلای، مشهور به ناوی پیلای، ۲۳ سپتامبر ۱۹۴۱ در شهر دوربان آفریقای جنوبی به دنیا آمد. او از خانواده‌ای با ریشه هندی و تبار تامیل است و دوران کودکی و جوانی خود را در جامعه‌ای گذراند که قوانین تبعیض نژادی آپارتاید، حقوق و فرصت‌های شهروندان را بر اساس نژاد و تبار محدود می‌کرد.
پیلای در چنین شرایطی به تحصیل حقوق پرداخت و به‌تدریج وارد عرصه وکالت شد. فعالیت حرفه‌ای او با دفاع از حقوق افرادی همراه بود که تحت قوانین تبعیض‌آمیز آفریقای جنوبی قرار داشتند.
او در دوران مبارزه با آپارتاید، در دفاع حقوقی از فعالان ضدتبعیض نژادی، از جمله نلسون ماندلا و دیگر مخالفان حکومت وقت آفریقای جنوبی، نقش داشت. همین سابقه یکی از بخش‌های مهم کارنامه‌ای است که کمیته نوبل هنگام اعلام جایزه به آن اشاره کرده است.
پس از پایان آپارتاید، پیلای به دستگاه قضایی آفریقای جنوبی راه یافت و از نخستین زنان سیاه‌پوستی بود که به مقام قضاوت در دادگاه عالی این کشور رسید.
اما شهرت بین‌المللی او عمدتاً به فعالیت در نهاد‌های قضایی سازمان ملل و دادگاه‌های بین‌المللی بازمی‌گردد.
پیلای در دادگاه کیفری بین‌المللی ویژه رواندا فعالیت کرد؛ دادگاهی که برای رسیدگی به جنایت‌های ارتکابی در جریان نسل‌کشی سال ۱۹۹۴ رواندا تشکیل شده بود.
او همچنین از قضات دیوان کیفری بین‌المللی بود و بعد‌ها در سال ۲۰۰۸ به مقام کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد رسید؛ سمتی که تا سال ۲۰۱۴ در اختیار داشت.
چرا جایزه صلح نوبل به ناوی پیلای رسید؟
کمیته نوبل نروژ روز جمعه ۹ اکتبر ۲۰۲۶ اعلام کرد که جایزه صلح امسال به دلیل مشارکت طولانی‌مدت پیلای در تقویت حقوق بین‌الملل، عدالت و صلح به او تعلق گرفته است.
بیشتر بخوانید: ترامپ: چون جایزه صلح را به من ندادید؛ دیگر تعهدی به صلح ندارم، کار مناسب را انجام می‌دهم
یورگن واتنه فریدنس، رئیس کمیته نوبل، هنگام معرفی برنده بر نقش پیلای در گسترش مسئولیت‌پذیری حقوقی در برابر جنایت‌های جنگی، جنایت علیه بشریت و نسل‌کشی تأکید کرد.
یکی از مهم‌ترین بخش‌های فعالیت حقوقی پیلای به پرونده‌های خشونت جنسی در جریان جنگ‌ها و نسل‌کشی مربوط می‌شود.
در رسیدگی به جنایت‌های رواندا، دادگاه بین‌المللی با پرونده‌هایی روبه‌رو شد که در آنها تجاوز جنسی فقط یک رفتار مجرمانه فردی نبود، بلکه می‌توانست بخشی از سیاست سازمان‌یافته برای نابودی یک گروه انسانی باشد.
فعالیت قضایی پیلای در این دادگاه به تثبیت جایگاه خشونت جنسی در حقوق کیفری بین‌المللی کمک کرد.
او در دوره‌های بعد نیز در پرونده‌های مربوط به جنایت‌های جنگی، نقض حقوق بشر و مسئولیت دولت‌ها نقش داشت.
این انتخاب در شرایطی صورت گرفته که جنگ‌ها و بحران‌های بین‌المللی، از اوکراین تا خاورمیانه، بار دیگر مسئله کارآمدی حقوق بین‌الملل را در مرکز توجه قرار داده‌اند.
نقش پیلای در بررسی جنگ غزه چه بود؟
یکی از مهم‌ترین فعالیت‌های سال‌های اخیر پیلای، ریاست کمیسیون مستقل تحقیق سازمان ملل درباره سرزمین‌های اشغالی فلسطین، از جمله بیت‌المقدس شرقی، و اسرائیل بود.
این کمیسیون وظیفه داشت موارد نقض حقوق بشر و حقوق بشردوستانه بین‌المللی را بررسی کند.
بررسی‌های کمیسیون در جریان جنگ غزه به گزارش‌هایی درباره اقدامات ارتش اسرائیل و گروه‌های مسلح فلسطینی منجر شد.
کمیسیون در گزارش‌های خود اعلام کرد که اقدامات ارتش اسرائیل و گروه حماس در مواردی مصداق جنایت جنگی بوده است. این یافته‌ها مربوط به یک نهاد تحقیقاتی سازمان ملل بود و به‌خودی‌خود حکم قطعی یک دادگاه کیفری محسوب نمی‌شد.
فعالیت پیلای در این کمیسیون نیز بخشی از کارنامه حقوق بشری اوست که در معرفی برنده نوبل صلح ۲۰۲۶ مورد توجه قرار گرفته است.
رقبای ناوی پیلای برای نوبل صلح چه کسانی بودند؟
یکی از پرسش‌های مطرح درباره نوبل صلح امسال این است که پیلای در رقابت با چه شخصیت‌ها و سازمان‌هایی برنده شده است.
