مرتضی افقه: سیاست حرف ارز ترجیحی شکست میخورد
رویداد۲۴| یارانه و حمایتهای معیشتی در اغلب کشورهای دنیا سیاستی استثنائی است و ابزارهایی مثل کوپن، کالابرگ، سقف قیمت و کنترل بازار معمولا باید در شرایط بحرانی، جنگ یا رکود شدید یا در زمان شوکهای موقتی به کار گرفته شود.
مرتضی افقه، کارشناس اقتصادی، در گفتوگو با «شرق» توضیح داد: این ابزارها در ایران به جای آنکه موقتی باشد، نزدیک به سه دهه است به یک وضعیت دائمی تبدیل شده؛ وضعیتی که نهتنها فقر را ریشهکن نکرده، بلکه به موتور اصلی تورم و نابرابری تبدیل شده است. او معتقد است مشکل اصلی نهتنها مقدار یارانه، بلکه فلسفه غلط توزیع آن است؛ از پرداخت به تمام دهکها گرفته تا تغییر نام یارانه به اسم جدیدی به نام «حق شهروندی».
این اقتصاددان در ادامه اشاره میکند: یارانه در هیچ کجای دنیا به همه مردم پرداخت نمیشود و در کشورهایی مثل آمریکا، چیزی تحت عنوان «بانک غذا» وجود دارد که مقدار کالای مشخصی نه به همه افراد جامعه بلکه به افراد نیازمند، در زمانهای خاص داده میشود. البته مقایسه ایران با کشورهایی مانند آمریکا و اروپای غربی اساسا درست نیست؛ چراکه ساختار اقتصادی و سطح رفاه این کشورها متفاوت است. برای مثال، در کشورهای اروپای غربی یا آمریکا اصولا چیزی به نام فقر مطلق وجود ندارد و نابرابری بیشتر در سطح فقر نسبی است، اما در ایران نزدیک به سه دهه است که اقتصاد کشور آسیبپذیر شده و این روشها پاسخگو نیست.
به باور این کارشناس، مسئله ایران وجود گستردگی فقر و آسیبپذیری است که باعث شده حداقل شش یا هفت دهک جامعه نیازمند نوعی کمک باشند که در این شرایط، خطای بزرگ سیاستگذار در همینجا رخ میدهد؛ «اینکه کالابرگ یا یارانه به همه افراد جامعه داده میشود. حتی در شرایط فعلی، دهک دهم و نهم نباید هیچ نوع یارانهای بگیرد. حمایت معیشتی باید هدفمند و مبتنی بر دهکبندی واقعی باشد، نه تصمیمات سیاسی یا ملاحظات اجتماعی کوتاهمدت. وقتی به دهکهای بالا کالابرگ میدهیم، هم منابع را هدر دادهایم و هم مفهوم حمایت اجتماعی را از بین بردهایم».
او در پایان تصریح کرد: «حذف ارز ترجیحی و پرداخت مابهالتفاوت به مردم، صرفا تغییر نام یک سیاست شکستخورده است که این سیاست نه جلوی تورم را میگیرد و نه قدرت خرید را حفظ میکند و در نهایت دولت از همان مردم مالیات میگیرد که دوباره به آنها کوپن و یارانه بدهد».
