چرا بودجه ۹۷ نسبت به قبل بهتر بسته شده است؟

هفته گذشته بودجه سال 97 با رقم 1194 تریلیونی، توسط حسن روحانی رئیس‌جمهوری کشور تقدیم مجلس شد تا پس از بررسی‌ها و تاییدات لازم در کمیسیون‌های مربوطه، به تصویب نمایندگان مجلس برسد.

«بودجه» یک فهرست مالی از تمامی از هزینه‌های کشور ازجمله جاری و عمرانی است که دولت هرساله طبق برآورده ها و بر اساس نیاز هر نهاد، موقعیت جغرافیایی، تخمین درآمدها و ... فهرستی را تهیه و میزان بودجه موردنیاز برای اداره یک‌ساله کشور را به مجلس می‌دهد، مجلس نیز پس از بررسی‌های لازم، بودجه یک سال کشور را تصویب می‌کند.

به‌جرات می‌توان گفت که لایحه بودجه همواره یکی از پر بحث‌ترین و پر انتقادترین موضوعاتی است که هرساله در آذرماه به آن پرداخته می‌شود. از فشارهایی که عموماً از سوی سازمان‌های مختلف برای افزایش بودجه به روسای جمهور وارد می‌شود تا انتقادات خود پارلمانی‌ها از کاهش یا افزایش بخشی از قسمت‌های بودجه. طبیعتاً بررسی این پرونده نیز کار کارشناسی دقیقی را از سوی نمایندگان می‌طلبد.

بودجه امسال نیز طبق بررسی‌ها و گفته‌های روحانی، تفاوت‌های بسیاری با بودجه‌های سال گذشته دارد. طبق سخنان رئیس‌جمهوری، ردیف‌های نامشخص بودجه که هرساله در بودجه تعیین می‌شده است حذف‌شده تا شفافیت بودجه سال 97 بیشتر شود. البته طبق این لایحه، 10 هزار میلیارد تومان از بودجه عمرانی کاهش پیداکرده است و قرار شده تا در سال آینده یارانه نزدیک به 30 میلیون نفر از دهک‌های بالای جامعه نیز حذف شود. اتفاق مثبت دیگری که در بودجه امسال تعیین‌شده، کاهش درآمدهای نفتی بوده است که می‌توان از آن به‌عنوان گامی مثبت و روبه‌جلو نام برد؛ زیرا با این کار تا حدودی می‌توان از اتکا به درآمدهای نفتی خارج شد.

مهدی پازوکی، کارشناس مسائل اقتصادی در گفت‌وگو با رویداد۲۴، با اشاره به جزئیات بودجه سال 97 که روز گذشته از سوی رئیس‌جمهور به مجلس تقدیم شد، گفت: رشد بودجه سال 97 یک امر طبیعی است. زمانی که حقوق کارکنان دولت که بخش عمده‌ای از بودجه دولت مربوط به همین بخش است، قرار است 10 درصد افزایش پیدا کند، طبیعی است که این مورد در بودجه خودنمایی کند و روند کاهشی نداشته باشد؛ اما رشد لایحه بودجه نسبت به لایحه قانون سال 96، یک رشد طبیعی را داشته است.

پازوکی ادامه داد: بودجه عبارت است از حساب دخل‌وخرج دولت. بودجه عموماً دو قسمت است، یک قسمت درآمدها و قسمت بعدی هزینه‌ها است. در بخش درآمدی، نفت و مالیات دو منبع درآمدی دولت است. خوشبختانه در لایحه‌ سال 97 که دولت تقدیم مجلس کرده است، بودجه منابع نفتی کمتر از سال 96 است. معنا و مفهوم این حرف، این است که درآمد بودجه سال 97 نسبت به سال گذشته وابستگی کمتری به نفت دارد. در بودجه سال 96، منابع حاصل از نفت و فرآورده‌های نفتی 114 هزار میلیارد تومان است، درحالی‌که در لایحه سال 97، این رقم به 101 هزار میلیارد تومان کاهش پیداکرده است، علیرغم اینکه هزینه‌های دولت افزایش پیداکرده است.

این استاد دانشگاه، به بخش دیگر درآمدهای دولت یعنی مالیات‌ها اشاره کرد و گفت: درآمدهای مالیاتی در بودجه سال 96، 116 هزار میلیارد تومان است، درحالی‌که در لایحه سال 97، این رقم به 128 هزار میلیارد تومان تبدیل‌شده است. البته من به لحاظ کارشناسی بر این عقیده هستم کل بودجه جاری دولت باید از محل درآمدهای مالیاتی یا سایر درآمدهای دولت، مانند گمرکات، مالکیت دولت و ... تأمین شود؛ بنابراین در اینجا ما باید سعی کنیم سازمان مالیاتی کشور را کاراتر کنیم، زیرا مشکل قانونی در این خصوص نداریم.