بر اساس اطلاعات رسمی مؤسسه نوبل نروژ، برای جایزه صلح سال ۲۰۲۶ در مجموع ۲۸۷ نامزدی ثبت شده بود که شامل ۲۰۸ فرد و ۷۹ سازمان می‌شد.
اسامی نامزد‌های رسمی و فهرست نهایی داوری تا ۵۰ سال محرمانه باقی می‌ماند؛ بنابراین نمی‌توان با قطعیت اعلام کرد که پیلای در مرحله نهایی با چه کسانی رقابت کرده است. کمیته نوبل همچنین رتبه‌بندی رسمی نامزد‌ها را منتشر نمی‌کند.
بیشتر بخوانید: اتهام‌زنی برنده صلح نوبل: ایران با استفاده از ونزوئلا پولشویی می‌کند
با وجود این، پیش از اعلام برنده، نام تعدادی از افراد و سازمان‌ها در گمانه‌زنی‌های رسانه‌ای و ارزیابی‌های مؤسسات پژوهشی مطرح شده بود.
برای مثال، مؤسسه تحقیقات صلح اسلو، موسوم به PRIO، در فهرست مستقل خود به این گزینه‌ها اشاره کرده بود:
• میکولا کولبا، فعال حقوق کودکان اوکراینی، و سازمان «نجات کودکان»
• اتاق‌های واکنش اضطراری سودان
• کمیته حفاظت از روزنامه‌نگاران
• دیوان بین‌المللی دادگستری و دیوان کیفری بین‌المللی
• ایستگاه فضایی بین‌المللی
این مؤسسه تأکید کرده بود که فهرست آن، ارزیابی مستقل پژوهشگران است و به اطلاعات محرمانه کمیته نوبل دسترسی ندارد؛ بنابراین این اسامی را نباید نامزد‌های رسمی مرحله نهایی معرفی کرد.
نام دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، نیز در بحث‌های رسانه‌ای پیرامون نوبل صلح مطرح بود. بااین‌حال، اطلاعات رسمی درباره حضور او در فهرست نهایی وجود ندارد.
موضع برنده جایزه صلح نوبل درباره ایران چیست؟
پیلای در دوران مسئولیت خود به‌عنوان کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل، چندین بار به‌صورت مستقیم درباره تحولات ایران موضع گرفته است.
یکی از مهم‌ترین موضع‌گیری‌های پیلای درباره ایران به ۹ دی ۱۳۸۸، بازمی‌گردد.
در آن زمان، اعتراضات پس از انتخابات ریاست‌جمهوری ایران ادامه داشت و در جریان اعتراضات روز عاشورا، گزارش‌هایی از کشته شدن و بازداشت معترضان منتشر شده بود.
پیلای در بیانیه‌ای رسمی اعلام کرد که از افزایش شمار کشته‌شدگان، مجروحان و بازداشت‌شدگان در ایران شوکه شده است.
پیلای همچنین از دولت ایران خواست از تشدید خشونت جلوگیری کند و حقوق بازداشت‌شدگان را مطابق تعهدات بین‌المللی کشور رعایت کند.
او به‌طور مشخص به میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی اشاره کرد که ایران نیز از اعضای آن است.
این موضع‌گیری نشان می‌دهد که پیلای از سال‌ها پیش، حق اعتراض مسالمت‌آمیز در ایران را یکی از موضوعات مورد توجه خود قرار داده بود.
دومین موضع‌گیری مهم پیلای بهمن ۱۳۸۹، منتشر شد. در آن زمان، کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل مدعی شد شمار اعدام‌ها در ایران بالاست.
پیلای با اشاره به درخواست‌های مکرر سازمان ملل برای توقف اعدام‌ها گفت: ما بار‌ها از ایران خواسته‌ایم اعدام‌ها را متوقف کند. بسیار ناامیدکننده است که به نظر می‌رسد مقام‌های ایرانی به جای توجه به درخواست‌های ما، استفاده از مجازات اعدام را افزایش داده‌اند.
موضع‌گیری‌های پیلای درباره ایران به دوره محمود احمدی‌نژاد محدود نبود.
او در ژوئن ۲۰۱۴، در دوران ریاست‌جمهوری حسن روحانی، نیز نسبت به ادامه اجرای مجازات اعدام در ایران هشدار داد.
واکنش پیلای به سخنرانی احمدی‌نژاد در سازمان ملل
یکی دیگر از موارد قابل توجه، واکنش او به سخنان محمود احمدی‌نژاد در کنفرانس بازنگری دوربان در سال ۲۰۰۹ است؛ نشستی بین‌المللی درباره نژادپرستی و تبعیض نژادی.
پیلای پس از سخنرانی احمدی‌نژاد اعلام کرد از محتوای اظهارات او شوکه و عمیقاً متأسف شده است.
او انتقاد داشت که رئیس‌جمهور وقت ایران از چارچوب موضوعی کنفرانس فاصله گرفته و به جای تمرکز بر موضوعات اصلی نشست، به اظهارنظر درباره یک کشور مشخص پرداخته است.
بااین‌حال، پیلای هم‌زمان با خروج برخی هیئت‌های دیپلماتیک از جلسه مخالفت کرد و گفت اختلاف‌نظر‌ها باید از طریق حضور در نشست و بیان دیدگاه‌های متقابل پیگیری شود.
