راز سفر عاصم منیر پس از لاوروف؛ پای نفت و یمن در میان است؟
رویداد۲۴| روزنامه فرهیختگان در گزارشی به قلم سید مهدی طالبی، پژوهشگر حوزه بین‌الملل، سفر عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، به تهران را در ادامه تحولات دیپلماتیک میان ایران و آمریکا بررسی کرده است. این روزنامه با اشاره به سفر اخیر سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه، به تهران، درباره نقش پاکستان در میانجیگری و احتمال تبدیل‌شدن این کشور به انتقال‌دهنده پیام‌های آمریکا نوشته و تحولات بازار نفت، جنگ یمن و تنگه هرمز را از عوامل مؤثر بر معادلات جاری دانسته است.
چرا فرمانده ارتش پاکستان بعد از لاوروف به تهران آمد؟
روزنامه فرهیختگان در ابتدای گزارش خود با اشاره به تداوم تنش میان ایران و آمریکا نوشته است: «تحولات میان ایران و آمریکا کماکان بر مدار تنش‌های شدید در گردش است. این روند هر بار در اوج خود به تحرک دولت‌ها انجامیده است؛ زیرا انعکاس تحولات به‌سرعت در تابلو قیمت نفت مشخص می‌شود.»
به نوشته این روزنامه، فیلدمارشال عاصم منیر در همین چارچوب به تهران سفر کرده تا چند مأموریت را به‌طور هم‌زمان پیش ببرد. نویسنده گزارش معتقد است تحولات اخیر، جایگاه پاکستان را به‌عنوان میانجی تحت تأثیر قرار داده و اقدامات این کشور در پرونده‌هایی مانند محاصره و یمن نیز بر روابط آن با ایران اثر گذاشته است.
فرهیختگان با اشاره به اینکه جزئیات مذاکرات مقام پاکستانی در تهران منتشر نشده، به اظهارات اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه ایران، در نشست خبری اشاره کرده است. به نوشته این روزنامه، بقایی اعلام کرده بود که از دلیل سفر منیر اطلاعی ندارد و باید با مقام‌های ایرانی درباره هدف و پیام او گفت‌و‌گو شود.
این گزارش همچنین مدعی است که یکی از اهداف مهم سفر هیئت پاکستانی، با کاهش پنج‌دلاری قیمت نفت محقق شده است؛ هرچند در متن گزارش، رابطه علّی میان این سفر و افت قیمت نفت با شواهد مستقلی توضیح داده نشده است.
پنج اقدام پاکستان که به گفته فرهیختگان به روابط با ایران آسیب زده است
بخش نخست گزارش فرهیختگان به پنج موضوع اختصاص دارد که نویسنده آنها را نشانه تغییر رویکرد پاکستان در قبال ایران و محور مقاومت می‌داند.
نخستین موضوع، افزایش تحرکات تروریستی در شرق ایران است. نویسنده گزارش با تأکید بر مسئولیت پاکستان در قبال امنیت مرز‌های خود، نوشته است که حتی اگر گروه‌های نفوذی با هدایت مستقیم اسلام‌آباد وارد ایران نشوند، دولت پاکستان در قبال آنچه در خاک و مرز‌های این کشور رخ می‌دهد، مسئولیت دارد.
دومین موضوع، اختلال در مرز‌های زمینی و تجارت کالا میان دو کشور است. فرهیختگان احتمال داده که این اختلال‌ها تحت فشار آمریکا صورت گرفته باشند و استدلال کرده است که ادامه ناامنی مرزی می‌تواند بر روابط اقتصادی و امنیتی دو کشور تأثیر بگذارد.
سومین محور، نقش پاکستان در تحولات یمن است. نویسنده گزارش معتقد است ورود اسلام‌آباد به این پرونده می‌تواند به منافع ایران آسیب برساند و پاکستان را درگیر منازعه‌ای کند که ارتباط مستقیمی با منافع ملی این کشور در شبه‌قاره هند ندارد.
در همین بخش، فرهیختگان به تقابل میان محاصره دریایی ایران از سوی آمریکا و تلاش نیرو‌های همسو با ایران برای اعمال فشار متقابل اشاره کرده است. این روزنامه ورود پاکستان به معادلات یمن را اقدامی در جهت تضعیف محور مقاومت ارزیابی می‌کند؛ ارزیابی‌ای که در چارچوب تحلیل سیاسی نویسنده مطرح شده است.
چهارمین موضوع، تشکیل پیمان مکه و برداشت نویسنده از جهت‌گیری آن در قبال محور مقاومت است. پنجمین موضوع نیز به اظهارات برخی مقام‌های پاکستانی درباره تنگه هرمز و مذاکرات مربوط می‌شود؛ اقداماتی که فرهیختگان آنها را همسو با خواسته‌های آمریکا توصیف کرده است.
فرهیختگان: پاکستان از میانجیگری فاصله گرفته است
نویسنده گزارش با جمع‌بندی این پنج محور، معتقد است که جایگاه پاکستان در معادلات منطقه‌ای تغییر کرده و این کشور دیگر صرفاً نقش میانجی را ایفا نمی‌کند.
در بخشی از گزارش آمده است: «این پنج تغییر عملاً ماهیت پیشین پاکستان به‌عنوان یک میانجی‌گر را تغییر داده است. آنها نه‌تنها از نظر میانجیگری آسیب خورده‌اند که در حال خاکریز‌بندی علیه مقاومت هستند.»
فرهیختگان در ادامه هشدار داده است که تداوم این رویکرد می‌تواند برای پاکستان هزینه‌زا باشد و در صورت گسترش تنش‌ها در یمن، اسلام‌آباد به میانجیگری تهران نیاز پیدا کند.
