وزارت بهداشت: بیش از نیمی از ایرانیان میوه و سبزی کافی مصرف نمی‌کنند
رویداد۲۴| احمد اسماعیل‌زاده، مدیرکل دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت، در همایش بزرگداشت روز جهانی «غذا و تغذیه سالم و روز جهانی مقابله با کاهش اتلاف و ضایعات غذایی» که امروز، ۲۹ مهر، برگزار شد اظهار کرد: تمام افراد در طول شبانه‌روز به‌نوعی با غذا سروکار دارند و مواد غذایی مصرفی در بلندمدت، با توجه به اقلامی که برای سلامت بدن تأمین می‌کنند، می‌توانند بر جسم، جان و روح افراد و همچنین شیوع و بروز بیماری‌ها تأثیر بگذارند.
این متخصص تغذیه با اشاره به شیوع بالای بیماری‌های غیرواگیر در کشور‌های مختلف جهان توضیح داد: نقش غذا و تغذیه در بروز و شیوع این بیماری‌ها نشان می‌دهد که تغذیه سالم یکی از راهکارهای اصلی پیشگیری از بیماری‌های غیرواگیر است. نتایج مطالعات جهانی نیز تغذیه را در کنار سایر عوامل مرتبط با سبک زندگی، از مهم‌ترین عوامل خطر در بروز و شیوع این بیماری‌ها معرفی کرده‌اند. سایر عوامل مرتبط با سبک زندگی نیز نقش اساسی دارند، اما نمی‌توان از اهمیت تغذیه سالم در این زمینه چشم‌پوشی کرد.
سهم عوامل تغذیه‌ای در مرگ‌ومیر کشور
اسماعیل‌زاده با بیان اینکه بیش از ۸۰ درصد مرگ‌های کشور به بیماری‌های غیرواگیر منتسب است، گفت: آمار‌ها نشان می‌دهد سالانه حدود ۴۵۰ تا ۴۶۰ هزار مرگ به علل مختلف در کشور اتفاق می‌افتد. همچنین بررسی مرگ‌های منتسب به عوامل تغذیه‌ای نشان می‌دهد که ۳۰ تا ۳۵ درصد مرگ‌ومیر‌ها به‌صورت مستقیم یا غیرمستقیم با این عوامل ارتباط دارند.
به گفته مدیرکل دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت، عوامل تغذیه‌ای طیف گسترده‌ای را در بر می‌گیرند؛ از چاقی و بیماری‌های مزمن مرتبط با غذا و تغذیه گرفته تا دریافت ناکافی غلات کامل، فیبر، میوه‌ها، سبزیجات و اسید‌های چرب امگا ۳؛ مسائلی که کشور همچنان با آنها مواجه است.
وی با اشاره به تغییر الگوی غذایی ایرانیان اظهار کرد: مردم به‌تدریج از غذا‌های سنتی فاصله گرفته و به سمت مصرف غذا‌هایی با گرایش غربی و ناسالم حرکت کرده‌اند. این فرهنگ در شهر‌های بزرگ کشور گسترش یافته و در شهر‌های کوچک نیز در حال گسترش است.
سوءتغذیه کودکان؛ از میانگین پنج درصدی تا تفاوت‌های استانی
مدیرکل دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت درباره شاخص‌های سوءتغذیه در کشور گفت: وضعیت سوءتغذیه، به‌ویژه در گروه سنی کودکان زیر پنج سال که در ارزیابی‌های بین‌المللی مورد توجه قرار می‌گیرد، تا دهه اخیر نسبتاً مطلوب بوده است. آمار لاغری در کودکان زیر پنج سال حدود پنج درصد و میزان کوتاه‌قدی در این گروه سنی حدود ۴.۸ تا پنج درصد برآورد می‌شود.
اسماعیل‌زاده با تأکید بر اینکه وضعیت سوءتغذیه در تمام مناطق کشور یکسان نیست، توضیح داد: آمار سوءتغذیه در برخی استان‌ها حدود دو تا سه درصد و در برخی دیگر حدود ۱۰ تا ۱۶ درصد است، اما این شاخص بر اساس میانگین کشوری حدود پنج درصد برآورد می‌شود.
بیشتر بخوانید: درمان بیماران سرطانی از این تاریخ رایگان می‌شود
او با اشاره به قدیمی بودن داده‌های موجود افزود: آخرین آمار‌های مربوط به سوءتغذیه به سال‌های ۱۳۹۵ و ۱۳۹۶ بازمی‌گردد و حدود ۱۰ سال از آخرین بررسی‌ها گذشته است.
این متخصص تغذیه ادامه داد: با توجه به تغییرات وضعیت معیشتی، گرانی‌ها در کشور و جنگ‌های اخیر، لازم است نقش این عوامل در وضعیت تغذیه مردم مشخص شود.
