چرا استراتژی بستن تنگه هرمز ایران نتوانست جهان را به ورطه بحران نفتی ۱۹۷۳ بکشاند؟

رویداد۲۴ | داده‌های شرکت ردیابی نفتکش‌ها، کپلر (Kpler)، نشان می دهد که میانگین جریان انتقال نفت در سراسر خاورمیانه طی هفته گذشته به بیش از ۲۴ میلیون بشکه در روز رسیده است؛ رقمی که پیش از جنگ ۲۳.۳ میلیون بشکه بود.

واشنگتن پست با استناد به این آمار مدعی شده : اتکای بیشتر به خطوط لوله عربستان سعودی و امارات متحده عربی باعث شده بخش بزرگ‌تری از نفت خام بدون عبور از تنگه هرمز صادر شود. اکنون ۴۰ درصد نفت خام کشورهای حاشیه خلیج فارس، به‌استثنای ایران، از طریق خطوط لوله منتقل می‌شود؛ درحالی‌که این سهم پیش از جنگ تنها ۱۷ درصد بود.

این رسانه مدعی است که حجم انتقال نفت از تنگه هرمز اکنون به ۸۲ درصد سطح پیش از جنگ بازگشته است. این روند با استفاده از یک سازوکار انتقال نفت از کشتی به کشتی تسهیل شده است؛ به این صورت که نفتکش‌های رفت‌وبرگشتی با اسکورت نظامی از تنگه هرمز عبور می‌کنند و محموله خود را به کشتی‌های باری در دریای عمان انتقال می‌دهند.

اگرچه این راهکار مؤثر بوده، جریان انتقال نفت نمی‌تواند برای همیشه به اسکورت‌های نظامی پرهزینه متکی باشد.

حملات ایران و نیروهای هم‌پیمان آن، همراه با انتظار برای تشدید درگیری‌ها پس از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا، همچنان قیمت نفت را بالا نگه داشته است.

این‌ها پیامدهای قابل پیش‌بینی جنگی بودند که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، به انتخاب خود آغاز کرد. تصمیم به آغاز این رویارویی در ماه فوریه، تقریباً به‌طور قطع به معنای بروز اختلال در تنگه هرمز بود.

بازار آزاد چگونه وابستگی جهان به نفت خاورمیانه را کاهش می‌دهد؟

واشنگتن پست می گوید: اگرچه ارتش می‌تواند از آزادی کشتیرانی محافظت کند، هیچ نهاد برنامه‌ریز متمرکزی قادر نیست تغییرات گسترده و غیرمتمرکزی را که در واکنش به افزایش قیمت‌ها در بازار انرژی رخ داده، بازآفرینی کند.

بر اساس داده‌های آژانس بین‌المللی انرژی، تولیدکنندگان نفت خارج از خاورمیانه از فوریه تا اوت، روزانه ۲.۳ میلیون بشکه به تولید خود افزوده‌اند.

آمریکا، برزیل، قزاقستان، ونزوئلا و نیجریه در صدر کشورهایی قرار دارند که این افزایش تولید را رقم زده‌اند.

پیش‌بینی می‌شود تولید نفت در سراسر نیمکره غربی طی دهه آینده به‌شدت افزایش یابد؛ زیرا قیمت‌های بالا، سرمایه‌گذاری در پروژه‌هایی را که پیش‌تر از نظر اقتصادی چندان به‌صرفه نبودند، توجیه‌پذیر کرده است.

برای نمونه، شرکت شورون قصد دارد طی دهه آینده نزدیک به ۱۴ میلیارد دلار در آرژانتین سرمایه‌گذاری کند و تولید خود را در این کشور به سه برابر برساند.

همچنین بر اساس نظرسنجی اخیر شرکت خدمات مالی ATB Cormark Capital Markets، چهار نفر از هر پنج سرمایه‌گذار نهادی اعلام کرده‌اند که اختلال در بازارهای خاورمیانه، احتمال سرمایه‌گذاری آن‌ها در کانادا را افزایش داده است.

افزایش قیمت انرژی، سیاست‌های دولت بریتانیا را هم تغییر داد

روز چهارشنبه، اندی برنهام، نخست‌وزیر بریتانیا، مجوز اجرای یک پروژه استخراج گاز طبیعی در دریای شمال را صادر کرد؛ پروژه‌ای که مدت‌ها متوقف مانده بود.

او هم‌زمان از سرمایه‌گذاری‌های گسترده در بخش انرژی‌های تجدیدپذیر در مناطق دیگر خبر داد.

