«انواع مرغابی» طنزی هوشمندانه

رویداد۲۴- «انواع مرغابی» نمایشی از یک روز زندگی دو پیرمرد در یک پارک ساحلی است. مناظره‌ای پر چالش با محوریت سفر مرغابی‌ها و نوع زندگی آن‌ها. در بخشی از متن این نمایش نامه چنین آمده است: می‌دونی، زندگی یه مرغابی فقط خوشی و شادی نیست، اون هم گرفتاری خاص خودش رو داره، تنش کک و شپش و مرض می‌گیره، توهم، مشکل بال، گرفتاری جنسی، خیلی چیز‌ها - زندگی آسونی نیست! - تازه این فقط اولشه! 

دو پیرمرد در ساحل درباره پر شدن دریا از آلودگی‌ها می‌گویند و اشک‌هایشان برای کشته شدن پرنده‌ها به دست شکارچی‌های بی‌رحم جاری می‌شود. 

در حالی که به نظر می‌رسد گفت‌و‌گو‌ها و چالش این دو پیرمرد قصه ساده‌ای از زندگی دو کهنسال است اما فریاد و سکوت آن‌ها فرا‌تر از ماجراهای روزمره در لایه‌های عمیق‌تر به مسائل بنیادین و فلسفی زندگی می‌پردازد. 

مهدی رضایی، کارگردان و مدیر گروه کلک خزان، در گفت‎وگو با رویداد۲۴ درباره علت انتخاب متن «انواع مرغابی» اثر دیوید ممت را در شرایطی که جامعه با مشکلات محیط زیستی بسیاری مواجه است می‌گوید: «انواع مرغابی» علاوه بر اینکه طنزی هوشمندانه با لایحه‌های عمیق فلسفی است، رویکردی‌ شناختی و عمیق به مسئله محیط زیست دارد. 

به اعتقاد وی، اینکه مخاطب ایرانی در مقابل متنی مهم از یک نمایش نامه نویس شناخته شده لحظه‌هایی در فلسفه زندگی و محیط زیست تامل کند، به معنای قدم‌هایی در راستای پیشرفت خواهد بود. متن «انواع مرغابی» تلاش می‌کند با چاشنی طنز آسیب‌هایی که انسان مدرن بر محیط زیست وارد کرده را برای او یاداوری کند. 

به گفته رضایی متون طنز هوشمندانه‌ای بر روی صحنه نمی‌روند، در حالی که با توجه به متون موجود در ادبیات ایران و جهان، می‌توان به این متون دست یافت. این در حالی است که یکی از دلایل انتخاب این متن از دیوید ممت، حضور ظنز ظریف و هوشمندانه در بیشتر متون این نمایش نامه نویس است. همچنین دغدغه‌های اجتماعی، فلسفی و محیط زیستی در این متن به سادگی و با ‌‌نهایت شفافیت مطرح شده است. در جایی از متن آمده است که «سطح دریا‌ها و محیط زیست رو به نابودی است.» همین قسمت از متن شاید بتواند جرقه‌ای در ذهن مخاطب ایجاد کند که آلودگی‌های زیست محیطی در ایران و دیگر کشور‌ها رو به فزونی است و همین مسئله زندگی انسان را به شدت تحت تاثیر قرار می‌دهد. 

همچنین رضایی درباره فعالیت‌های گذشته این گروه می‌گوید: گروه کلک خزان در سال ۸۶ تاسیس شد و تا سال ۸۹ نزدیک به سه سال را صرف تحیق و مطالعه در متون مختلف کرد. اولین اجرای گروه در سال ۸۹ با نمایش «شب بیست و یکم» متنی از محمود استاد محمد روی صحنه رفت. این نمایش به دلیل بازخوردهای مثبتی که داشت بعد از اجرا در فرهنگسرای نیاوران در تالار محراب هم روی صحنه رفت. 

به گفته رضایی؛ فعالیت‌های کلک خزان با اجرای «نمایش گمستان» ادامه پیدا کرد. نمایش گمستان براساس مرگ شرافتمندانه یک همشهری اثر اسماعیل فیروزی، به مدت دو سال صحنه صحنه بازی، متن و موسیقی ساخته و تمرین شد و در خرداد ماه ۹۲ در سالن اصلی تالار محراب روی صحنه رفت. 

این کارگردان درادامه می‌گوید؛ پس از اقبال نمایش «گمستان» در نظر مخاطبان این نمایشنامه با تغییراتی در اجرا و نگاهی اکسپرسیونیستی به گمستان در غالب متن و اجرایی متفاوت با نام «فریدون» اجرا شد. یک نگاه مدرن و فرا واقعی به‌‌ همان شب بیست و یکم است که متنی جدید با یک بازیگر را به وجود آورد و بعد از جشنواره فجر در سالن استاد شکیبایی تماشاخانه سه نقطه روی صحنه رفت. 

رضایی با اشاره به همکاری‌های گروه کلک خزان از سال ۹۲ تا امروز با مصطفی مستور تصریح می‌کند؛ مصطفی مستور یکی از داستان نویسان موفق ایران است که موفق شده‌ایم قدم‌هایی برای همکاری با وی برداریم و متن داستان «من گنجشک نیستم» را با نگاهی تصویری به یک نمایشنامه تبدیل کنیم و خوشبختانه مستور در همه مراحل بر تمرینات گروه و تغییرات ایجاد شده در متن نظارت داشته است. 

به اعتقاد وی استفاده از متون داستانی و نمایشی ایرانی اتفاقی است که سال‌ها به فراموشی سپرده است و تلاش برای استفاده از متون ادبیات فارسی قدم‌هایی مثبت و رو به پیشرفت در جهت آشتی هنرهای نمایشی و ادبیات است. 

از سویی دیگر وی تاکید می‌کند نمایش «من گنجشک نیستم» به دلیل اهمیتی که در ادبیات نمایشی دارد و همچنین نیاز به فضایی مناسب برای اجرا تا امروز روی صحنه نرفته است. این در حالیست که وی ابراز امیدواری کرد تا پایان سال جاری موفق به اجرای این متن در فضایی مناسب شوند. 

نمایش انواع مرغابی از ۲۵ مهر جاری تا ۱۱ آبان در تماشاخانه استاد جمشید مشایخی در حال اجراست.