در ساحل آرامش زندگی کنید

رویداد۲۴-این روزها کشور دستخوش اتفاقات بسیاری است. فشار اقتصادی برخی از زندگی‌ها را متلاطم ساخته و اتفاق‌های ناخوشایندی که در گوشه و کنار کشور رخ می‌دهد باعث شده تا بیشتر افراد برای چیره شدن بر نگرانی‌هایی که نسبت به خود وخانواده هایشان دارند از مسیر درست زندگی خارج شوند.این بدان معنا نیست که زندگی نسل‌های گذشته ایران بدون کم و کاست بوده و سبکی که آنها برای گذران زندگی انتخاب کرده بودند عاری از اشتباه بود، اما واقعیت آن است که در برخی از دوره‌های قبل ریتم زندگی آرام‌تر بود و در سایه همین آرامش راحت‌تر می‌شد برای چالش‌ها، نسخه پیچید. از این‌رو بیراه نیست که در آشفته بازار امروز، مروری داشته باشیم بر سبک زندگی ایرانی و اصولی که پدران و مادران ما دنبال می‌کردند تا جمع خانواده را از آسیب و گزند دورتر نگه دارند. گزارش پیش رو، مروری است بر فاکتورهای جامعه شناختی و روانشناختی که کارشناسان گروه زندگی به آنها اشاره کرده‌اند و می‌توان با تمرکز بر آنها، تصمیم‌های درست تری برای زندگی‌های ملتهب امروز گرفت.

با توجه به پیشرفت‌هایی که در هزاره سوم شاهد آن هستیم انسان‌های امروزی چه در دنیای شرق و چه در دنیای غرب با انواع مختلفی از گزینه‌ها و انتخاب‌ها رو‌به‌رو هستند که آنها را برای داشتن زندگی متعادل و متوازن، زندگی مدرن و توسعه یافته، یا زندگی بی‌دغدغه و آرام یاری می‌کند.
دکتر منوچهر پهلوان - جامعه شناس و مدرس دانشگاه - در این خصوص معتقد است: افراد بواسطه تجارب شخصی، طبقه اجتماعی و ساختار ذهنی که برایشان مهیا است سبک و سیاق مختلفی را برای زندگی‌ انتخاب می‌کنند. در واقع سبک‌هایی با مخارج بالا و پر زرق و برق، سبک‌های کم هزینه و تأمین‌کننده نیازهای اساسی و سبک‌های میانه که از زندگی‌های پرهزینه یا زندگی‌های بدون انعطاف و بسته به دورند، الگوهایی هستند که افراد بر اساس موقعیت‌شان آنها را بر می‌گزینند. این در حالی است که شرایط کنونی جامعه و روزگار پرالتهاب امروز به خانواده‌های دارای سبک میانه نیازمند است چرا که می‌توانند نسبت به سایر خانواده‌ها با موفقیت بیشتری عمل کنند. این خانواده‌ها اعتدال رفتاری دارند به این معنا که نه آنقدرها سختگیر و نه آن چنان سهلگیر هستند و همین سبک زندگی متعادل و متوازن سبب می‌شود از لحاظ تحصیلات، مشارکت در امور، جویا شدن نظرات فرزندان، برنامه‌های مفرح و سرگرم‌کننده و سرمایه‌گذاری برای آتیه اعضای خانواده موفق عمل کنند. ضمن اینکه چنین خانواده‌هایی بسیار با برنامه هستند، از تجارب متخصصان و اهالی فن استفاده می‌کنند، معمولاً مقتصد و مقید هستند و شرایطی را فراهم می‌کنند که کمتر در خطر بحران‌های مالی قرار بگیرند. این‌ها معمولاً 60 تا 70 درصد درآمدشان را صرف امورات زندگی و مابقی را پس‌انداز می‌کنند.
   راه  و  رسم قناعت
این جامعه شناس با اشاره به تعبیر «آهوی تیز پا» برای اقتصاد گفت: کارشناسان اقتصادی مقوله اقتصاد را به آهویی تیز پا قلمداد می‌کنند که در وقت احساس خطر و نامتعادل بودن شرایط فرار می‌کند. این در حالی است که می‌توان از همین تعبیر برای زندگی‌های امروز بهره برد. با توجه به تغییر ساختار منطقه و عوامل بین‌المللی که بر اقتصاد جامعه سایه انداخته است باید در سبک زندگی‌ها نیز تغییر جدی ایجاد کرد و از خانواده‌های میانه رو الگو‌برداری کرد. چرا که بدون چشم و همچشمی‌های مرسوم و فارغ از مصرف‌گرایی علاوه بر تأمین نیازهای ضروری خانواده، پس‌اندازی هر چند محدود دارند. حتی‌ در کنار مشاغل رسمی‌شان، در مشاغل‌ پاره وقت یا حاشیه‌ای هم فعالیت می‌کنند و با این کار هزینه‌ها را ثابت نگه می‌دارند، اما درآمدشان را افزایش می‌دهند.
