۸۴ درصد مردم دیگر امیدی به خانه دار شدن ندارند

رویداد۲۴| دیگر کار از نگاه‌های حسرت‌بار به پشت ویترین بنگاه‌های املاک و نمایشگاه‌های پرزرق‌وبرق خودرو گذشته است. انگار وارد دورانی شده‌ایم که حتی خیال‌پردازیِ صرف درباره‌ی چرخاندن کلید در قفل خانه‌ی شخصی یا استارت زدن یک خودروی نو، برای بخش بزرگی از جامعه دور از دسترس شده است.

بازارهای دارایی را برخی دماسنج وضعیت اقتصادی خانوارها می‌دانند، اما این روزها این دماسنج تب بسیار تندی را نشان می‌دهد. در یک ماه گذشته، قیمت‌ها هم در این روزها تب بالایی دارند؛ صحبت از رشد ۲۰ درصدی قیمت مسکن و پرواز ۳۰ درصدی قیمت خودرو در عرض تنها یک ماه است. البته کارشناسان می‌گویند مسکن هنوز در رکود است و این اعداد تنها پیش‌لرزه‌های بازار هستند، اما خودرو حسابی گرد و خاک کرده ‌است.

بر اساس داده‌های منتشر شده توسط افکارسنجی ملت (وابسته به مرکز پژوهش‌های مجلس)، که نبض انتظارات تورمی را می‌سنجد، وضعیت از آنچه فکر می‌کنیم پیچیده‌تر است. در آمارهای رسمی مرکز آمار نیز مشاهده می‌شود که تورم خرید وسایل نقلیه در دی‌ماه به رقم عجیب ۵۹ درصد رسیده و رکورد قابل تأملی را ثبت کرده است. در سمت دیگر، تورم مسکن هم عدد ۳۳ درصد را نشان می‌دهد که اگرچه کمتر از خودرو است، اما همچنان رقم بالایی است. این عدد البته بیشتر نشان‌دهنده تورم اجاره است اما قیمت مسکن نیز روندی تقریبا مشابه را طی می‌کند.

شاید تلخ‌ترین بخش ماجرا، ناامیدی عمیقی باشد که در لایه‌های جامعه رسوخ کرده است. وقتی از مردم پرسیده شده که چقدر احتمال دارد در یک سال آینده صاحب‌خانه شوند، پاسخ‌ها جالب بوده است. نتایج نظرسنجی آبان ۱۴۰۴ نشان می‌دهد که ۸۴ درصد از پاسخ‌گویان به صراحت گفته‌اند «اصلاً احتمال ندارد» بتوانند خانه‌ای بخرند. تنها ۲.۴ درصد، یعنی کسری بسیار کوچک از جامعه، هنوز امید بالایی به خرید مسکن دارند.

در این میان، بازنشستگان بیش از همه امید خود را از دست داده‌اند. یک قاعده که البته دور از ذهن نیست در این نظرسنجی خودنمایی می‌کند: هرچقدر فرد وضعیت اقتصادی خانواده‌اش را بدتر ارزیابی می‌کند، احتمال خرید مسکن در ذهنش به صفر میل می‌کند.

برخی فکر می‌کنند همیشه همین‌طور بوده، شاید اشتباه می‌کنند. نگاهی به روند تاریخی داده‌ها نشان می‌دهد که ناامیدی از خرید مسکن به مرور بیشتر شده است. در پاییز و زمستان سال ۱۴۰۰، کسانی که می‌گفتند اصلاً امیدی به خرید خانه ندارند، زیر ۸۰ درصد بودند (حدود ۷۱.۶ درصد در بهمن‌ماه). اما بعد از سال ۱۴۰۱، این سد روانی شکست و ناامیدی مطلق به بالای ۸۶ درصد هم رسید.

جالب اینجاست که حتی مالکان فعلی هم دیگر امیدی به «تغییر» یا ارتقای خانه خود ندارند. حدود ۷۹.۷ درصد از کسانی که خانه دارند، گفته‌اند اصلاً احتمال ندارد بتوانند خانه فعلی‌شان را عوض کنند. این نرخ در چهار سال گذشته تقریبا ثابت مانده و نشان می‌دهد بازار مسکن عملاً قفل شده است.

سبقت خودرو از آرزوها

وضعیت در بازار خودرو هم دست‌کمی از مسکن ندارد، با این تفاوت که اینجا پای وسیله‌ای مصرفی در میان است که حالا تبدیل به کالای سرمایه‌ای دست‌نیافتنی شده است. از مردم پرسیده‌اند آیا در سال آینده خودرو می‌خرید؟ ۷۵ درصد پاسخ منفی مطلق داده‌اند.

شکاف طبقاتی در اینجا خود را عریان‌تر نشان می‌دهد. کسانی که درآمدشان کفاف زندگی روزمره را نمی‌دهد، با نرخ ۸۲.۸ درصد گفته‌اند قید ماشین را زده‌اند. اما حتی در بین کسانی که دخل‌وجرجشان با هم می‌خواند، باز هم ۶۷.۲ درصد ناامید از خرید خودرو هستند. به زبان ساده، داشتن درآمد متوسط هم دیگر تضمینی برای ماشین‌دار شدن نیست. در این میان گروهی که بارقه‌های امید بیشتری دارند، شاغلان بخش خصوصی و آزاد هستند که شاید بتوانند با ریسک‌های بازار کنار بیایند.

در میان این‌همه آمار ناامیدکننده، یک نکته‌ی عجیب وجود دارد. با اینکه قدرت خرید پایین آمده، اما تمایل مالکان خودرو برای «تعویض» ماشینشان نسبت به سال‌های قبل بیشتر شده است. در بهار امسال، حدود ۲۸.۹ درصد افراد گفته‌اند احتمال دارد خودروی خود را عوض کنند که بالاترین نرخ در چهار سال گذشته است.

آیا مردم پولدارتر شده‌اند؟ آمارهای اقتصادی حداقل این را نمی‌گوید. در خوانش این آمار برخی تحلیل‌گران معتقدند این پدیده را نمی‌توان صرفاً اقتصادی دانست. یکی از احتمالات را می‌توان نارضایتی از کیفیت خودروهای فعلی دانست که شاید بخش بیشتری از مالکان را مجبور کرده تا با هر سختی که شده به فکر تعویض خودرو باشند.

منبع: زومان