چالشهای چاپ و نشر کتاب در ایران
رویداد۲۴-نمایشگاه کتاب بعد از سی دوره برگزاری آیا مورد ارزیابی مثبت و منفی قرار گرفته است یا خیر؟!نصرالله حدادی پژوهشگر / خبر تعطیلی فروشگاه «انتشارات آسیا»، آن هم در آستانه رونمایی از سی و یکمین نمایشگاه کتاب (که من ترجیح میدهم آن را فروشگاه کتاب بنامم) باعث تأثر و تأسف بیش از پیش دوستداران فرهنگ و کتاب شد. همچنین واکنش تأملبرانگیز یکی از ناشران سرشناس و پرکار مبنی بر شرکت نکردن در نمایشگاه بینالمللی کتاب بهخاطر پشتیبانی و حمایت از کتابفروشها، بار دیگر این سؤال را به ذهن و خاطرم متبادر ساخت که بالاخره این نمایشگاه بعد از 30 دوره برگزاری آیا هرگز مورد ارزیابی مثبت و منفی قرار گرفته است یا خیر.
زنگ انهدام کتاب فروشیها از پهنه بازار تهران، خیابان ناصرخسرو و اطراف آن، شاهآباد و میدان بهارستان و جایجای تهران، بخوانید اقصی نقاط کشور سالهاست به صدا درآمده و این اندک کتاب فروش باقی مانده در شاهآباد، شرکت سهامی انتشار، کانون انتشارات محمدی، اقبال، سنایی و با قدری اغماض فخر رازی نیز دیری نخواهد پایید و به سرنوشت خیام، صفی علیشاه، فروغی، زوارف امیرکبیر، دنیای کتاب و دهها کتاب فروش دیگر دچار خواهند شد. یادگار زنده یاد محمود عطایی طی این سالها به همت خانوادهاش به گونهای «سرپا» بود و آنها نیز همانند خیام و ترقیها، سیروس و افجهای، صفی علیشاه و برادران مشفق زوار، اکبر زوار، علیزوار و... عطای فروشگاهداری را به لقایش بخشیدند و میراث پدری را به محلی دیگر بردند و در این دفتر بهگونهای برخی از کتابهایشان را که مجال انتشار دارند، به چاپ میرسانند.
طی 40 سال گذشته هر آنچه که از بیتالمال صرف ترویج کتاب و ترغیب مردم به کتاب خواندن کردیم ثمرهاش را شاهد هستیم. خرید کتاب، پرداخت یارانه کاغذ، اختصاص وام با بهره کم، برپایی 30دوره نمایشگاه بینالمللی و صدها نمایشگاه کتاب استانی، حمایت از ناشران خاص و در اختیار نهادن امتیازهای فراوان و به گونهای نورچشمی پروری، فراهمآوری چاپخانههای مدرن برای چاپ کتابهای پرشمارگان و انواع و اقسام حمایتهای دیگر امروز کار را به جایی رسانده که شمارگان کتاب در حد اسفباری است و بدتر از آن وضعیت سرانه مطالعه است.
از سوی دیگر فعالیتهای مؤسسات نشر دولتی و شبه دولتی است که به هیچ وجه حاضر نیستند پس از 40 سال آزمون منجر به خطا، بازار کتاب را رها ساخته و این اندک باقیمانده فرصت فروش کتاب را به بخش خصوصی واگذار کنند. طبق اظهار مسئولان نمایشگاه طی 11 روز برپایی نمایشگاه قریب به چهار تا پنج میلیون نفر از نمایشگاه کتاب بازدید میکنند. سؤال این است که اگر فقط این جمعیت پنج میلیون نفری یک درصدشان خریدار کتاب به معنای واقعی بودند شمارگان اول هر کتاب جدید باید حداقل پنج هزار نسخه میبود و این در حالی است که بهترین کتاب حداکثر در پانصد نسخه چاپ میشود. نتیجه اینکه باید امور نشر را به ناشران بخش خصوصی واگذار کنیم و از این همه دخالت دولت بکاهیم. امروز نشر زیرزمینی کمر به قتل صنعت نشر کشور بسته و کدام کتاب را سراغ دارید که در داخل و خارج از کشور مجال نشر پیدا نکرده و در آن سوی آبها به چاپ رسیده باشد و در دسترس نباشد؟ نگاهی به بساط قاچاقچیان کتاب از چهارراه ولیعصر(عج) تا آن سوی میدان انقلاب بیندازید تا صدق گفتارم ثابت شود.