در همین راستا دکتر محسن ایمانی - روانشناس، مشاور و عضو هیأت علمی دانشگاه هم معتقد است در گذشته خانواده‌ها تنها سبک زندگی ایرانی را دنبال می‌کردند به همین خاطر افراد قناعت‌گر بودند. وی یادآور شد: در گذشته مردم کشور ما از سواد آنچنانی برخوردار نبودند و به همین واسطه کارهای سختی مثل بنایی، باربری، کشاورزی‌ غیرمکانیزه و مشاغلی از این دست را عهده دار بودند که درآمدهای اندکی را برایشان به همراه داشت. این موضوع باعث می شد خانواده‌ها اهل قناعت باشند و براحتی قید وسایل و لوازم زندگی‌شان را نزنند. حتی از لباس هایشان به سادگی نمی‌گذشتند و تا دکمه‌های لباس را برای روز مبادا کنار می‌گذاشتند و از خود لباس هم برای رفت و روب استفاده می‌کردند، لباس‌های کهنه را دور نمی‌انداختند. در مقابل چنین دوره‌ای از زندگی، شرایط امروز وجود دارد که با سرعت رشد تکنولوژی رو به رو هستیم. این سرعت افراد جامعه را به سوی هزینه کردن‌های افراطی و چشم و همچشمی کشانده است. به این ترتیب دیگر از وسایل‌شان تا زمانی که کاربرد دارد استفاده نمی‌کنند و به محض اینکه نمونه جدیدی از یک کالا وارد بازار می‌شود به هر ترتیب شده آن را تهیه می‌کنند درست شبیه رفتاری که امروز افراد در انتخاب تلفن همراه دارند.
    فاکتورهای راهگشا
نیازی نیست در شرایط پرالتهاب امروز، خانواده‌ها را به تغییرات جدید وادار کرد. در واقع نمی‌خواهیم بگوییم امروز همه اعضای یک خانواده به سبک گذشته در یک اتاق زندگی کنند، بلکه هدف آن است که به‌جای صرف هزینه‌های بالا برای تهیه کالاهای خارجی، از کالاهای وطنی استفاده کنیم و این مابه التفاوت را در امور صحیح‌تری مثل افزایش مساحت خانه هایمان هزینه کنیم. دکتر ایمانی معتقد است به این ترتیب می‌توان ثروت ملی را حفظ کرد و در مقابل درآمد سرانه را در سطح بالاتری نگه داشت. در واقع لازم است به تولیدات ملی بها بدهیم، از میزان چشم و هم چشمی‌ها بکاهیم، در نگهداری از وسایل بهتر از قبل عمل کنیم و  زندگی هایمان را تحت تأثیر سرعت تکنولوژی قرار ندهیم تا بتوانیم در سایه سبک زندگی مختص کشور خودمان، شرایط بهتری را رقم بزنیم.
این موضوعی است که دکتر پهلوان به شکل دیگری از آن یاد می‌کند. از آنجا که برای همه کشورها و خانواده‌ها احتمال بروز مشکلات اقتصادی وجود دارد، اینکه شفاف عمل کنند و از سبک زندگی درستی الگو بگیرند  برای خروج از وضعیت بحرانی بسیار کمک‌کننده است. در همین راستا دکتر منوچهر پهلوان به کره جنوبی اشاره کرد و یادآور شد: نوزده سال پیش، کره جنوبی تا مرز ورشکستگی پیش رفت اما در نیمه دوم قرن بیستم در پی اصلاحات هوشمندانه سیاسی و سرمایه‌گذاری در بخش آموزش و شفاف‌سازی دولتمردان، کره جنوبی به شکلی باورنکردنی دگرگون شد که از این تغییر اساسی به‌عنوان «معجزه رودخانه هان» یاد می‌شود. در آن زمان مردم کره‌جنوبی حدود 20 میلیارد دلار طلا در منازل خود داشتند. این سرمایه به شکل سکه، مدال، زیورآلات، نشان‌های نظامی و شمش ذخیره شده بود. نزدیک به 3.5میلیون نفر – معادل یک‌چهارم جمعیت کره‌ جنوبی- داوطلبانه در فراخوانی شرکت کردند و به کمک کشورشان آمدند. آنها روی لباس‌های خود شعار «بیایید با جمع‌آوری طلا بر بحران واحد پول خارجی غلبه کنیم» را نوشتند و همین همبستگی و وطن پرستی کره‌ای‌ها باعث شد وام 58 میلیارد دلاری که از صندوق بین‌المللی پول (آی‌ ام‌ اف) دریافت کرده بودند در اوت 2001 یعنی 3سال پیش از موعد پرداخت شود. در