جنجال‌ها بر سر ملک قدیمی نیاوران | آیا خرید آپارتمان‌های ساخته‌شده در زمین خانه شماعی‌زاده شرعا مجاز است؟
رویداد۲۴ | مازیار وکیلی- انتشار یک پست جنجالی از حسن شماعی‌زاده که نشان می‌دهد روند ساخت آپارتمان در محل خانه سابق او دوباره به جریان افتاده، بار دیگر جنجال‌ها بر سر خانه‌ای را زنده کرده است که پیش از انقلاب متعلق به این خواننده و نوازنده قدیمی بود؛ جنجال‌هایی که اگر ردپای آن‌ها را دنبال کنیم، به سال‌ها پیش و اوایل دهه هفتاد می‌رسیم.
عکسی که حسن شماعی‌زاده در صفحه شخصی اینستاگرام خود منتشر کرده، نشان می‌دهد ساخت آپارتمان‌ها از ۲۰ خرداد ۱۴۰۵ آغاز شده و تاریخ پایان پروژه نیز ۲۰ خرداد ۱۴۰۷ اعلام شده است. آپارتمان‌ها برای پیش‌فروش عرضه شده‌اند و خریداران می‌توانند از همین حالا برای خرید واحدهای مختلف اقدام کنند.
شماعی‌زاده در کپشن پست خود به کسانی که قصد دارند این خانه‌ها را از طریق پیش‌فروش خریداری کنند، هشدار داده است که مراقب باشند؛ زیرا او سند رسمی دارد و سرانجام ملکش را پس خواهد گرفت و خریداران متضرر خواهند شد.
این پست بار دیگر نگاه‌ها را به سمت خانه‌ای برگردانده که از سال‌ها پیش درباره آن حرف‌وحدیث‌های زیادی وجود داشته است. شماعی‌زاده بارها در شبکه‌های اجتماعی درباره روند مصادره و واگذاری این ملک صحبت کرده و آن را غیرقانونی خوانده است.
بسیاری از خوانندگان، هنرمندان و چهره‌های مشهور پیش از انقلاب اسلامی، پس از پیروزی انقلاب از ایران خارج شدند و اموال آن‌ها به یکی از اهداف مصادره از سوی حاکمیت تبدیل شد.
بهروز وثوقی بارها در مصاحبه‌های خود از خیانت برادرانش گفته و مدعی شده است که آن‌ها با زدوبند، اموالی را که از او در ایران باقی مانده بود، به نام خود کرده‌اند.
حتی برخی منابع، آتش‌سوزی سینما آزادی در سال ۱۳۷۶ را به موضوع مالکیت برخی چهره‌های مشهور در سال‌های پیش از انقلاب اسلامی مرتبط دانسته‌اند؛ ارتباطی که در نهایت ثابت نشد، اما نشان داد این موضوع تا چه اندازه پیچیده و در عین حال همچنان مطرح است.
حالا یک بار دیگر ماجرای خانه شماعی‌زاده به حوزه عمومی کشیده شده و بحث املاک به‌جامانده از چهره‌های مشهور را به میان آورده است؛ املاکی که آن‌قدر اهمیت داشتند که بیژن مرتضوی را نیز، در کنار دلایل میهن‌پرستانه، به ایران بازگرداندند.
حسن شماعی‌زاده کیست؟
حسن شماعی‌زاده، خواننده، نوازنده و آهنگساز ایرانی، متولد یکم آذر ۱۳۲۱ در اصفهان است. او از دوران کودکی نوازندگی را آغاز کرد و در ۱۳سالگی، به‌عنوان نوازنده در ارکستر یکی از تئاترهای اصفهان فعالیت هنری خود را شروع کرد.
او در سال ۱۳۴۱ از دبیرستان ادب اصفهان فارغ‌التحصیل شد. پس از پایان دوران دبیرستان، برای پیشرفت در موسیقی به تهران رفت و پس از مدتی فعالیت در تئاتر، در سال ۱۳۴۵ وارد رادیو شد.
حسن شماعی‌زاده آهنگسازی را در سال ۱۳۵۱ آغاز کرد. نخستین آثار او در این زمینه، ترانه‌های «گریه» با صدای امیر رسایی، «حالا خیلی دیره» با صدای عارف و «نمیاد» با شعر آرش سزاوار و صدای گوگوش بودند که همگی هم‌زمان منتشر شدند.
شماعی‌زاده پس از آغاز آهنگسازی توانست جایگاه ویژه‌ای در میان آهنگسازان زمان خود پیدا کند. خوانندگان سرشناسی مانند گوگوش، داریوش، شهره، ابی، ستار، فرهاد، عارف، مارتیک، رامش، نوش‌آفرین و معین آثار موفقی با آهنگ‌های او منتشر کردند.
از دیگر ساخته‌های موفق شماعی‌زاده در این دوران می‌توان به ترانه «شکار» با صدای ابی اشاره کرد که در سال ۱۳۵۴ توانست در جشنواره موسیقی استانبول ترکیه، در میان ۲۰۹ شرکت‌کننده، مقام نخست را کسب کند.
