آن کارسون کیست؟ | از ادبیات باستان تا نوبل ۲۰۲۶؛ راز انتخاب متفاوت آکادمی سوئد
رویداد۲۴| مازیار وکیلی - برخلاف بسیاری از گمانه‌زنی‌ها و پیش بینی‌های سایت‌های شرط بندی (که شانس اندکی هم برای محمود دولت آبادی نویسنده ایرانی قائل شده بودند) جایزه نوبل ادبیات امسال به آن کارسون کانادایی رسید که در ظاهر شانس چندانی برای کسب این جایزه نداشت. در بیانیه نوبل دلایل اهدای جایزه به آن کارسون اینطور ذکر شده: «به پاس کارنامه‌ی جسورانه و نوآورانه‌ی او که در گفتگویی بازیگوشانه با سنت کلاسیک، قالب‌های تازه‌ای برای ادبیات معاصر پدید آورده است» بسیاری از کارشناسان کسب جایزه نوبل ادبیات بزرگترین جایزه و یک قله برای نویسندگان و شاعران سراسر جهان می‌دانند. جایزه‌ای که پایه گذار اصلی آن آلفرد نوبل دانشمند و شیمی دان سوئدی بود و در وصیت نامه خود این موضوع را ذکر کرده بود که جایزه نوبل باید به کسی اهدا شود که در حوزهٔ ادبیات، برجسته‌ترین مجموعه‌آثار را در جهتی آرمانی یا ایده‌آل خلق کرده است. وقتی به لیست برندگان جایزه نوبل نگاه می‌کنیم به لیست شگفت انگیزی از نویسندگان می‌رسیم که هر کدام به تنهایی وزنه مهمی در ادبیات جهان به حساب می‌آیند و داستان‌ها و اشعارشان تاریخ ادبیات را به قبل و پس از حضور آنها تبدیل کرده است. ارنست همینگوی، بوریس پاسترناک، میخائیل شلوخوف، گابرل گارسیا مارکز و بسیاری از چهره‌های بزرگ دنیا که برنده شدن آنها باعث شده تا جایزه نوبل وزن متفاوتی نسبت به سایر جوایز ادبی پیدا کند.
بیشتر بخوانید: برنده امسال جایزه نوبل ادبیات کیست؟ | سفری به جهان لاسلو کراسناهورکایی
فرآیند انتخاب برنده نوبل ادبیات با جمع‌آوری پیشنهاد‌ها از سوی دانشگاه‌ها، انجمن‌های ادبی، برندگان پیشین و نهاد‌های واجد شرایط آغاز می‌شود. پس از بررسی اولیه توسط کمیته، آثار برگزیده به آکادمی سوئد ارائه می‌شود و اعضای آن با رأی‌گیری، نویسنده منتخب را اعلام می‌کنند. معیار‌هایی همچون کیفیت ادبی، نوآوری، گستره تأثیر آثار، و انسجام در سبک نگارش از جمله عوامل مهم در انتخاب برندگان هستند. اما این که چرا آکادمی نوبل امسال تصمیم گرفت برخلاف پیش بینی‌ها جایزه را به آن کارسون اعطا کند دلایل متعددی دارد که برخی از آنها در بیانیه کوتاه و روشنگر آکادمی نوبل ذکر شده است. کارسون نویسنده‌ای است که از دانش گسترده‌ای در حوزه ادبیات کلاسیک برخوردار است و همواره کوشیده ادبیات کلاسیک را در فرم‌های متفاوت و قالب‌های تازه‌ای به مخاطب عرضه کند. همین موضوع در نهایت باعث شد که توجه آکادمی نوبل و هیئت انتخاب به او جلب شود و جایزه بزرگ خود را به او اعطا کند. جایزه‌ای که به احتمال زیاد باعث خواهد شد آثار این نویسنده توجه بیشتری را در بازار نشر ایران به خود جلب کند.
آن کارسون کیست؟
آن پاتریشیا کارسون نویسنده کانادایی و برنده جایزه نوبل ادبیات در سال ۲۰۲۶ متولد ۲۱ ژوئن ۱۹۵۰ است. پدر او یک بانکدار بود و همین موضوع باعث شد تا کارسون در دوران کودکی زندگی خود را در شهر‌های مختلف کانادا سپری کند. اولین آشنایی کارسون با ادبیات دوران باستان را یکی از معلمان درس لاتین او رقم زد. کارسون در کالج سنت مایکل تورنتو آغاز کرد، اما به خاطر ساختار خشک برنامه‌های درسی دانشگاه دو بار دانشگاه را ترک کرد و مدتی در حوزه گرافیک به فعالیت پرداخت.
کارسون که به واسطه‌ی نوشته‌هایش—که در هیچ‌یک از دسته‌بندی‌های معمول نمی‌گنجند—شناخته می‌شود، با بهره‌گیری از آموزش‌های کلاسیکی که در دانشگاه تورنتو آغاز کرده بود، ادبیات یونان و لاتین باستان را با جهان معاصر پیوند می‌دهد و آزادانه میان شعر و نثر، و ترجمه و بازآفرینی در حرکت است. به بیان ساده‌تر دانش تخصصی کارسون در حوزه زبان و اسطوره و ادبیات یونان برای او ماده خامی است که کارسون با تکیه بر آن دست به آفرینش و خلق آثار ادبی می‌زند.