واقع این الگوی بشدت چاره‌سازی است که می‌توان آن را در مقیاس کوچکتر، به کانون خانواده راه داد. به اعتقاد این جامعه شناس چنین خانواده‌هایی معمولاً دایره‌ارتباطی خوبی دارند به همین خاطر حتی برای خرید مایحتاج خانواده، اقلام مورد نیاز را به‌صورت عمده تهیه می‌کنند و با دوستان خانوادگی یا اقوام‌شان قسمت می‌کنند تا این سبک از خرید برایشان صرفه اقتصادی بیشتری داشته باشد. حتی پول و دلار – چند سالی است خریداری و پس‌انداز آن در بین برخی خانواده‌ها مرسوم شده است– را ابزاری برای تولید می‌دانند و دلیلی نمی‌بینند که آن را ذخیره کنند در حالی که بسیاری از خانواده‌ها حتی اگر شرایط مالی مناسبی هم نداشته باشند به محض ملتهب شدن بازار ارز، به سراغ خرید دلار و پس‌انداز آن می‌روند و متأسفانه کار را به جایی رسانده‌اند که طبق آمار‌های اخیر، ایران جز نخستین کشورهایی است که مردمانش رقم‌های بالایی از طلا و دلار را ذخیره می‌کنند.
   نسخه ای برای زندگی سالم
مشغله و پیچیدگی‌هایی که جزو جدایی‌ناپذیر زندگی‌های امروز است باعث شده که ناخودآگاه از صمیمیت‌های گذشته فاصله بگیریم و افراد برای هماهنگ شدن با سرعت بی‌محابایی که بر زندگی‌ها عارض شده، گاه مهربانی را فراموش کرده‌اند در صورتی که نمی‌توان ارتباط صمیمانه‌ای را که در گذشته میان افراد و اعضای خانواده‌ها وجود داشت نادیده گرفت.دکتر ایمانی با بیان اینکه مادران نسل‌های گذشته خانه دار بودند یا اینکه مشاغل خانگی داشتند، گفت: حتی مادرانی که در شالیزار‌ها مشغول بودند، فرزندشان را با چادرهای محلی به کول می‌گرفتند و بچه‌ها هنگام کار هم در کنار مادرشان بودند. این موضوع باعث می‌شد تماس میان مادر و فرزند برقرار باشد و البته در مواردی مشابه آنچنان میان اعضای خانواده‌ها روابط محترمانه  و صمیمانه  برقرار بود که ناخودآگاه از میزان اصطکاک میان اعضا می‌کاست، در حالی که زندگی‌های امروز از این ویژگی بی‌بهره است. البته باید بگویم متأسفانه این تنها مشکل موجود نیست، چراکه نه تنها مادران به‌غیر از ماه‌های ابتدایی تولد فرزندشان، در سایر مراحل زندگی کودک و نوجوان مشغول امورات خارج از منزل هستند که در زمان حضور‌شان در منزل هم ارتباط صمیمی میان آنها و فرزندان جاری نخواهد بود، ضمن اینکه برخی از پدر‌ها نیز اندک تلاشی برای ترمیم این معضل به‌کار نمی‌گیرند. گذشته از این، دکتر منوچهر پهلوان به ورشکستگی روانی و عاطفی خانواده‌های امروز اشاره می‌کند که معمولاً ریشه اقتصادی و اجتماعی دارد. به‌گفته وی در همین شرایط بغرنج خوشبختانه خانواده‌های دارای سبک زندگی میانه که البته معقول‌ترین سبک زندگی را نیز دنبال می‌کنند از این پدیده به نسبت رایج عصر کنونی به دور هستند چراکه پدر در این خانواده‌ها، شرایط اقتصادی را به‌صورت شفاف با همه اعضای خانواده در میان می‌گذارد، نظر تک تک اعضای خانواده حتی فرزند کوچک را هم در این خصوص جویا می‌شود و بر اساس بیان واقعیت‌ها هر کدام از اعضای خانواده استراتژی مدونی را در پیش می‌گیرند تا بتوانند از تزلزل و شرایط بحرانی به دور باشند. در حقیقت صمیمیتی که  در میان این خانواده جاری است کمک می‌کند زندگی‌های مسابقه‌ای را به فراموشی بسپارند، از زندگی با کیفیت پایین که مناسب جامعه در حال رشد ایران نیست به دور باشند و سبک زندگی متعادل و متوازنی را در پیش بگیرند که آنها را با سلامت و پذیرش کمترین میزان آسیب‌های اجتماعی و اقتصادی رو به رو سازد.