هشدار روزنامه دولت درباره چین و روسیه؛ ایران شریک آنهاست یا مهره بازی؟
رویداد۲۴| روزنامه ایران، در گزارشی تحلیلی با تأکید بر ضرورت بازنگری در انتظارات از چین و روسیه، نوشته است که اگرچه این دو کشور می‌توانند شرکای مهم ایران باشند، اما نباید انتظار داشت در هر شرایطی و به‌ویژه هنگام جنگ، برای دفاع از تهران وارد میدان شوند.
روزنامه ایران در این مطلب با اشاره به روابط ایران با چین و روسیه در سایه تحریم‌ها، تنش‌های تهران و واشنگتن و رقابت قدرت‌های بزرگ، تأکید کرده است که میزان حمایت این کشور‌ها از ایران به منافع مشترک و محاسبات سیاسی و امنیتی آنها بستگی دارد.
در بخشی از این گزارش آمده است: «در سیاست بین‌الملل، روابط کشور‌ها را نه صرفاً با بیانیه‌های رسمی، بلکه با منافع مشترک، تعهدات عملی و هزینه‌هایی باید سنجید که حاضرند برای یکدیگر بپردازند.»
روزنامه ایران با طرح این پرسش که پکن و مسکو هنگام تهدید منافع حیاتی ایران تا چه اندازه حاضر به حمایت از تهران هستند، نوشته است که باید از دو برداشت افراطی فاصله گرفت؛ نخست، این تصور که چین و روسیه در هر شرایطی برای دفاع از ایران وارد میدان می‌شوند و دوم، این داوری که خودداری آنها از پرداخت هزینه‌های تقابل ایران و آمریکا به معنای بی‌ارزش بودن روابط با این دو کشور است.
این روزنامه در ادامه تأکید کرده است که همکاری با چین و روسیه می‌تواند دستاورد‌های سیاسی، اقتصادی و امنیتی برای ایران داشته باشد، اما این دستاورد‌ها به میزان همپوشانی منافع دو طرف وابسته است.
چرا چین حاضر نیست هزینه جنگ ایران را بپردازد؟
روزنامه ایران در بررسی روابط تهران و پکن نوشته است که چین به امنیت انرژی، ثبات تجارت جهانی و مدیریت رقابت با آمریکا نیاز دارد و ایران برای این کشور، شریکی ژئوپلیتیکی و بخشی از راهبرد گسترش نفوذ در غرب آسیاست. با این حال، تهران تنها یکی از اجزای سیاست خارجی گسترده چین محسوب می‌شود.
این گزارش با اشاره به توافق همکاری ۲۵ساله ایران و چین که در سال ۲۰۲۱ امضا شد، تأکید کرده است که این توافق به‌خودی‌خود نه تحقق سرمایه‌گذاری‌های مورد انتظار را تضمین می‌کند و نه تعهدی برای دفاع نظامی از ایران به وجود می‌آورد.
در بخش دیگری از مطلب آمده است که رفتار پکن در جریان حملات اسرائیل و آمریکا به ایران، هم ظرفیت و هم محدودیت روابط دو کشور را نشان داد. به نوشته روزنامه ایران، چین ضمن محکوم کردن حملات و تأکید بر ضرورت احترام به حاکمیت ایران، از کاهش تنش و راه‌حل دیپلماتیک حمایت کرد؛ مواضعی که اگرچه جایگزین حمایت نظامی نبود، از نظر دیپلماتیک نیز بی‌اهمیت محسوب نمی‌شد.
این روزنامه همچنین به روابط گسترده اقتصادی و سیاسی چین با کشور‌های جنوبی خلیج فارس اشاره کرده و نوشته است که ثبات منطقه، امنیت انرژی و استمرار تجارت برای پکن اهمیت اساسی دارد. بر همین اساس، چین می‌تواند با فشار‌های آمریکا علیه ایران مخالف باشد، بی‌آنکه بخواهد در هر رویارویی، هزینه‌های تهران را بر عهده بگیرد.
توافق راهبردی با روسیه، تضمین دفاع نظامی نیست
روزنامه ایران در ادامه به روابط تهران و مسکو پرداخته و با اشاره به همکاری‌های دفاعی، هماهنگی در برخی پرونده‌های منطقه‌ای و نزدیکی سیاسی دو کشور در برابر غرب، نوشته است که جنگ اوکراین نیز به گسترش همکاری‌های نظامی ایران و روسیه کمک کرده است.