پازوکی بابیان اینکه در کشور فرار مالیاتی بالایی داریم، خاطرنشان کرد: مجموعه حکومت باید تلاش کند تا از کل اقتصاد کشور مالیات دریافت کنیم. اکنون و طبق بررسی‌های کارشناسانه‌ای که صورت گرفته است، ما از 40 درصد اقتصاد کشور، مالیات دریافت می‌کنیم. 20 درصد معافیت مالیاتی دارند و حدود 40 درصد هم فرار مالیاتی داریم. البته من با افزایش نرخ مالیات کاملاً مخالف هستم زیرا این افزایش در کشور ما رکود را به همراه خواهد داشت؛ اما معتقدم که باد گستره مالیاتی داشته باشیم. اکنون بسیاری از افراد و نهادها فرار مالیاتی دارند، وابسته به نهادهای قدرت هستند و باید سعی کنیم از تکنولوژی اطلاعات و استفاده از تجارب بشری، سعی کنیم که این مالیات‌ها را دریافت کنیم.

مهدی پازوکی، با تأکید بر اینکه در همه کشورهای توسعه‌یافته، منبع اصلی درآمدها مالیات است، خاطرنشان کرد: ما به‌هیچ‌عنوان مشکل قانونی در این مسائل نداریم. هم در برنامه چهارم و هم در برنامه پنجم و هم برنامه ششم، درواقع قرار است که بودجه دولت از محل مالیات‌ها باشد. در این زمینه البته تراز مالیاتی منفی است. به‌طور مثال در لایحه 97 دولت درآمدهای دولت البته منهای نفت، 193 هزار میلیارد تومان است و هزینه‌های جاری 276 هزار میلیارد تومان است، یعنی منهای 83 هزار میلیارد تومان تراز عملیاتی بودجه منفی است. ما برای جذب مالیات بیشتر، باید به سمت شفاف‌سازی مالیاتی برویم.

این کارشناس بابیان اینکه یکی از دلایلی که بانک‌های دنیا با ما کار نمی‌کنند، عدم شفافیت مالی و بانکی است، تصریح کرد: ما باید بتوانیم پول‌ها را رصد کنیم، با پول‌شویی مبارزه کنیم؛ بنابراین ما باید کمک کنیم که مالیات به منبع اصلی درآمدهای دولت برای هزینه‌های جاری تبدیل شود.

پازوکی در ادامه خاطرنشان کرد: بنده به‌عنوان استاد دانشگاه اکنون ماهیانه 560 هزار تومان مالیات پرداخت می‌کنم که البته وظیفه من است و باید هم پرداخت کنم، طبعاً همین مالیات را اصناف دیگر مانند طلافروش‌ها نیز باید پرداخت کنند. اکنون کسانی که در تهران درآمدهای نجومی دارند، مالیات کمتری پرداخت می‌کنند. بابک زنجانی‌ها که در اقتصاد کشور ما وجود دارند را سازمان مالیاتی باید رصد کند و درآمدشان را متوجه شود. من امیدوارم این اراده ایجاد شود. همه افراد و نهادهایی که درآمد دارند باید مالیات پرداخت کنند، از آقا امام رضا (ع) گرفته تا سایر افراد و نهادها.

این استاد دانشگاه در ادامه، افزود: همان‌طور که سازمان و نهادهای وابسته به امام رضا (ع) از امکانات این کشور اعم از راه‌های کشور، امنیت کشور، پلیس و غیره این مملکت استفاده می‌کنند، موظف هستند که مالیات پرداخت کنند. از مستخدم نهاد ریاست جمهوری تا شخص رئیس‌جمهور، هرکسی که طبق قانون درآمدش از یک‌میزانی بالاتر بود باید مالیات پرداخت کند و هرکسی هم که درآمدش طبق قانون از یک‌میزانی کمتر بود، باید از سوی دولت به او کمک شود. یکی از اقدامات خوب و مثبت بودجه 97، قرار گرفتن صندوق تأمین اجتماعی است که برای طبقات فقیر جامعه در نظر گرفته‌شده است.

