مهدی فضلی، صاحب ۲ درصد بورس ایران کیست؟ | امپراتوری گلرنگ؛ چگونه بزرگ‌ترین سهامدار اقتصاد کشور شد؟

رویداد۲۴ | رحیم محمدزاده- شاید کمتر کسی بداند حدود دو درصد از ارزش کل بازار سرمایه ایران به شبکه‌ای از شرکت‌ها تعلق دارد که نام همه آنها در نهایت به یک گروه اقتصادی گره می‌خورد؛ گلرنگ. گروهی که فعالیتش را از تولید مواد شوینده آغاز کرد، اما امروز از قفسه فروشگاه‌های افق کوروش تا کارخانه‌های دارویی، از صنایع غذایی و بسته‌بندی تا لجستیک، فناوری، خودروسازی، حمل‌ونقل اینترنتی و بازار سرمایه امتداد یافته است.

در مرکز این شبکه، نام مهدی فضلی قرار دارد؛ مدیری که بررسی سوابق ثبتی نشان می‌دهد نام او در ۱۳۵ شرکت و شخصیت حقوقی به عنوان مدیرعامل، رئیس یا عضو هیئت‌مدیره ثبت شده است؛ عددی که به‌تنهایی تصویری از گستره نفوذ یکی از بزرگ‌ترین هلدینگ‌های خصوصی ایران ارائه می‌دهد.

اما پرسش اصلی این نیست که چرا گلرنگ بزرگ شده است؛ پرسش این است که این امپراتوری چگونه ساخته شد، منابع توسعه آن از کجا تأمین شد و مرز گسترش آن تا کجاست؟

از یک کارخانه کوچک صابون سازی تا یک امپراتوری اقتصادی

از راست به چپ؛ مهدی فضلی و محمدکریم فضلی

داستان گلرنگ به بیش از نیم قرن قبل بازمی‌گردد.

سال ۱۳۵۰، محمدکریم فضلی کارخانه‌ای با نام «پاکشو» را در تهران راه‌اندازی کرد؛ کسب‌وکاری که ریشه آن به کارگاه‌های کوچک تولید مواد شوینده در دهه چهل می‌رسید. پدر محمدکریم هم به کار صابون‌سازی مشغول بود و او از کودکی با صنعت شوینده‌ها آشنا شد. او در اواخر دهه چهل کارگاهی برای تولید مواد شوینده تأسیس کرد که به مرور زمین به یکی از بزرگترین مجموعه‌های تولید شوینده ایران تبدیل شد.

پس از تأسیس رسمی گروه صنعتی گلرنگ در سال ۱۳۸۲، مدیریت توسعه این مجموعه به نسل دوم خانواده رسید.

مهدی فضلی فرزند محمدکریم فضلی، بنیان‌گذار گروه صنعتی گلرنگ است. گلرنگ یا همان پاکشو از جمله معدود شرکت‌های تجاری بود که پس از انقلاب مورد مصادره و برخورد جدی قرار نگرفت. فضلی از دهه ۷۰ وارد کسب‌وکار خانوادگی شد و در توسعه فعالیت‌های تولیدی و تجاری این مجموعه نقش داشت. پس از شکل‌گیری رسمی گروه صنعتی گلرنگ در سال ۱۳۸۲، فضلی به‌عنوان مدیرعامل این گروه فعالیت کرد و امروز نیز در منابع رسمی گروه، رئیس هیئت‌مدیره و مدیرعامل گروه صنعتی گلرنگ معرفی می‌شود.

مهدی فقط در حوزه کسب‌وکار حضور ندارد. بنیاد حامیان دانشگاه تهران او را عضو هیئت‌امنای بنیاد و خیر معرفی کرده است. نام او در پروژه‌های مسئولیت اجتماعی گروه، از جمله ساخت مدرسه به نام پدرش، دیده می‌شود. نکته‌ای که گلرنگ را بیشتر مورد توجه قرار داده این است که این برند به مرور زمان تبدیل به یک مجموعه انحصاری شد که از طریق وام‌های کلان کسب و کار خود را توسعه داد.

مردی نشسته بر کرسی هیات مدیره ۱۳۵ شرکت

گروه صنعتی گلرنگ دیگر فقط یک تولیدکننده کالا‌های مصرفی نیست؛ به شبکه‌ای گسترده از شرکت‌ها تبدیل شده که از صنایع غذایی، شوینده و دارو تا کشاورزی، بسته‌بندی، پخش، خرده‌فروشی، فناوری، لجستیک، حمل‌ونقل آنلاین و سرمایه‌گذاری را دربرمی‌گیرد. بررسی سوابق مدیریتی مهدی فضلی، مدیرعامل این گروه، نشان می‌دهد نام او در سوابق ۱۳۵ شرکت و مجموعه دیده می‌شود؛ فهرستی که ابعاد توسعه این شبکه اقتصادی را به‌خوبی نشان می‌دهد.

