نقد جدی یاشار سلطانی به وضعیت اینترنت؛ اگر پول بدهیم، دیگر تهدید امنیتی نیست؟! | بازار بزرگی پشت قطع اینترنت است
رویداد۲۴| بیش از دو ماه از قطع اینترنت در کشور گذشته و محدودیتهای جدید برای مردم به شدت آزار دهنده است، ضمن اینکه هزینههای گزافی را به زندگی مردم تحمیل کرده است. یاشار سلطانی، روزنامهنگار تحقیقی، در گزارش اخیر خود با نقدی تند به این وضعیت، نوشت: «دسترسی مردم ایران به اینترنت به وضعیتی درآمده که سالها تندروها به دنبال آن بودند. دسترسی به اینترنت جهانی و ابزارهای آن قطع است و ۹۰ میلیون ایرانی میان چند وبسایت ایرانی ناکارآمد گرفتار شدهاند. از موتورهای جستوجوی ایرانی که سادهترین نیازها را برآورده نمیکنند تا پیامرسانهایی که دریایی از باگ و ناکارآمدی هستند. این همه سال کوبیدن بر طبل ارتقای توان داخلی سرانجام در این روزها خودش را نشان داد و معلوم شد فیلی که باد میشده موش زاییده.»
وی افزود: «وضعیت اظهارنظرها دربارهی عاقبت اینترنت در ایران هم هیچ تصویر مشخصی به ما نشان نمیدهد جز اضافه شدن یک هزینهی بزرگ به هزینههای زندگی ایرانیها.»
هزینهای که به گفته او یا باید پای کانفیگ خرج شود و به بازار سیاه ویپیان برود یا باید به عنوان پول زور برای تهیه اینترنت پرو پرداخت شود.
سلطانی با اشاره به اینکه «بهانهی قطع شدن اینترنت «امنیت» است» نوشت: «این کلیدواژهی مشترک همه مسئولانی است که درباره قطع اینترنت حرف میزنند. اما آیا کسی این حرف را باور میکند؟ مثال سادهاش مقایسه قیمت دو محصول در بازار اینترنت است. یک بسته ۵۰ گیگی اینترنت ایرانسل که به شبکه جهانی وصل نیست را همین روزها میتوانید حدود ۴۰۰ هزار تومان بخرید. شما این ۴۰۰ هزار تومان را پرداخت میکنید تا به اینترنت جهانی وصل نشوید و امنیت کشور به خطر نیفتد. اما در همین روزگار میتوانید ۵۰ گیگ اینترنت پرو از همراه اول به قیمت ۲.۵ میلیون تومان پرداخت کنید و به اینترنت جهانی وصل شوید. یعنی اگر هزینهای حد فاصل ۴۰۰ هزار تومان تا ۲.۵ میلیون تومان را بتوانید پر کنید شما و دسترسیهایتان دیگر هیچ تهدیدی برای امنیت ایران نیستید. پر واضح است که کسی این قرائت را قبول نمیکند و همه میدانند که ماهیگیران بزرگ حالا به اقیانوسی رسیدهاند که تا آن را غارت نکنند دست از کار نمیکشند.»
وی با مقایسه اختیارات دولت و دیگر نهادهای غیرانتخابی در اخذ تصمیمات اینچنینی، نوشت: «نتیجه این زورآزمایی عرصه کنونی زندگی ایرانیهاست: مردم از وضعیت اینترنت ناراضی هستند. دولت مخالف محدودیتهاست، اما حرفش برای کسی اهمیتی ندارد و عدهای قلیل در این میان منافع بزرگی کسب میکنند. اما این عده چه کسانی هستند؟»
چه کسانی در سومین قطع سراسری اینترنت ایران وصل هستند؟
وی در ادامه نوشت: «از ۹ اسفند ۱۴۰۴ و شروع جنگ ایران با آمریکا و اسرائیل برای سومینبار در این سال دسترسی ایرانیها به اینترنت و شبکهی جهانی قطع شد. این قطع اینترنت که به سال ۱۴۰۵ هم کشیده شده بزرگترین قطع سراسری اینترنت در دنیا به حساب میآید. پیش از این هم زمستان ۱۴۰۴ برای ایرانیها با ناپایداری گسترده اینترنت همراه بود. چرا که بعد از اعتراضات دیماه بار دیگر اینترنت به صورت گسترده در ایران قطع شد. اولین قطع اینترنت سال ۱۴۰۴، اما به تابستان و جنگ ۱۲ روزه ایران و اسرائیل باز میگردد. همان جنگی که بعد از آن مشخص شد علیرغم قطع اینترنت دسترسیهایی به برخی شهروندان داده شده بود تا به اینترنت جهانی وصل باشند.»