مهدی پازوکی با تأکید بر اینکه دولت باید یک سیستم مالیاتی کارا طراحی کند، خاطرنشان کرد: به‌موجب قانون در کشور هرکسی که درآمدش از یک حدی بالاتر است، باید مالیات پرداخت کند. هر فرد و نهادی هم که می‌خواهد باشد. حرم امام رضا (ع)، حرم حضرت معصومه (س)، مسجد جمکران و یا هر فرد و نهاد دیگری که می‌خواهد باشد، مالیات باید پرداخت شود. دولت البته باید یک سیستم تأمین اجتماعی کارا هم طراحی کند. به این معنا که ما باید سعی کنیم درآمدی که به دست می‌آوریم را از طریق سیستم تأمین اجتماعی، (منظور سازمان تأمین اجتماعی نیست) که تجربه بشری نشان داده در کشورهای اسکاندیناوی هم موفق بوده است، در کشورهای حوزه اسکاندیناوی 50 درصد از تولید ناخالص ملی، مالیات دریافت می‌کنند.

این استاد دانشگاه بابیان اینکه نسبت مالیات به تولید ناخالص ملی یک شاخص بین‌المللی اقتصادی است، تصریح کرد: در اقتصاد ایران، نسبت مالیات به تولید ناخالص داخلی حدود 7 نیم درصد است، درحالی‌که در کشورهایی مانند ترکیه، این نسبت 20 درصد است و در کشورهای مانند سوئد و نروژ این نسبت 50 درصد است. درنتیجه در آنجا افراد از همان لحظه‌ای که در بیمارستان متولد می‌شوند تا لحظه‌ای که می‌میرد و در به خاک سپرده می‌شود، اگر درآمدش از حدی بالاتر باشد از او مالیات دریافت می‌شود و اگر درآمدش طبق قانون از یک حدی پایین‌تر باشد به او کمک می‌کنند. در این کشورها ضریب جینی پایین است و توزیع ثروت نیز به‌صورت عادلانه است.

مهدی پازوکی با تأکید بر اینکه باید کمک کنیم اقتصاد کشورمان به سمت توسعه برود، یادآور شد: عدالت هیچ‌گونه تعارضی با توسعه ندارد. در کشور ما متأسفانه حساسیت‌ها نسبت به عدالت از بین رفته است، زیرا بسیاری از افرادی که مدام از عدالت صحبت می‌کردند، وقتی‌که روی کارآمدند، رانت‌خواری کردند و پدر ضعفا را درآوردند. بنده معتقدم که با روش‌ و مدیریت سنتی، نمی‌توانیم یک جامعه صنعتی را اداره کنیم. جهان مدرن را اندیشه‌های مدرن اداره می‌کنند نه ابزارهای مدرن.

این کارشناس بودجه، با اشاره به هزینه‌های دولت در لایحه 97، گفت: هزینه‌های دولت در لایحه 96 از 254 هزار میلیارد تومان، به 276 هزار میلیارد تومان در سال 97 رسیده است. درواقع کمتر از 10 درصد افزایش داشته است. درحالی‌که حقوق کارکنان دولت در سال جدید قرار است 10 درصد افزایش داشته باشد؛ بنابراین بودجه به سمت انضباط مالی حرکت کرده است که از نقاط مثبت بودجه سال 97 است.

پازوکی در ادامه، خاطرنشان کرد: بودجه‌ای عمرانی در قانون لایحه 96، 71 هزار میلیارد تومان بود. این بودجه در سال 97، به رقم 60 هزار میلیارد تومان رسیده است، یعنی کاهش داشته است. به معنای دیگر دولت در پیوست طرح‌های عمرانی، 50 هزار میلیارد تومان قرار است از پروژه‌های نیمه‌تمام به دست بیاورد؛ یعنی پروژه‌ها به بخش‌های خصوصی واگذار شود و از محل صندوق توسعه ملی، از محل سیستم بانکی و خارجی این هزینه‌ها تأمین شود؛ یعنی در اصل بودجه عمرانی 110 هزار میلیارد تومان است که دولت 60 هزار میلیارد و بخش خصوصی نیز 50 هزار میلیارد از آن را پرداخت می‌کند. همان‌طور که می‌دانید ما اکنون 500 هزار میلیارد تومان پروژه نیمه‌تمام در کشور داریم.

