چوب حراج به نیلوفر آبی در فضای مجازی

رویداد۲۴| فضای بی‌انت‌های مجازی همیشه شگفتانه‌ای برای رونمایی دارد. این فضا به دلیل عدم نظارت دقیق و درست، تبدیل به مکانی برای عرضه محصولاتی شده که فروش آنها در مغازه‌ها با جرایمی از سوی مسئولان سازمان حفاظت محیط زیست روبه‌رو می‌شود. این بار بدون هیچ مزاحمی چوب حراج به لاله مرداب زده شده که فقط در رویشگاه‌های محدودی از کشور می‌روید. دسته گل‌های تازه نیلوفر آبی تنها محصولی نیست که با این نام به فروش می‌رسد. نیلوفر آبی خشک شده در بسته‌های ۱۰۰ گرمی یا به صورت فله هم در مغازه‌های آنلاین به فروش می‌رسند، اما به گفته کارشناسان و عطاری‌ها گویا تقلبی هم رخ داده و فروشندگان مجازی محصولی که خاصیت دارویی ندارد را با تبلیغات دروغین و با سوء استفاده از یک نام، به مردم عرضه می‌کنند.

شاهدان عینی می‌گویند که هنوز هم قایق‌هایی هستند که در تالاب انزلی، آزادانه لاله‌های مرداب را می‌چینند تا از آن دسته گل تولید کنند. اما از آنجا که فروش این گل که رویشگاه محدودی در ایران دارد، در گلفروشی‌ها بدون مجازات نیست، فروشندگان غیرقانونی این محصول، فضای مجازی را برای تخلفشان انتخاب کرده‌اند. برای راستی آزمایی صحبت‌های این شاهدان عینی، خبرنگار هفت صبح سری به صفحات مجازی می‌زند. در بستر‌هایی مثل ترب، باسلام و ... دسته‌های گل نیلوفر مرداب یک میلیون و ۳۰۰ هزار تومان به بالا قیمت خورده است.

بذر این گونه در بسته‌های صد تایی در اینستاگرام به فروش می‌رسد و هر کیلوگرم نیلوفر آبی خشک هم بیش از یک میلیون و ۱۰۰ هزار تومان قیمت دارد. حتی خوردن «سل باقالا» یا بذر این گونه نادر ایران هم تبلیغ می‌شود! اقداماتی که هرکدام به تنهایی می‌تواند زمینه انقراض یک گونه اندمیک را در ایران فراهم کند. حجم بالای صفحات مجازی برای عرضه نیلوفر آبی خشک و پراکنش محدود این گونه در ایران این پرسش را در ذهن ایجاد می‌کند که آیا می‌توان صرفا با برداشت از تالاب انزلی این میزان تولید داشت یا اینکه امکان پرورش این گونه در فضا‌های مصنوعی هم وجود دارد؟

تکثیر در فضای غیرطبیعی گزارش نشده است

ولی‌الله مظفریان گیاه‌شناس و عضو هیئت علمی موسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور در گفت‌و‌گو با هفت‌صبح درباره امکان تکثیر لاله مردابی با اسم علمی Nelumbo nucifera توضیح می‌دهد که برای این گونه سابقه تکثیر در کشور سراغ ندارد، اما شاید به‌راحتی بتوان آن را در محیط‌های مصنوعی تکثیر کرد. تا جایی که او شنیده، اما به‌طور قطعی خبر ندارد، این گونه در هند تکثیر می‌شود.

به گفته این گیاه‌شناس، پراکندگی جغرافیایی لاله مردابی در ژاپن، چین، هندوکش، مالزی، شمال استرالیا و کره گزارش شده است. این گونه پراکندگی جهانی دارد، اما در ایران بیشتر از همه در مرداب انزلی دیده می‌شود. مثل اینکه در زیباکنار هم دیده شده و در بابلسر هم از آن نام برده‌اند، اما مظفریان آن را ندیده است.

این عضو هیئت علمی موسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور تاکید می‌کند که ماندگاری نیلوفر مردابی به صورت شاخه بریده بسیار کم است و نمی‌توان آن را ۱۰ تا ۲۰ روز در خانه نگهداری کرد؛ بنابراین اصلا منطقی نیست که در دسته گل از آن استفاده شود. زیرا این گل تنه و شاخه بلند دارد که از آب بیرون بزند. مسائل مرتبط با انتقال و جابه‌جایی آن باعث می‌شود که جنبه اقتصادی تکثیرش برای اهداف زینتی را کاهش دهد، اما از آنجا که این گونه ارزش دارویی دارد، شاید بتوان آن را تجاری سازی کرد.

تکذیب تبلیغات فضای مجازی

اگرچه در صفحات زیادی از فضای مجازی نیلوفر آبی به صورت خشک شده و در قالب بسته‌بندی با وزن‌های مختلف یا به صورت فله به فروش می‌رسند و بسیاری از مردم از نام نیلوفر آبی برای لاله‌های مرداب تالاب انزلی استفاده می‌کنند و به نظر می‌رسد که خشک شده این گونه در حال عرضه است، اما عطاری‌های تهران، اطلاعات منتشر شده در تبلیغات فضای مجازی را تکذیب می‌کنند.

