وزیر خارجه مرموز ترکیه را بشناسید

رویداد۲۴ به گزارش جماران به نقل از المانیتور، پس از آنکه رجب طیب اردوغان، رئیس جمهور ترکیه روز شنبه او را به عنوان وزیر خارجه جدید این کشور انتخاب کرد، هاکان فیدان، رئیس اطلاعاتی در سایه، قرار است در کانون توجه قرار و سکان دیپلماسی این کشور را در دست بگیرد.

فیدان که از سال ۲۰۱۰ ریاست آژانس اطلاعات ملی ترکیه (MIT) را بر عهده دارد، با دنیای دیپلماسی غریبه نیست. در سال‌های اخیر به‌عنوان یک چهره اطلاعاتی ارشد، او با متحدان و دشمنان ترکیه در سراسر جهان درگیر دیپلماسی پنهان یا به اصطلاح پشت پرده بوده است.

 فیدان، ۵۴ ساله، یکی از معدود افراد مورد اعتماد رئیس جمهور ترکیه بوده و از زمانی که اردوغان در سال ۲۰۰۳ به نخست وزیری رسید، به طور مداوم در مناصب مختلف خدمت کرده است.

او در دوره نخست وزیری اردوغان فرستاده ویژه او در روند صلح که اکنون منحل شده بین حزب غیرقانونی کارگران کردستان (پ ک ک) و دولت ترکیه بود. فیدان، که پدرش از اقوام کرد است، همراه با سلف خود در میت و دیگر مقامات اطلاعاتی در مذاکرات با رهبران سطح بالای پ‌ک‌ک در سال ۲۰۰۹ شرکت کردند. مذاکرات صلح که از سال ۲۰۰۸ تا ۲۰۱۵ ادامه یافت با هدف یافتن راه حلی از طریق مذاکره برای مشکل چندین دهه کرد‌ها در کشور از طریق خلع سلاح این گروه صورت گرفت.

دوران تصدی فیدان در میت در سال ۲۰۱۰ با مجموعه‌ای از مقالات انتقادی که در رسانه‌های غربی و اسرائیلی منتشر شد و وفاداری او به شرکای سنتی ترکیه از جمله ایالات متحده و رژیم اسرائیل را زیر سوال برد، شروعی پر هیاهو به حساب می‌آید. ایهود باراک، وزیر جنگ رژیم اسرائیل در آن زمان علناً با انتصاب فیدان مخالفت کرد و این مخالفت را به سطح رسانه‌ها کشاند. باراک با اشاره به نقش فیدان به عنوان نماینده ترکیه در آژانس بین المللی انرژی اتمی از سال ۲۰۰۸ تا زمان انتصابش در میت، مدعی شد که فیدان روابط نزدیکی با ایران داشته است.

با این حال، میت در سال‌های بعدی تصدی فیدان به ریاست آن به تنها کانال گفتگو بین ترکیه و تل آویو و همچنین دیگر قدرت‌های منطقه‌ای تبدیل شد که روابط آنکارا با آن‌ها تیره شده بود. فیدان همچنین چندین بار با همتایان سوری خود در پیش از مذاکرات سیاسی سطح بالا بین آنکارا و دمشق در سال ۲۰۲۲ با میانجیگری روسیه دیدار کرد. دیپلمات ارشد جدید ترکیه به دلیل نوع رفتارش تا حد زیادی برای عموم یک راز باقی مانده است. او هرگز در طول دوران حرفه‌ای خود در دولت هیچ مصاحبه‌ای انجام نداده است، حتی زمانی که داستان‌هایی درباره او و میت در سرفصل اخبار قرار گرفته و کنجکاوی عمومی را در مورد جوان‌ترین رئیس سازمان اطلاعات و امنیت کشور برمی انگیخت.

فیدان یکی از اولین قربانیان درگیری بین اردوغان و متحد سابقش فتح الله گولن - روحانی سنی مقیم آمریکا – بود. سال ۲۰۱۲ نقطه عطفی در حرفه فیدان و روابط اردوغان و جنبش گولن بود. یک دادستان ترکیه فیدان و دیگر مقامات اطلاعاتی سطح بالا را برای بازجویی احضار کرد و آن‌ها را به ارتباط "تروریستی" در رابطه با نقش آن‌ها در گفتگو با پ ک ک متهم کرد. این اقدام به یک بن بست بزرگ بین بوروکراسی اطلاعاتی و قضایی کشور منجر شد. فیدان و سایر افسران اطلاعاتی طبق دستور اردوغان از توجه به احضار خودداری کردند. پس از این بن بست، حزب حاکم اردوغان لایحه‌ای را تصویب کرد که به این نهاد مخفی اطلاعاتی و امنیتی ترکیه سپر قانونی اعطا کرد و قدرت آن را گسترش داد. دادستانی که فیدان و همکارانش را احضار کرد، بعداً به دلیل ارتباط با جنبش گولن پس از کودتای ۲۰۱۶ محکوم شد. آنکارا که جنبش گولن را به برنامه ریزی کودتا با هدف سرنگونی اردوغان متهم می‌کند، این گروه را به عنوان یک سازمان تروریستی معرفی کرده است.

بیشتر بخوانید: تأثیر پیروزی اردوغان بر معادلات منطقه

فیدان از همان آغاز فعالیت حرفه‌ای خود به خاطر رویکردی محافظه‌کارانه نسبت به گولنیست‌ها شناخته می‌شود. میت یکی از معدود نهاد‌هایی بوده که گولنیست‌ها نسبتاً قادر به نفوذ به آن نبوده‌اند. پس از کودتای ۲۰۱۶، میت نقش اصلی و پیشرو را در تعقیب و پاکسازی گولنیست‌ها از بوروکراسی دولتی بر عهده گرفت و با چندین اقدام غیرعادی در سطح بین المللی انتقاد شدید گروه‌های مدنی بین‌المللی را برانگیخت.

میت در سال‌های حضور فیدان در راس قدرت آن نقش برجسته‌ای در نبرد ترکیه علیه گروه‌های کرد سوریه ایفا کرد. ترکیه گروه‌های کرد سوریه را با پ‌ک‌ک یکی می‌داند. 

فیدان همچنین اردوغان و مولود چاووش اوغلو وزیر امور خارجه را در سفر‌های خارجی برجسته به ویژه به واشنگتن و مسکو همراهی کرد. فیدان زمانی که مسئولیت میت را بر عهده گرفت با اطلاعات بیگانه نبود. فیدان با تحصیلات نظامی در فرماندهی اطلاعات و عملیات سپاه واکنش سریع ناتو در آلمان به عنوان بخشی از کار خود به عنوان افسر سابق ارتش بین سال‌های ۱۹۸۶-۲۰۰۱ خدمت کرده بود.

در کابینه جدید اردوغان؛ ابراهیم کالین، سخنگوی رئیس جمهور اردوغان و مشاور ارشد سیاست خارجی، جانشین فیدان در میت خواهد شد.