این استاد دانشگاه در ادامه خاطرنشان کرد: من از مجلس شورای اسلامی تقاضا دارم که طرح‌های جدید اضافه نکنند. یکی از ایرادات ما در مجلس این است که طرح‌های عمرانی زیادی بر اساس نفوذ مقامات منطقه‌ای و محلی، به دولت تحمیل‌شده است که باید جلوی آن را بگیریم و در اصل به دنبال انضباط مالی برویم. اقتصاد ایران در سال‌های اخیر به‌شدت از بی‌انضباطی مالی رنج می‌برد. ما باید سعی کنیم تا هزینه‌های غیرضروری را از میان ببریم. خوشبختانه بودجه شورای نگهبان امسال کاهش پیداکرده است و باید بازهم کاهش پیدا کند؛ مثلاً در بودجه سال گذشته، بودجه شورای نگهبان برای 12 نفر، 128 میلیارد تومان بوده است. خوشبختانه بودجه شورای نگهبان در سال 97 به 105 میلیارد تومان رسیده است و من این موضوع را به فال نیک می‌گیرم و معتقدم این رقم باید بیشتر کاهش پیدا کند.

مهدی پازوکی، ادامه داد: یا به‌طور مثال مجمع تشخیص مصلحت نظام، مؤسسات تحقیقاتی بسیاری ایجاد کرده است که اصلاً نیازی ندارد. سازمان برنامه باید موسسه تحقیقاتی داشته باشد نه مجمع! مجمع کارش حل اختلافات میان مجلس و شورای نگهبان است. همین مؤسسات هزینه‌های اضافی را در برمی‌گیرد. یا مثلاً دبیرخانه ستاد انقلاب فرهنگی، این دبیرخانه‌ها را با 20 نفر هم می‌توان اداره کرد و نیازی نیست که نیروی بیشتری بگیرند که هزینه بیشتری را به دولت تحمیل کنند. یا مثلاً دانشگاه‌ها با 4 معاون هم می‌توان اداره کرد اما در بسیاری از این دانشگاه‌ها، معاونین به 7 نفر افزایش پیداکرده‌اند. طبیعتاً این معاونین حق دفتر، حق مسئول دفتر و غیره می‌خواهند که همین موضوعات هزینه‌های دولت را بالا می‌برد. معتقدم ما اگر هرچه قدر هزینه‌ آموزشی را افزایش دهیم آن‌هم در سطح ابتدایی، برایمان بسیار به‌صرفه‌تر است. ما باید سعی کنیم بهترین فارغ‌التحصیلان دانشگاهی‌مان جذب آموزش‌وپرورش و تعلیم و تربیت کودکان شوند زیرا این کودکان هستند که در آینده سطح فرهنگ و ... را بالا می‌برند. اگر می‌خواهیم یک کشور توسعه‌یافته شویم باید بودجه را به سمت آموزش ببریم.

این کارشناس مسائل اقتصادی با تأکید بر اینکه ما کشور را به بسیار گران اداره می‌کنیم، خاطرنشان کرد: من عاجزانه از مجلس درخواست می‌کنم که هزینه‌های اضافی را کم کنند. اگر به همین شورای نگهبان بروند و بررسی کنند این بودجه را به نصف هم می‌توان تقلیل داد. شورای نگهبان 12 نفر هستند و اگر هرکدام از آن‌ها 5 کادر دفتری داشته باشد، حداکثر با 20 میلیارد تومان و با شرایط خوب می‌توان شورای نگهبان را اداره کرد. در حال حاضر ده‌ها خبرگزاری عمومی از دولت تغذیه می‌کنند، درحالی‌که طبق قانون دولت باید یک خبرگزاری داشته باشد، اما ما اکنون ده‌ها هزار رسانه داریم که از بودجه عمومی دولت تغذیه می‌کنند.

پازوکی ادامه داد: یا به‌طور مثال چه دلیلی دارد که صداوسیما روزنامه داشته باشد؟ صداوسیما به عبارتی هزار و 500 میلیارد تومان از دولت بودجه دریافت می‌کند. باور کنید اگر این رقم را به یک بخش خصوصی بدهند، صدها شبکه تلویزیونی در ایران راه‌اندازی می‌کنند. یا همین ستاد انقلاب فرهنگی تاکنون هزینه‌ بسیار زیادی برای دولت تراشیده است و بر اساس نفوذ سیاسی که دارند دانشگاه‌های بی‌کیفیت دایر کرده‌اند؛ اما به‌هرحال خوشبختانه بودجه سال 97 نسبت به سال گذشته بهتر بسته‌شده است و یک گام مثبت و روبه جلویی است. در سال‌های گذشته ردیف بودجه‌های بسیار نامربوطی واردشده بود که خوشبختانه در بودجه 97 همه این‌ها حذف‌شده و هزینه‌های متفرقه را کاهش داده است.