توافق اوپک برای حفظ تعادل در بازار نفت
رویداد۲۴-خردادماه امسال کشورهای عضو سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک) تصمیم گرفتهاند توافق کاهش یک میلیون و 200 هزار بشکهای تولید در هر روز را برای 9 ماه دیگر تمدید کنند. روسیه از اعضای سازمان کشورهای صادرکننده نفت نیست اما در این توافق شرکت کرد و با دیگر کشورهای غیرعضو در این سازمان متعهد به کاهش نزدیک به 600 هزار بشکه از تولید نفت خود در هر روز شدند. توافقی که 6 ماه پیش از آن بهدست آمده بود و هدفش جلوگیری از کاهش قیمت نفت است. با وجود این، قیمت نفت در بازارهای جهانی ثابت نماند و در این مدت کاهشهای پی در پی را تجربه کرد.
قیمت نفت خام ابتدای سالجاری یعنی ماه مارس بالاتر از 56 دلار برای هر بشکه بود اما در 6 ماه اخیر به 44 دلار برای هربشکه نیز رسید و اکنون رقمی بالغ بر54 دلار برای هر بشکه است.
اما در این مدت چه چیزی مانع حفظ تعادل بازار شد و ایران از این تغییرات چه تأثیراتی پذیرفت؟ آیا توافق اعضای اوپک بعد از اتمام این دوره دوباره تمدید خواهد شد؟
بازار نفت در حال بازگشت به تعادل است
اگرچه علائم نشان دهنده یک تلاطم بیپایان در بازار نفت است اما مقامات اوپک مدعی هستند که «توافق کاهش تولید به رهبری اوپک در حال کمک به برقراری توازن مجدد در بازار جهانی نفت است.» دبیرکل اوپک در این باره میگوید: «بازار نفت در حال بازگشت به تعادل است. افزایش تقاضا در ماههای باقی مانده از سالجاری میلادی منجر به کاهش بیشتر ذخایر نفتی خواهد شد.»
محمد بارکیندو در یک همایش انرژی در آکسفورد ادامه داد: «روشن است که فرآیند برقراری توازن مجدد با حمایت تبعیت بالای اوپک و غیراوپکیها از توافق، در جریان است.»
به اعتقاد بارکیندو میزان ذخایر نفتی جهان در خشکی در حال کاهش است و نفت ذخیره شده در دریا نیز از ماه ژوئن روی به کاهش گذاشته است. علاوه بر کاهش عرضه، افزایش نزدیک به 2 میلیون بشکهای تقاضای روزانه برای نفت در نیمه دوم سال نسبت به نیمه اول به کاهش نفت ذخیره شده کمک خواهد کرد. «این افزایش تقاضا به کاهش بیشتر ذخایر نفت تجاری کمک خواهد کرد.»
اوپک و غیراوپک هنوز برای تمدید توافق تصمیم نگرفته اند
نمی توان نادیده گرفت که توافق اولیه اوپک و غیراوپک قیمت برنت را از دامنه 27 دلار برای هر بشکه به بالاتر از ۵۷ دلار در ژانویه امسال رساند. اما از آن زمان هر دو قیمت پایه نفت برنت و وست تگزاس اینترمدیت کاهش پیدا کردهاند و تنها چندین مورد اختلال عرضه و تصمیم تولیدکنندگان در ماه مه برای تمدید توافق کاهش تولید که قرار بود در ۳۰ ژوئن سال ۲۰۱۷ به پایان برسد، روند کاهش قیمتها را آهسته کرد.
وزیر انرژی عربستان سعودی درباره گزینه تمدید توافق کاهش تولید پس از پایان مدت آن در ۳۱ مارس سال ۲۰۱۸ اخیراً با همتایان ونزوئلایی و قزاقستانی خود گفتوگو کرده است. البته نتیجه این گفتوگو هنوز شفاف نشده و به نظر نمیرسد که نتیجهای داشته است. این نشست بعد از اعلام اینکه روسیه برای تمدید توافق با اوپک تصمیم نگرفته، برگزار شد. البته پیش از این آلکساندر نوواک وزیر انرژی روسیه پیش از این خبر پشتیبانی مسکو از تداوم این همکاری را اعلام کرده بود اما الان میگوید: برای تصمیمگیری در این خصوص هنوز زود است.
با این همه شمار رو به رشدی از تحلیلگران بر این باورند که اوپک با تمدید توافق کاهش تولید، چاه بزرگتری برای خود حفر میکند. تولید کمتر از سوی اعضای این سازمان به معنای صادرات کمتر و در نتیجه، درآمد نفتی کمتر است. همچنین به قیمت از دست دادن سهم بازار به رقیبانی شامل روسیه و امریکا تمام میشود.