بیشتر بخوانید: مرگ تدریجی قلب تپنده اقتصاد گیلان | تالاب انزلی دیگر هویت خود را از دست داده است

در فضای مجازی، نیلوفر آبی خشک شده برای درمان استرس و اضطراب تجویز می‌شود، اما وقتی سراغ نیلوفر آبی خشک شده را از عطاری‌ها می‌گیرم، واکنشی یکسان دارند: «این چیزا رو از توی فضای مجازی پیدا کردی؟»

عطاری‌ها تاکید می‌کنند که اصلا معلوم نیست گیاه داخل بسته‌هایی که به فروش می‌رسد، چیست و از کدام گیاه آمده است. چون این محصول به دست بزرگترین توزیع‌کنندگان گیاهان دارویی هم نرسیده و باید به دیده تردید به خواص آن نگاه کرد. عطاری‌ها می‌گویند که هزینه یک قایق برای جمع‌آوری لاله مرداب سه میلیون تومان است و اگر به عقلتان رجوع کنید، اصلا به صرفه نیست که برای تولید نیلوفر خشک از مدل جمع‌آوری از طبیعت استفاده شود. عدم رسیدن گیاه به سطح توزیع کنندگان گیاهان دارویی هم نشان می‌دهد که قطعا مشکلی وجود دارد. اما آیا واقعا لاله مردابی تالاب انزلی خواص دارویی ندارد؟

فروش گونه‌ای دیگر به جای لاله مردابی

مظفریان می‌گوید که نیلوفر‌های تالاب انزلی خواص دارویی دارند. از اندام‌های هوایی به‌عنوان متعادل کننده عملکرد دستگاه عصبی واگ و سمپاتیک استفاده می‌شود و در زمان درمان اضطراب‌های عصبی ناشی از خستگی و اسپاسم‌های عصبی ناشی از بی‌خوابی به کار می‌رود. ساقه زیرزمینی، گل‌ها، برگ‌ها، دانه و میله پرچم‌های گیاه کاربرد دارویی دارد. ریشه لاله مردابی تلخ و معالج سرخه و یرقان است. این گیاه برطرف کننده تشنگی و خنک کننده بدن است. پودر آن برای درمان بواسیر، اسهال و سوء هاضمه تجویز می‌شود. در گذشته شکارچیان به صورت محدود دانه آن را مورد استفاده قرار می‌دادند و به آن سل باقالا می‌گفتند.

با توجه به مقاومت عطاری‌ها در برابر تبلیغات فضای مجازی و با تکیه بر اطلاعات مظفریان، ماجرا چیست و آنچه به اسم عمومی نیلوفر آبی به صورت خشک شده به فروش می‌رسد، واقعا چیست؟ بررسی صفحات مجازی فروش این محصول نشان می‌دهد؛ آن گونه‌ای که به فروش می‌رسد، مربوط به گونه‌ای دیگر است که بیشتر در غرب کشور رشد می‌کند و از خانواده نمفا (Nymphaea) است. به گفته مظفریان نیلوفر‌های خانواده نمفا در ایران کشت می‌شوند و نمونه‌های آن در باغ گیاه‌شناسی ملی ایران هم وجود دارد. اما خواص دارویی که او بر می‌شمرد، مربوط به لاله مرداب یا همان نیلوفری است که در تالاب انزلی رشد می‌کند. در نتیجه گویا عطاری‌ها درست می‌گویند و کلاهبرداران فضای مجازی از یک تشابه اسمی برای محصولاتی که خشک شده و روی دستشان باقی مانده، استفاده می‌کنند.

خوردن سل باقالا، خطری بزرگ

فروش بذر لاله مردابی و تبلیغ برای خوردن سل باقالا در فضای مجازی، در زمره مسائلی است که مظفریان آن را تهدیدی جدی برای این گونه می‌داند، زیرا اگر مرسوم شود که مردم غوزه گیاه را جمع‌آوری کنند، یک گام به انقراض این گونه خاص نزدیک‌تر می‌شویم. فروش بذر انواع نیلوفر‌های آبی در فضای مجازی، اما از نگاه این گیاه‌شناس، چندان خطری جدی نیست؛ زیرا مردم به صورت عمومی یک نام بر روی گیاهان مختلف می‌گذارند و ابتدا باید دید که نام گونه‌ای که به فارسی نیلوفر آبی نامیده می‌شود، چیست.

اگر منظور فروش گونه نمفا باشد، خطری تالاب انزلی را تهدید نمی‌کند، زیرا این گونه قابل رقابت با نیلوفر‌های تالاب انزلی نیست. گونه‌ای که در انزلی رشد می‌کند دو نوع برگ شناور و غوطه‌ور دارد، در حالی که نمفا فقط برگ شناور دارد. این دو گونه با هم رشد نمی‌کنند و محل رشدشان هم متفاوت است. لاله مردابی در آب‌های با عمق یک متر و حتی بیشتر زندگی می‌کند، در حالی که نمفا در مناطق کم عمق رشد می‌کند.

منبع: روزنامه هفت صبح