با این حال، در این گزارش تأکید شده است که توافق مشارکت راهبردی دو کشور که در سال ۲۰۲۵ امضا شد، تعهدی برای دفاع نظامی متقابل ایجاد نکرد. به نوشته روزنامه ایران، مسکو در جریان حملات اسرائیل و آمریکا به ایران، این حملات را محکوم کرد و از راه‌حل دیپلماتیک حمایت کرد، اما وارد جنگ نشد.
این روزنامه در ارزیابی رفتار روسیه نوشته است که خودداری مسکو از ورود به جنگ را نباید نشانه بی‌اعتنایی این کشور به ایران دانست؛ زیرا روسیه با محدودیت‌های ناشی از جنگ اوکراین، ملاحظات امنیتی و روابط خود با دیگر قدرت‌ها روبه‌روست و ناگزیر است هزینه‌های هر اقدام را با منافع احتمالی آن بسنجد.
در عین حال، این گزارش یادآور شده است که ایران و روسیه در برخی حوزه‌ها، از جمله بازار انرژی و معادلات منطقه‌ای، منافع کاملاً یکسانی ندارند. از این رو، روابط دو کشور مشارکتی مبتنی بر همپوشانی منافع است، نه اتحادی بدون اختلاف و محدودیت.
روزنامه ایران در همین زمینه تأکید کرده است: «همکاری نظامی، تبادل اطلاعات و هماهنگی دیپلماتیک می‌تواند برای ایران ارزشمند باشد، همان‌گونه که همکاری با تهران نیز برای مسکو منافعی دارد؛ اما هیچ‌یک از این موارد به‌تنهایی تضمین‌کننده مداخله نظامی در حمایت از دیگری نیست.»
هشدار روزنامه دولت درباره معامله قدرت‌های بزرگ بر سر ایران
بخش دیگری از این گزارش به منطق تصمیم‌گیری قدرت‌های بزرگ در سیاست خارجی اختصاص دارد. روزنامه ایران نوشته است که دولت‌ها تصمیم‌های خود را بر اساس مجموعه‌ای از اولویت‌ها، از امنیت ملی و رشد اقتصادی گرفته تا حفظ حوزه نفوذ و جلوگیری از درگیری‌های پرهزینه، اتخاذ می‌کنند.
به نوشته این روزنامه، حمایت از ایران ممکن است در برخی شرایط به منافع چین و روسیه خدمت کند، اما اگر چنین حمایتی خطر رویارویی مستقیم یا هزینه‌ای نامتناسب ایجاد کند، طبیعی است که این دو کشور حدود تعهدات خود را بازنگری کنند.
این گزارش در ادامه، با اشاره به توافق آلمان نازی و اتحاد شوروی در سال ۱۹۳۹ و تقسیم حوزه‌های نفوذ در اروپای شرقی، از جمله در لهستان، نسبت به تقدم محاسبات قدرت‌های بزرگ بر منافع کشور‌های دیگر هشدار داده است.
روزنامه ایران البته تأکید کرده است که این تجربه تاریخی به معنای آن نیست که چین و روسیه الزاماً روزی علیه ایران توافق خواهند کرد و چنین نتیجه‌گیری‌ای فراتر از شواهد است. با این حال، به نوشته این روزنامه، تجربه تاریخی یادآوری می‌کند که اشتراک منافع امروز، لزوماً به معنای تداوم آن در آینده نیست.
در جمع‌بندی این گزارش آمده است که راهبرد مناسب برای سیاست خارجی ایران، نه قطع همکاری با شرق است و نه اتکای انحصاری به آن؛ بلکه تهران باید ضمن گسترش روابط با چین و روسیه بر پایه منافع متقابل، توان دفاعی و اقتصادی خود را تقویت کند و گزینه‌های دیپلماتیک متنوع‌تری در اختیار داشته باشد.
روزنامه ایران در پایان تأکید کرده است: «پکن و مسکو می‌توانند شرکای مهم ایران باشند، اما تضمین‌کننده آینده آن نیستند.»
این روزنامه تقویت قدرت ملی، حفظ استقلال تصمیم‌گیری و گسترش گزینه‌های دیپلماتیک را راهکار‌هایی دانسته است که می‌توانند مانع از آسیب دیدن ایران در رقابت قدرت‌های بزرگ یا تبدیل شدن تهران به موضوع معامله آنها در توافق‌های احتمالی شوند.