تحلیلگران معتقدند جبران این ضرر دشوار خواهد بود و بنابراین برای تولیدکنندگان کم هزینه در خاورمیانه تلاش برای حمایت از قیمتها از طریق محدود کردن تولید ممکن است حساستر باشد. در عوض، بازگشت به تولید رو به رشد ممکن است قیمتها را به حدی تحت فشار قرار دهد که تولیدکنندگان شیل امریکا نتوانند به تولید ادامه دهند.
در حال حاضر بازار نفت با انبارهای نفت خام اشباع شده کشورهای توسعه یافته مواجه است و کاهش تولید اوپک نمیتواند به تنهایی گره کور بازار را باز کند. با وجود این نمیتوان نادیده گرفته که توافق کاهش تولید نفت بین کشورهای اوپکی و غیراوپکی، علاوه بر جلوگیری از افت قیمت نفت به دامنه 10 تا 20 دلار، تأثیرات مثبت اقتصادی نیز داشته و فرصت داد تا فضای سرمایهگذاری قابل پیشبینیتر شود.
مشکل آنجاست که توقف این روند هزینه سنگینی برای بازار نفت و کاهش بیشتر قیمتها را در پی خواهد داشت و ادامه آن به ضرر تولیدکنندگان نفت خام عضو اوپک خواهد بود. به این ترتیب دور از واقعیت نیست اگر بگوییم اوپک وارد یک شرایط باخت-باخت شده است.
ایران از هر اقدام تثبیتکننده بازار حمایت میکند
قیمت نفت خام فروشی ایران تابعی از قیمتهای تعیین شده در بازار است و رشد هر یک دلار قیمت نفت درآمد ارزی ایران را 2 میلیون و 600 هزار دلار در هر روز افزایش خواهد داد. بر این اساس وزیر نفت بارها اعلام کرده که ایران از هر اقدام تثبیتکننده بازار حمایت خواهد کرد و حاضر به همکاری با اوپک برای حفظ تعادل بازار است. البته ایران سیاست افزایش تولید نفت خامش را نیز دنبال میکند. بر اساس آخرین آمارهای اعلام شده از سوی مسئولان، ظرفیت تولید نفت خام ایران ۴.۸ میلیون بشکه در روز و تولید نفت خام ایران بیش از ۳ میلیون و ۸۰۰ هزار بشکه در روز است. صادرات نفت خام و میعانات گازی در مردادماه نیز ۲.۶ میلیون بشکه اعلام شده است.
بررسی بازارهای جهانی نفت حاکی از آن است که به تبع افزایش تقاضای خرید نفت از ایران از سوی خریداران نفت جهان، صادرات نفت خام و میعانات ایران نیز افزایش یافته است.حجم صادرات صورت گرفته از طریق نفتکشها از بنادر ایرانی در اوت(ماه گذشته) ۲.۵ درصد رشد کرد و به ۲.۴۲ میلیون بشکه در روز در مقایسه با ۲.۳۷ میلیون بشکه در روز در ژوییه رسید.
درحالی که هند میزان خرید نفت از ایران را به دلیل مشکلات پیش آمده بین دو کشور برای توسعه میدان گازی فرزادB کاهش داده است، میزان خرید نفت ایران از سوی چین افزایش یافته است و از ۶۳۸ هزار و ۳۲۲ بشکه در روز در ژوییه به ۶۹۳ هزار و ۴۱۹ بشکه در روز در اوت رسید. این در حالی است که صادرات به هند در اوت بر مبنای ماه به ماه به میزان ۱۶۷ هزار و ۲۵۸ بشکه در روز کاهش پیدا کرد. در نتیجه فروش کمتر به هند، کره جنوبی با خرید ۲۸۴ هزار و ۷۴۲ بشکه در روز، دومین خریدار بزرگ نفت ایران در اوت شد.صادرات ایران به ژاپن همچنان به روند نزولی ادامه داد و به میزان ۴۳ هزار و ۱۶۲بشکه در روز کاهش یافت.اروپاییان یکی از مشتریان پر و پا قرص طلای سیاه ایران محسوب میشوند و سهم آنها از صادرات نفت ایران با افزایش تقاضا از سوی ایتالیا، فرانسه، هلند و یونان، رشد چشمگیری پیدا کرد. به طوری که یکی از دلایل افزایش صادرات نفت ایران در ماه میلادی گذشته افزایش تقاضا در اروپا بوده است.صادرات نفت ایران به اروپا در اوت بهبود پیدا کرد و به ۸۳۵ هزار و ۷۴۲ بشکه در روز رسید که تقریباً ۲۰۰ هزار بشکه در روز رشد ماه به ماه داشت.ترکیه با واردات ۲۵۶ هزار و ۲۵۸ بشکه در روز در ماه گذشته، بزرگترین خریدار نفت ایران در اروپا ماند.