سلطانی با طرح این سوال که در دومین ماه قطع گسترده اینترنت ایران چه کسانی به اینترنت بینالملل دسترسی دارند؟ نوشت: «گروه اول دارندگان استارلینک در ایران هستند. کسانی که اینترنت ماهوارهای دارند و از طریق آن اقدام به فروش ویپیان در ایران میکنند. همچنان که میدانیم داشتن استارلینک در ایران جرمانگاری شده و داشتن تجهیزات اینترنت ماهوارهای در ایران جرم محسوب یشود. از اینرو دسترسی به این اینترنت برای بسیاری خطرناک است. با این وجود همچنان میبینیم که در بازار سیاه ویپیان در ایران ویپیانهای استارلینک به قیمت گزافی فروخته میشود.
گروه دوم دارندگان سیمکارتهای سفید هستند. افرادی که در لیستهایی قرار دارند که دسترسی آنها به اینترنت روی سیمکارتهایشان آزاد است. چند ماه قبل و بعد از آپدیت جدید روی شبکه اجتماعی ایکس (توئیتر سابق) لوکیشن اتصال کاربران برملا و معلوم شد که گروه قابل توجهی از ایرانیها با اینترنت بدون فیلتر به شبکه جهانی وصل هستند. اگرچه تمرکز این افشاگریها روی خبرنگاران بود، اما دارندگان سیمکارتهای سفید بسیار گروههای فراوانی را در بر میگیرد. کسی که به سیمکارت سفید دسترسی دارد میتواند با خرید آیپی ثابت از همراه اول یا ایرانسل و ایجاد تونل روی دسترسی خود به راحتی اقدام به فروش ویپیان کند و از یک سیمکارت سفید به درآمد میلیاردی در شرایطی بحرانی مانند روزهای جنگ کند.
گروه سوم، اما افرادی هستند که به سرورهای رانتی در ایران دسترسی دارند. سرورهایی که در اختیار افراد معمولی قرار نمیگیرد و دسترسی جهانی آن باز است. با توجه به قیمت فروش هر گیگ اینترنت با فیلترشکن در روزهای قطع اینترنت تخمین زده میشود که این شرکتهای رانتی احتملا درآمدهای میلیون دلاری از طریق فروش اینترنت داشتهاند.»
وی در پایان با اشاره به ساده بودن امکان قطع ویپیانها نوشت: «کارشناسان فنی میگویند که نهادهای ناظر با رصد ترافیکها و مشاهده هر ترافیک ۱:۱ (هر یک گیگ آپلود یک گیگ دانلود) به راحتی میتوانند در زمان کوتاهی ویپیانها را قطع کنند و قطع دسترسی ویپیانها بسیار ساده و اجرایی است. برای همین این سوال پیش میآید که اگر ارادهای برای قطع اینترنت در ایران وجود دارد چرا کامل اجرا نمیشود و ماجرای ایجاد چنین بازار سیاهی با این گردش مالی بالا چیست؟
در واقع باید از تصمیمگیران پرسید که چرا با قطع اینترنت و ایجاد فرصتهای رانتی بازار بزرگ و غیرشفاف را ایجاد کردهاند که در آن شهروندان مستاصل مجبورند برای دسترسی به اینترنت هزینههای گزافی کنند و در نهایت جیب افرادی پر شود که از رانتهای بالایی برخورداند.»
