آلودگی هوا یا آلودگی فرهنگی؟

در روزهایی که تهران مانند سال‌های پیش در شرایط اضطرار آلودگی است و همه به دنبال مقصر هستند و در گوشه و کنار هر کس باگمان خود به تحلیل این خطر بزرگ می‌پردازد و کما فی السابق مسئولین انگشت اتهام خودشان را به‌سوی دیگران می‌گیرند باید گفت چیزی که بیش از آلودگی هوا باعث رنجش می‌شود نحوه برخورد با مسئله‌ای بحرانی و مهم است.

یکی از مشکلات فرهنگی ما، که بیش از همیشه رخ می‌نمایاند، فرافکنی است، که به معنای افکندن گناهِ کمبودها و تقصیرهای خود به عهده دیگران یا عوامل خارجی و خوی و خصلت‌های خود را ناآگاهانه به دیگران نسبت دادن است. این ویژگی در همه اقشار دیده می‌شود از تک‌تک ما گرفته که به گمان آسودگی و راحتی‌مان از خودرو شخصی استفاده می‌کنیم و بی‌توجه به هشدارها با هر ترفندی طرح زوج یا فرد را دور می‌زنیم تا ..... سازمان محیط‌زیست و شهرداری و صنایع خودروسازی و غیره ، خودمان را بی‌تقصیر در این بحران می‌دانیم. و توجیحات خوبی برای مستثنی کردن خودمان از مسئولیت داریم در حقیقت مسئله وجدان اجتماعی هم ازجمله مواردی است که نیاز به بیدار شدن دارد.

در قدم اول می‌بایست به ریشه‌یابی بپردازیم؛ باید بدانیم که عوامل خطرساز برای هوای تهران به چند مورد انگشت‌شمار محدود نمی‌شود. و از گذشته با ساخت‌وسازهای نامناسب و بی‌توجه به ارتفاع شهر تهران و فاصله آن از سطح دریا شهر را شکل داده‌ایم و یا بدون مطالعه درست بادهای غالب شهر، کارخانجات را در مسیر بادهای غربی قراردادیم که دود آن‌ها را به داخل بکشانند و حال از تعطیلی آن‌ها سخن میگوییم. و از طرف دیگر به ارتفاعات شرقی و شمالی تهران که سدی در مقابل عبور جریان هوا هستند بی توجهیم.

همان‌طور که همه ما می‌دانیم در بازه زمانی هرساله‌ای که مشکل آلودگی هوا به حد بحران می‌رسد انگار تازه پرونده‌ای نو به روی دیگر پرونده‌های مشکلات می‌آید و جلسات فوری تشکیل می‌شود، مدارس به تعطیلی کشانده می‌شود و... اما تعطیلات نوروز و طراوت بهار پرونده آلودگی هوا را باز به قفسه کارهای غیرضروری می‌افکند و می‌رود تا باز با وارونگی هوا باهم برگردند. حال با تعلل و به تاخیر انداختن کارها که جزوی از فرهنگ ما شده چه می‌توان کرد؟

آیا همه شهروندان کلان‌شهرها که مدنیت را جزوی جدایی‌ناپذیر از خود می‌دانند و گلایه از ارگان های دولتی را بخشی از آن، در این بحران مقصر نیستند؟ شهروندانی که خود را تافته جدا بافته می دانند و علاوه بر آموزش‌ها و توصیه‌های فراوان در رسانه ها استفاده از حمل‌ونقل عمومی را کسر شان خود می‌دانند و حتی در خطرناک ترین موقعیت زیست محیطی اصرار به استفاده از خودروی شخصی دارند مجاز به گلایه از مسئولین هستند؟

یکی از اقداماتی که برای این مسئله در نظر گرفته شد ، تعطیلی مدارس بود که مسئولین در طی همان جلسات اضطراری به گمان اینکه هم رفت‌وآمدها در شهر کمتر شود و هم کودکان که جزو اقشار آسیب‌پذیرند کمتر در معرض خطر قرار گیرند، این تصمیم را گرفتند. اما انگار این بار برخی از والدین متوجه وخامت اوضاع نشدند و دست فرزاندانشان گرفتند و از فرصت تعطیلی برای تفریح و خرید استفاده کردند که باز ترافیک را رقم زدند.