یک دانش‌آموز از هر چهار دانش‌آموز با اضافه‌وزن مواجه است
اسماعیل‌زاده با اشاره به وضعیت اضافه‌وزن و چاقی در میان کودکان و نوجوانان اظهار کرد: در این گروه سنی نیز با معضل اضافه‌وزن و چاقی مواجه هستیم؛ به‌نحوی که تقریباً یک نفر از هر چهار دانش‌آموز به اضافه‌وزن یا چاقی مبتلاست. این وضعیت زنگ خطری برای سال‌های بعدی زندگی این افراد محسوب می‌شود.
وی درباره وضعیت بزرگسالان نیز گفت: آمار‌ها نشان می‌دهد حدود ۶۵ تا ۷۰ درصد افراد بالای ۱۸ سال با اضافه‌وزن یا چاقی مواجه‌اند. به عبارت دیگر، دو نفر از هر سه فرد بزرگسال به اضافه‌وزن یا چاقی مبتلا هستند.
به گفته او، این وضعیت تحت تأثیر سبک زندگی ناسالم قرار دارد که بخش عمده‌ای از آن به دریافت‌های غذایی مربوط می‌شود؛ البته عواملی مانند استرس و میزان فعالیت بدنی نیز در این زمینه دخیل هستند.
تداوم کمبود روی و کم‌خونی در کشور
مدیرکل دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت در تشریح سایر کمبود‌های تغذیه‌ای گفت: ایران از نخستین کشور‌هایی است که کمبود روی در آن گزارش شده و متأسفانه این کمبود همچنان وجود دارد.
اسماعیل‌زاده توضیح داد: بخشی از علت این وضعیت به مصرف نان‌های تخمیرنشده مربوط می‌شود. نان مصرفی کشور در مواردی میزان بالایی فیتات دارد و این ماده مانع جذب روی و سایر مواد مغذی می‌شود.
او همچنین درباره وضعیت کمبود آهن و کم‌خونی اظهار کرد: آمار‌های مربوط به گروه‌های سنی مختلف، از جمله کودکان، نوجوانان، زنان باردار و زنان در سنین باروری، نشان می‌دهد میزان کمبود آهن حدود ۱۸ تا ۲۲ درصد است که رقم بالایی محسوب می‌شود.
این متخصص تغذیه با اشاره به اجرای برنامه‌های مکمل‌یاری آهن در مدارس کشور طی ۱۵ تا ۲۰ سال گذشته و همچنین غنی‌سازی آرد با آهن و اسیدفولیک در طول سالیان متمادی گفت: با وجود اجرای این برنامه‌ها، میزان کم‌خونی از حدود ۳۸ تا ۴۰ درصد در ۲۰ سال گذشته به حدود ۲۰ درصد رسیده است.
اسماعیل‌زاده تأکید کرد: به نظر می‌رسد برنامه‌های کنونی دیگر نمی‌توانند میزان کم‌خونی را کاهش دهند؛ بنابراین لازم است تمام دستگاه‌ها و بخش‌های مرتبط با همکاری یکدیگر تلاش کنند تا با توجه به پیامد‌های کم‌خونی برای سلامت، این شاخص در سال‌های آینده باز هم کاهش یابد.
کمبود ویتامین D در ۵۵ تا ۶۰ درصد جامعه
مدیرکل دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت درباره وضعیت کمبود ویتامین D در کشور اظهار کرد: طی سال‌های گذشته اعلام می‌شد که بیش از ۷۰ تا ۸۰ درصد جامعه ایرانی به کمبود ویتامین D مبتلا هستند. این ویتامین نه‌تنها در پوکی استخوان، بلکه در مرگ‌ومیر‌ها و بروز بسیاری از بیماری‌های غیرواگیر نیز نقش دارد. پوکی استخوان نیز با تغذیه و دریافت ویتامین D و کلسیم ارتباط دارد.
وی با اشاره به اجرای مکرر برنامه پایش ریزمغذی‌ها طی چند سال گذشته گفت: بر اساس آمار‌های نظام بهداشتی، میزان کمبود ویتامین D در کشور حدود ۵۵ تا ۶۰ درصد است و به نظر می‌رسد در این زمینه یک گام به سمت بهبود برداشته‌ایم. آمار کمبود این ویتامین حدود ۱۵ تا ۲۰ درصد کاهش یافته است.
اسماعیل‌زاده افزود: اقدامات متعددی باید انجام شود تا بتوانیم میزان کمبود ویتامین D را به کمتر از ۳۰ درصد برسانیم.
مصرف لبنیات کمتر از میزان توصیه‌شده است
این متخصص تغذیه در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به پایین بودن مصرف لبنیات در کشور اظهار کرد: سالیان سال است که مصرف لبنیات در ایران پایین بوده است. نیاز روزانه افراد حدود دو تا سه واحد است، در حالی که بررسی‌های ملی مصرف لبنیات نشان می‌دهد میانگین مصرف کشوری کمتر از یک واحد در روز است.
به گفته مدیرکل دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت، وضعیت مصرف لبنیات در برخی اقشار برخوردار بهتر است، اما در استان‌های کم‌برخوردار شرایط چندان مطلوب نیست. در همین راستا، برنامه‌های متعددی از جمله پرداخت یارانه برای لبنیات، اجرای برنامه شیر مدارس و آموزش‌های مختلف در حال انجام است.