حفاری در دریای شمال مدت‌ها با مخالفت جناح‌های ترقی‌خواه حزب کارگر روبه‌رو بوده است، اما افزایش قیمت انرژی و رسیدن تورم به بالاترین سطح یک سال اخیر، فضای سیاسی لازم را برای صدور مجوز این پروژه فراهم کرد.

چرا جنگ ایران بحران نفتی دهه ۱۹۷۰ را تکرار نکرد؟

بیشتر بخوانید:

رویای قدرت اول خلیج فارس | چگونه نفت، صنعت و ارتش شاه را به اوج رساندند؟ و زمین زدند!

جهش نفت، پرواز‌های گران و بازار‌های مضطرب؛ آیا اقتصاد جهانی معادله پایان جنگ را تغییر می‌دهد؟

واشنگتن پست در گزارشی مدعی شده به لطف بازاری آزادتر و متنوع‌تر در حوزه انرژی، جنگ ایران نتوانسته کمبودهای فلج‌کننده‌ای را که آمریکایی‌ها در دهه ۱۹۷۰ تجربه کردند، دوباره ایجاد کند.

اگرچه قیمت بالای بنزین بدون تردید به دردسری سیاسی برای حزب حاکم تبدیل شده، آمریکا در مقایسه با بسیاری از کشورها تا حد زیادی از پیامدهای بحران مصون مانده است.

در یک دهه گذشته، آمریکا با توسعه روش‌های شکست هیدرولیکی یا فرکینگ و حفاری افقی، تولید انرژی خود را افزایش داده است. این تحولات به ثبت رکوردهای تازه در تولید نفت خام داخلی و افزایش صادرات نفت منجر شده‌اند.

حتی پیش از آغاز جنگ نیز آمریکا نفت بسیار بیشتری از کانادا وارد می‌کرد تا از خاورمیانه.

در سال گذشته، تنها ۸ درصد از واردات نفت خام آمریکا از کشورهای حاشیه خلیج فارس تأمین شده بود.

درس بحران نفتی ۱۹۷۳؛ چرا کنترل قیمت‌ها نتیجه معکوس دارد؟

بیشتر بخوانید: شوک نفتی ۱۹۷۳ و جنگ خاورمیانه با غرب | روزگاری که تهران در بازار نفت بازی‌ساز بود

ریچارد نیکسون، رئیس‌جمهور وقت آمریکا، پس از تحریم نفتی اوپک در سال ۱۹۷۳، سیاست‌های فاجعه‌بار کنترل قیمت نفت را اجرا کرد.

هرگاه قیمت‌ها به‌صورت مصنوعی پایین‌تر از سطح تعادلی بازار نگه داشته شوند، تقاضا از عرضه پیشی می‌گیرد. نتیجه چنین وضعیتی کمبود کالا و شکل‌گیری صف‌های طولانی بنزین است؛ همان شرایطی که در طول دهه ۱۹۷۰ ادامه یافت.

ترامپ ماه گذشته احتمال ممنوعیت صادرات گازوئیل را مطرح کرد، اما مشاورانش او را متقاعد کردند که این تصمیم نتیجه معکوس خواهد داشت و باعث اختلال در عرضه می‌شود.

در نهایت، افزایش قیمت‌ها باعث می‌شود مردم نفت کمتری مصرف کنند.

خودروهای برقی جذاب‌تر می‌شوند و استفاده از حمل‌ونقل عمومی نیز صرفه اقتصادی بیشتری پیدا می‌کند.

آژانس بین‌المللی انرژی در ماه اوت پیش‌بینی کرد که تقاضای جهانی نفت در سال جاری میلادی روزانه ۱.۶ میلیون بشکه کاهش خواهد یافت.

امنیت انرژی در گرو رقابت، تجارت و فراوانی عرضه

درس اصلی این تحولات برای امنیت بلندمدت انرژی آن است که دولت‌ها باید از فراوانی عرضه، رقابت و تجارت استقبال کنند.

وقتی نفت کمیاب می‌شود، باید اجازه داد قیمت‌ها افزایش پیدا کنند. تولیدکنندگان باید بتوانند از کشف و استخراج منابع بیشتر سود ببرند و مصرف‌کنندگان نیز باید خود تصمیم بگیرند که چه زمانی استفاده از جایگزین‌ها برایشان منطقی است.

بازارهای آزاد نمی‌توانند مانع وقوع جنگ شوند، اما می‌توانند کاری کنند که دشمنان نتوانند پیامدهای اقتصادی جنگ را به‌آسانی به دیگران تحمیل کنند.