این روزنامه با اشاره به احتمال افزایش تنش میان پاکستان و نیرو‌های یمنی، معتقد است که ادامه سیاست کنونی می‌تواند امنیت و منافع اسلام‌آباد را تحت فشار قرار دهد. با این حال، این بخش از گزارش بیشتر مبتنی بر ارزیابی و پیش‌بینی نویسنده است و در متن ارائه‌شده، شواهد مستقلی برای تأیید سناریو‌های مطرح‌شده ارائه نشده است.
چرا پای روسیه به میانجیگری ایران و آمریکا باز شده است؟
بخش دوم گزارش به این پرسش اختصاص دارد که چرا سفر عاصم منیر یک روز پس از حضور لاوروف در تهران انجام شده است.
فرهیختگان این هم‌زمانی را از دو منظر بررسی کرده است: تلاش پاکستان برای حفظ نقش خود در میانجیگری و احتمال ورود بازیگران قدرتمندتر، از جمله روسیه، به روند مذاکرات.
به نوشته این روزنامه، ادامه درگیری‌ها باعث شده است نقش میانجیگری پاکستان تحت تأثیر قرار بگیرد و نیاز به حضور کشور‌هایی با وزن سیاسی و توان اثرگذاری بیشتر مطرح شود.
نویسنده گزارش همچنین به روابط اخیر واشنگتن و مسکو و تحولات مرتبط با جنگ اوکراین اشاره کرده و احتمال داده است که روسیه در ازای برخی ملاحظات آمریکا، برای میانجیگری میان تهران و واشنگتن وارد عمل شده باشد.
فرهیختگان در این زمینه نوشته است که میانجیگری احتمالی روسیه می‌تواند با محاسباتی فراتر از روابط ایران و آمریکا ارتباط داشته باشد؛ از جمله تلاش واشنگتن برای مهار حملات اوکراین به زیرساخت‌های نفتی روسیه و نگرانی‌های مسکو درباره تحولات منطقه خلیج فارس.
با این حال، این گزارش تأکید می‌کند که تهران نسبت به اهداف آمریکا بدبین است و میانجیگری را لزوماً نشانه تلاش واقعی واشنگتن برای پایان‌دادن به منازعه نمی‌داند. از نگاه نویسنده، ایران در چنین روندی باید شروط خود را مطرح کند و مراقب باشد که مذاکرات به ابزاری برای خرید زمان از سوی آمریکا تبدیل نشود.
آیا عاصم منیر برای اطلاع از مذاکرات لاوروف به تهران آمد؟
یکی دیگر از محور‌های گزارش فرهیختگان، احتمال تلاش فرمانده ارتش پاکستان برای کسب اطلاع از محتوای مذاکرات لاوروف در تهران است.
این روزنامه با اشاره به اینکه اطلاعات معتبری درباره جزئیات جلسات منتشر نشده، نوشته است که عاصم منیر ممکن است در پی آگاهی از پاسخ ایران به پیام‌های احتمالی آمریکا و موضوعات مطرح‌شده در گفت‌و‌گو‌های وزیر خارجه روسیه باشد.
در بخشی از گزارش آمده است که دولت‌های عربی نیز به دنبال اطلاع از پاسخ ایران و پیام احتمالی واشنگتن هستند و آمریکا می‌خواهد بداند لاوروف درخواست‌های طرف‌های مختلف را چگونه منتقل کرده است.
البته فرهیختگان برای این برداشت، سند مستقلی از دستور کار مذاکرات یا محتوای گفت‌و‌گو‌های عاصم منیر با مقام‌های ایرانی ارائه نکرده و این موضوع را در قالب تحلیل احتمالات مطرح کرده است.
نفت ۱۱۲ دلاری؛ عامل دیگر تحرکات دیپلماتیک؟
فرهیختگان در بخش دیگری از گزارش، به افزایش قیمت نفت و ارتباط آن با تحرکات دیپلماتیک منطقه پرداخته است.
این روزنامه نوشته است که قیمت نفت در روز پیش از انتشار گزارش به ۱۱۲ دلار رسیده بود؛ رقمی که به نوشته نویسنده، از اوج ۱۱۰ دلاری قیمت نفت در جریان جنگ نیز فراتر رفته است.
در تحلیل فرهیختگان، کاهش اثرگذاری ابزار‌های کنترل بازار و فرسایش اهرم‌هایی که پیش‌تر برای مدیریت قیمت‌ها به کار گرفته شده بودند، از عوامل مؤثر بر شرایط جدید بازار نفت هستند.
نویسنده همچنین سفر عاصم منیر به تهران را در چارچوب تلاش‌های آمریکا برای مدیریت تبعات اقتصادی تنش‌ها بررسی کرده است. با این حال، برای ارزیابی دقیق این ارتباط باید داده‌های مستقل بازار نفت و اطلاعات تأییدشده درباره اهداف سفر مقام پاکستانی نیز در دسترس باشد.
در مجموع، گزارش فرهیختگان سفر فرمانده ارتش پاکستان به تهران را فراتر از یک دیدار دیپلماتیک معمولی ارزیابی کرده و آن را در پیوند با تلاش برای حفظ نقش میانجیگری اسلام‌آباد، تحرکات روسیه، تنش‌های مرتبط با یمن و تنگه هرمز و افزایش قیمت نفت قرار داده است.
پرسش محوری این گزارش آن است که آیا پاکستان همچنان می‌تواند نقش یک واسطه قابل‌اعتماد میان ایران و آمریکا را ایفا کند یا تغییر مواضع منطقه‌ای این کشور، جایگاه آن را در مذاکرات آینده تضعیف خواهد کرد.