مسأله، صرفاً بزرگ‌شدن یک شرکت خصوصی نیست. مسأله زمانی آغاز می‌شود که یک گروه اقتصادی در بخش‌های مختلف زنجیره اقتصاد حضور پیدا می‌کند: از تولید کالا گرفته تا بسته‌بندی، پخش، فروشگاه، خدمات آنلاین و لجستیک. در چنین ساختاری، یک مجموعه می‌تواند به‌جای رقابت در یک بازار، در چندین حلقه از زنجیره ارزش هم‌زمان حضور داشته باشد. نتیجه چنین تمرکزی می‌تواند کاهش فضای رقابت و افزایش قدرت چانه‌زنی در برابر تولیدکنندگان کوچک‌تر و رقبای مستقل باشد.

خرید تپسی و ورود گلرنگ به بازار حمل و نقل، راه بی رقیب اسنپ را سد کرد، اما شواهدی وجود دارد که نشان می‌دهد به زودی باید منتظر یک طوفان انحصاری دیگر باشیم. سؤال اینجاست که آیا این خرید یک سرمایه‌گذاری مستقل است یا بخشی از پروژه بزرگ‌تری برای ساختن یک اکوسیستم اقتصادی است؛ اکوسیستمی که در آن تولید، توزیع، فروش، لجستیک و خدمات دیجیتال در یک شبکه به هم متصل می‌شوند؟

گلرنگ در فهرست ابر دریافت کنندگان تسهیلات بانکی

بیشتر بخوانید:

ماجرای هک اسنپ فود چیست؟

شفاف‌سازی «بانک دی» درباره تسهیلات به گروه گلرنگ

یکی از مهم‌ترین پرسش‌ها درباره سرعت رشد گلرنگ، نحوه تأمین منابع مالی توسعه این مجموعه است.

بر اساس اطلاعات منتشرشده، این مجموعه با ۶۰ برند خود طی ۱۱ سال اخیر ارقام بزرگی را از بانک‌های مختلف وام دریافت کرده است. از جمله:

• بانک دی: بیش از ۵۵۴۰ میلیارد تومان

• اقتصاد نوین: ۳۲۱۲ میلیارد تومان

• سامان: ۲۵۰۰ میلیارد تومان

• پارسیان: ۱۹۱۹ میلیارد تومان

اصل دریافت تسهیلات بانکی، برای بنگاه‌های اقتصادی امری متداول است؛ اما درباره نحوه بازپرداخت، وثایق، شرایط قرارداد‌ها و میزان استفاده از این منابع، انتشار اطلاعات شفاف می‌تواند به رفع ابهامات کمک کند. البته خبرگزاری فارس که گزارش میزان تسهیلات پرداختی به هلدینگ گلرنگ را در سال ۱۴۰۴ منتشر کرده بود، کمی بعد از انتشار گزارش اصلاحیه‌ای روی وبسایت خود گذاشت که به نقل از بانک مرکزی مدعی می‌شد که میزان تسهیلات دریافتی این شرکت کمتر از ۴ درصد این رقم است.

این در حالی است که فارس گزارش خود را بر اساس سند رسمی منتشر شده در درگاه بانک مرکزی تحت عنوان تسهیلات کلان بانکی تدوین کرده بود.

گلرنگ خود نیز هدف‌گذاری‌های بزرگی دارد. مدیران این گروه در سال ۱۴۰۴ از هدف قرارگرفتن در میان ۵۰۰ شرکت برتر جهان و رسیدن به ۱۰۰ هزار نیروی انسانی تا سال ۱۴۱۱ سخن گفته‌اند. همچنین اعلام شده است که ۶۰ درصد گردش مالی سالانه گروه در افق مورد نظر باید از بازار‌های بین‌المللی تأمین شود.

اگر گلرنگ بانک هم بخرد...

سال ۱۳۹۹ زمزمه‌هایی درباره احتمال ورود گلرنگ به صنعت بانکداری مطرح شد. گزارش‌هایی منتشر شد که نشان می‌داد گلرنگ قصد دارد سهام مدیریتی بانک سامان را بخرد. این شرکت همین حالا هم نزدیک به ۴ درصد سهام بانک را در اختیار دارد.

دو درصد بورس ایران یعنی چه؟

مهدی فضلی به نظر جز سر شلوغ‌ترین شهروندان ایران است. مدیریت ۱۳۵ شرکت او را به یکی از پرمشغله‌ترین چهره‌ها تبدیل کرده است. بنگاه داری خانواده فضلی به خودی خود محل سوال و ابهام نیست. آنچه ابهام درباره صاحب ۲ درصد بورس کشور را بیشتر می‌کند، سیر تسهیلات بانکی (احتمالا در بسیاری از موارد بی بازگشت) به سمت بنگاه‌های بزرگ و بی کلاه ماندن سر کسب و کار‌های کوچک است.

فهرست بانک‌ها و میزان تسهیلاتی که به سمت امپراتوری مهدی فضلی روانه شده به خوبی نشان م یدهد که آنها پای ثابت تسهیلات دریافتی بانک‌ها هستند و منابع بانکی بین آنها دست به دست می‌شود. بانک‌ها نیز با توجه به تعریف روابط طولانی مدت با آنها و یا سپرده‌های کلانی که این شرکت‌ها دارند تمایل دارند تسهیلات را به آنها پرداخت کنند.