کارسون درباره مطالعه آثار ادبی یونان و روم باستان گفته است: «مطالعات کلاسیک به شما پیچیدگی می‌بخشد: یونانی‌ها و رومی‌ها هم نمونه و الگو هستند و هم به‌شدت دچار آشفتگی و نابسامانی.» او به‌طور مکرر به ادبیات یونان و روم باستان ارجاع می‌دهد، آثار آنها را به شیوه‌ای امروزی بازآفرینی می‌کند و از آنها ترجمه‌هایی ارائه می‌دهد؛ از جمله آثار نویسندگانی، چون آیسخولوس، کاتولوس، اوریپید، هومر، ایبیکوس، میمنرموس، سافو، سیمونیدس، سوفوکل، استسیخروس و توسیدید. او همچنین از آثار نویسندگان و اندیشمندان مدرن‌تر نیز بهره می‌گیرد؛ از جمله امیلی برونته، پل سلان، امیلی دیکنسون، گئورگ ویلهلم فریدریش هگل، مارتین هایدگر، فریدریش هولدرلین، فرانتس کافکا، جان کیتس، گرترود استاین، سیمون وی و ویرجینیا وولف. تمام این توضیحات نشان می‌دهد کار کارسون بیشتر بازآفرینی است.
بازآفرینی ادبیات کلاسیک در جهان مدرن و با فرمی بدیع و متفاوت
مهم‌ترین کتاب کارسون کتابی است در زمینه نقد ادبی به‌نام اروس تلخ و شیرین که در سال ۱۹۸۶ منتشر شد و کارسون در این کتاب مفهوم اروس (عشق/میل جنسی و عاشقانه) را در قالب یک تجربه توامان لذت بخش و همراه با درد بررسی می‌کند. یا دیگر اثر مشهور او مردان درساعت فراغت بیشتر از این که یک کتاب کلاسیک ادبی باشد مجموعه‌ای ترکیبی و بسیار متفاوت است که در آن شعر‌های کوتاه، جستار‌های منظوم، سنگ‌نوشته‌ها و مرثیه‌ها، نثر‌های یادبود، مصاحبه‌ها، نمایش‌نامه‌ها و ترجمه‌هایی از یونانی و لاتین باستان در کنار هم قرار گرفته‌اند؛ از جمله ترجمه‌هایی از آثار آلکمان، کاتولوس و سافو.
بیشتر بخوانید: ماریو بارگاس یوسا کیست؟| راوی جنبش‌ها و دیکتاتوری‌های آمریکای لاتین و برنده نوبل ادبیات
همین دو کتاب نشان می‌دهد کارسون را نمی‌توان در قالب ادبی خاصی محصور کرد و او را باید یک پژوهشگر حوزه ادبیات دانست که تلاش می‌کند میان جهان باستان و جهان مدرن ارتباط برقرار کند. نخست‌وزیر مارک کارنی روز پنج‌شنبه در زمره کسانی بود که پیروزی کارسون را تبریک گفت و آن را «دستاوردی فوق‌العاده و لحظه‌ای مایه افتخار برای کانادا» توصیف کرد.
همچنین ملانی وورودین رئیس دانشگاه تورنتو همان دانشگاهی که کارسون بخشی از دوران تحصیل خود را در آن گذرانده بود بعد از کسب جایزه نوبل درباره این افتخار بزرگ صحبت کرد و گفت: «به نمایندگی از دانشگاه تورنتو، بسیار خرسندم که دریافت جایزه نوبل ادبیات سال ۲۰۲۶ را به آن کارسون، دانش‌آموخته این دانشگاه، تبریک بگویم. این لحظه‌ای بسیار غرورآفرین برای جامعه جهانی دانش‌آموختگان ما و برای کل دانشگاه است.»، اما جالب‌ترین واکنش را خود کارسون که در حال حاضر ساکن ریکیاویک لندن است به این جایزه نشان داد.
او خبر این پیروزی را در ریکیاویکِ ایسلند شنید؛ جایی که به گفته‌ی اینگرید کارلبرگ، دبیر دائمی آکادمی سوئد، «مشغول گوش سپردن به صدای باد بود.» کارسون در واکنش به این خبر به برگزارکنندگان گفت: «کمی دیوانه‌وار به نظر می‌رسد.» او افزود که هنگام زنگ خوردن تلفن، مشغول جارو کردن آشپزخانه بوده و تنها به اصرار همسرش، رابرت کوری، تماس را پاسخ داده است. برنامه‌اش برای جشن گرفتن؟ گذاشتن تلفن کنار و رفتن به پیاده‌روی در جنگل؛ جایی که او و همسرش بتوانند «صدای سکوت را بشنوند.» و همین واکنش نشان می‌دهد چرا کارسون یکی از خاص‌ترین انتخاب‌ها برای کسب جایزه نوبل ادبیات بوده است.