حسن شماعی‌زاده خوانندگی را از سال ۱۳۵۲ آغاز کرد. این اتفاق در برنامه زنده «چشمک»، در آخرین جمعه مرداد ۱۳۵۲ و به گفته خود شماعی‌زاده، به درخواست مردم رخ داد.
در آن برنامه که گوگوش، اردلان سرفراز و واروژان نیز حضور داشتند، شماعی‌زاده ترانه «مرداب» را با شعر اردلان سرفراز و تنظیم واروژان اجرا کرد؛ ترانه‌ای که به یکی از پرطرفدارترین آثار زمان خود تبدیل شد و حدود ۱۹۸ هزار صفحه از آن به فروش رفت؛ رقمی که در نوع خود رکورد قابل‌توجهی بود.
شماعی‌زاده پیش از انقلاب اسلامی فعالیت سیاسی خاصی نداشت، اما پس از انقلاب و در پی مهاجرت به آمریکا، به یکی از مخالفان اصلی جمهوری اسلامی تبدیل شد.
ساخت آهنگ «شهبانو» با صدای ستار، در ستایش فرح پهلوی، شائبه سلطنت‌طلب بودن او را مطرح کرد. هرچند او در مصاحبه با برنامه «پارازیت» صدای آمریکا این موضوع را تکذیب کرد و خود را آزادی‌خواهی معرفی کرد که با هر نوع ایدئولوژی مخالف است.
بیشتر بخوانید:
جنجال بر سر مصادره خانه حسن شماعی زاده/ قوانین فقهی چه می‌گویند؟
قانونی که گوگوش به اقتصاد ایران تحمیل کرد
شماعی‌زاده پس از حوادث انتخابات ریاست‌جمهوری سال ۱۳۸۸، آهنگ «مردم» را با همکاری ستار و شیفته، در حمایت از مخالفان نتایج انتخابات منتشر کرد.
او در مصاحبه‌ای با صدای آمریکا دو درخواست از حاکمان جمهوری اسلامی مطرح کرد: نخست، آزادی همه زندانیان سیاسی و رعایت حقوق بشر و دوم، گوش دادن به صدای مخالفان.
شماعی‌زاده در سال ۱۴۰۲ تک‌آهنگی به نام «زن، زندگی، آزادی» در حمایت از این جنبش منتشر کرد و در سال ۱۴۰۳ نیز به‌طور رسمی اعلام کرد: «من تا امروز یک فعال سیاسی بودم و از این به بعد یک مبارز سیاسی هستم.»
ماجرای جنجالی خانه شماعی‌زاده چیست؟
حسن شماعی‌زاده در شرایط خاصی از ایران خارج شد. بلافاصله پس از انقلاب سال ۱۳۵۷، هواداران چریک‌های فدایی خلق مقابل خانه او تجمع کردند و روی دیوارهای آن نوشتند: «شماعی‌زاده سرمایه‌دار، اعدام باید گردد.»
در ۲۵ بهمن سال ۱۳۵۷ به خانه شماعی‌زاده یورش بردند و همین موضوع باعث شد او مدتی در خانه سرگرد ولیعهد پنهان شود و سپس از ایران خارج شود.
البته شماعی‌زاده چهار ماه بعد برای مدت کوتاهی به ایران بازگشت، اما پس از پنج ماه، ایران را برای همیشه ترک کرد و به لس‌آنجلس آمریکا رفت.
نام خانه شماعی‌زاده از سال ۱۳۷۲ بر سر زبان‌ها افتاد؛ زمانی که حسینعلی نیری با این استدلال که شماعی‌زاده درآمد مشروعی از حرفه‌ای حلال نداشته و به «شغل کثیف خوانندگی» اشتغال داشته و آهنگ «نفرین بر جنگ» را ساخته است، حکم مصادره خانه او را صادر کرد.
شماعی‌زاده بعدها در مصاحبه‌ای اعلام کرد که این خانه را با ارثی که به همسرش رسیده بود خریداری کرده و خانه به نام فرزندان اوست.
پس از مصادره خانه شماعی‌زاده، قوه قضائیه این ملک را به ستاد اجرایی فرمان امام واگذار کرد. ستاد اجرایی نیز خانه را در اختیار فردی به نام رضا صحرانورد قرار داد و صحرانورد در ادامه، این ملک را به چهار نفر دیگر به نام‌های عبدالعلی شایان، رضا شایان، مهدی شایان و طاهره فولادی واگذار کرد.
انتشار این اخبار در سال ۱۴۰۰ واکنش شماعی‌زاده را به دنبال داشت. او با انتشار پیامی در فضای مجازی نوشت:
«خانه‌ام را نخرید. به‌زودی برمی‌گردم و خانه‌ام را پس می‌گیرم. این خانه فرزندانم است. هرکس آن را بخرد، با مشکل روبه‌رو خواهد شد و پولش را دور ریخته است. این خانه صاحب دارد و دارای سند رسمی است.»