بیشتر بخوانید: فروش ۱۱ میلیاردی صندلی پزشکی
اسماعیل‌زاده درباره ضرورت مقابله با باور‌های نادرست در زمینه مصرف لبنیات نیز گفت: لازم است با باور‌های غلط و خرافاتی مطرح‌شده در این زمینه مقابله کنیم تا دانش و آگاهی مردم افزایش یابد، باور‌های نادرست اصلاح شود و مردم به مصرف لبنیات روی بیاورند.
او با تأکید بر نقش اقتصادی در الگوی مصرف خانوار‌ها ادامه داد: گرانی‌هایی که در سبد لبنیات اتفاق افتاده، عامل بسیار مهمی در کاهش مصرف بوده است. امیدواریم با همکاری سایر دستگاه‌ها بتوانیم مصرف لبنیات را در کشور افزایش دهیم.
بیش از نیمی از مردم میوه و سبزی کافی مصرف نمی‌کنند
اسماعیل‌زاده درباره وضعیت مصرف میوه و سبزیجات در کشور اظهار کرد: بر اساس میانگین کشوری، بیش از ۵۰ درصد مردم مصرف کافی میوه و سبزی ندارند. حتی برخی افراد آگاه و فعال در حوزه سلامت نیز به دلایل مختلف، میوه و سبزی کافی مصرف نمی‌کنند.
وی قیمت میوه و سبزی و همچنین نگرانی درباره وجود آلاینده‌ها، آفت‌کش‌ها و سموم را از جمله عوامل مؤثر بر این وضعیت دانست.
این متخصص تغذیه ادامه داد: وظیفه داریم نقش میوه‌ها و سبزیجات را در سلامت مردم برجسته کنیم و توضیح دهیم که این مواد غذایی تا چه اندازه می‌توانند به حفظ سلامت کمک کرده و از بروز بیماری‌های غیرواگیر پیشگیری کنند.
فاصله گرفتن از الگوی سنتی مصرف حبوبات
مدیرکل دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت با اشاره به نامطلوب بودن وضعیت مصرف حبوبات در کشور گفت: وضعیت مصرف این گروه غذایی نیز چندان مطلوب نیست؛ موضوعی که به قیمت محصولات و تغییر الگوی تغذیه مربوط می‌شود.
او با یادآوری جایگاه حبوبات در رژیم غذایی سنتی ایرانیان اظهار کرد: در گذشته ایرانی‌ها حبوبات زیادی مصرف می‌کردند و غذا‌هایی مانند آبگوشت جایگاه مشخصی در برنامه غذایی داشت، اما در حال حاضر از این الگو فاصله گرفته‌ایم.
چربی‌های اشباع همچنان بیش از حد مطلوب مصرف می‌شوند
اسماعیل‌زاده درباره وضعیت مصرف چربی‌ها در کشور گفت: میزان کلی مصرف چربی در کشور نسبتاً مطلوب است، اما نوع چربی‌های مصرفی چندان مناسب نیست.
وی با اشاره به مشکلات ناشی از دریافت اسید‌های چرب ترانس در سال‌های گذشته افزود: وضعیت مصرف این نوع چربی در حال حاضر نسبتاً مطلوب شده است، با این حال دریافت اسید‌های چرب اشباع همچنان بالاتر از حد مطلوب قرار دارد و آموزش در این زمینه باید ادامه یابد.
او همچنین با تأکید بر ناکافی بودن دریافت اسید‌های چرب امگا ۳ اظهار کرد: ایرانی‌ها مصرف چندانی از منابع غذایی دریایی ندارند و روغن‌های مصرفی نیز عمدتاً از منابعی مانند ذرت و آفتابگردان تأمین می‌شوند. در نتیجه، امگا ۳ را از طریق منابع روغنی و منابع دریایی به میزان کافی دریافت نمی‌کنیم و وضعیت کشور در این زمینه چندان مطلوب نیست.
استقرار بیش از دو هزار کارشناس تغذیه در نظام سلامت
مدیرکل دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت در بخش پایانی سخنان خود با اشاره به جایگاه کارشناسان تغذیه در نظام مراقبت‌های اولیه سلامت گفت: ایران جزو معدود کشور‌های دنیاست که کارشناس تغذیه را در نظام مراقبت‌های اولیه سلامت مستقر کرده است.
اسماعیل‌زاده افزود: در حال حاضر، بیش از دو هزار کارشناس تغذیه در برنامه تحول شهری و همچنین برنامه مناطق نیمه‌روستایی مستقر هستند و خدمات ارائه می‌دهند.
وی در پایان خاطرنشان کرد: در نظر داریم به ازای هر ۲۰ هزار نفر جمعیت، یک کارشناس تغذیه مستقر کنیم تا خدمات تغذیه‌ای در نظام سلامت توسعه یابد.