این موضوع باعث شکل‌گیری بحث‌های متعددی شد و برخی روحانیون نیز به مخالفت با حکم حسینعلی نیری برخاستند.
محمدتقی فاضل میبدی در گفت‌وگو با رویداد۲۴ درباره ماجرای جنجالی خانه شماعی‌زاده گفت: «حرفه خوانندگی مورد تأیید همه علما نیست و نمی‌توان به‌طور کلی حکم بر حرام بودن آن داد. اگر در کنار خوانندگی مفاسدی بود، بله، این حرام است؛ اما اگر مفاسدی بر آن مترتب نبود، خوانندگی هم حرام نیست. ما که نمی‌دانیم آیا خانه و اموال خود را با پول خوانندگی خریده است یا پول دیگری و یقین نداریم؛ بنابراین مصادره اموال به این شکل درست نیست. قاضی باید به شکل صددرصد به این یقین برسد که مال غصبی است و مال غصبی هم باید از صاحبش گرفته شود و به صاحب اصلی داده شود.»
او در ادامه این گفت‌وگو، حکم صادرشده را نیز مورد تردید قرار داد و گفت:
«صرف اینکه شغل فردی از نظر برخی حرام است و بخواهیم خانه‌ای را که برای فرزندان اوست غصب و مصادره کنیم، شرعاً حرام است. به قضات توصیه می‌کنم در احکامی که می‌دهند دقت بسیار بالایی داشته باشند و در قواعد شرعی و عرفی دقت کنند.»
پرویز پرستویی نیز در آن مقطع از مسئولان خواست برای تخریب خانه حسن شماعی‌زاده اقدام نکنند و حق‌الناس را در نظر داشته باشند.
او در پستی مفصل که در فضای مجازی منتشر کرد، نوشت:
«بعد از درگذشت آقای خمینی، همسر آقای شماعی‌زاده به خاطر پس گرفتن خانه دخترانش سه بار به ایران آمده و به دادگاه انقلاب مراجعه کرده که متأسفانه رأی آقای حسینعلی نیری این بوده که شماعی‌زاده از راه شغل کثیف خوانندگی این ملک را خریداری کرده است. درصورتی‌که ملک، ارث پدری همسرش بوده و هیچ ربطی به خود آقای شماعی‌زاده ندارد. واقعاً روا نیست که هنرمندان آن زمان را کثیف بنامیم و اموالشان را مصادره کنیم! فکر نمی‌کنم این قضاوت و حکم خداپسندانه باشد! این‌قدر باعث سرشکستگی و دل‌شکستگی این هنرمندان در غربت نشویم.»
اما این اعتراض‌ها و مخالفت‌ها فایده‌ای نداشت و نه‌تنها ملک شماعی‌زاده تخریب شد، بلکه حالا اعلام شده ساخت آپارتمان در محل این ملک آغاز شده است؛ ملکی که شماعی‌زاده آن را حق دو فرزندش، عقیق و افشین، می‌داند و خرید آن از سوی دیگران را مشروع و حلال نمی‌داند.
در ایران اما وقایع دیگری در جریان است. خانه این خواننده قدیمی در حال تبدیل شدن به آپارتمان است و پیش‌فروش واحدهای آن نیز آغاز شده است.
حالا با آغاز پیش‌فروش آپارتمان‌هایی که در زمین خانه سابق حسن شماعی‌زاده ساخته می‌شوند، پرسش تازه‌ای مطرح شده است: آیا خریداران می‌توانند با خیال آسوده واحدهایی را خریداری کنند که مالکیت زمین آن‌ها همچنان محل اختلاف است؟
محمدتقی فاضل میبدی پیش‌تر گفته بر اینکه اصل اولیه در فقه اسلامی، احترام به مالکیت افراد است، گفته بود: «با توجه به صورت مسئله‌ای که اکنون از این خواننده داریم، دخل و تصرف و مصادره و خرید و فروش آن حرام است؛ مگر اینکه قاضی به دلایل دیگری این کار را کرده باشد.» بر اساس این اظهارات، اگر مصادره اولیه ملک از نظر شرعی فاقد مبنای معتبر بوده باشد، تخریب ساختمان قدیمی و ساخت آپارتمان‌های جدید نیز به‌خودی‌خود نمی‌تواند اشکال شرعی خریدوفروش زمین را برطرف کند.
با این حال، این نظر فقهی به معنای اثبات قطعی غیرقانونی بودن معاملات جدید نیست؛ زیرا وضعیت حقوقی ملک به اعتبار حکم مصادره، اسناد مالکیت و تصمیم مراجع قضایی بستگی دارد.
بنابراین، پرسش اصلی برای خریداران احتمالی این است که آیا صرف صدور سند برای آپارتمان‌های نوساز، در شرایطی که مالک پیشین همچنان مدعی مالکیت زمین است، می‌تواند آن‌ها را از پیامدهای احتمالی این اختلاف مصون نگه دارد؟
