خبرگان دوباره علیه مذاکره؛ پیام تازه به دولت پزشکیان چیست؟
رویداد۲۴| بیانیه تازه هیأترئیسه مجلس خبرگان رهبری را میتوان جدیدترین حلقه از سلسله موضعگیریهایی دانست که طی هفتههای اخیر درباره آینده مذاکرات ایران و آمریکا مطرح شده است؛ بیانیهای که نهتنها امید به توافق با واشنگتن را «بیفایده» توصیف میکند، بلکه از مسئولان میخواهد با آنچه «زمزمههای تسلیمطلبی» نامیده شده، برخورد قانونی کنند.
زمانبندی انتشار این بیانیه نیز قابل توجه است. درست بعد از آنکه مسعود پزشکیان، رئیسجمهور، در پیامی درباره تفاهمنامه اسلامآباد، این سند را حاصل «خرد جمعی» شورای عالی امنیت ملی دانسته و از آن به عنوان «مرکز ثقل روابط خارجی» ایران در آینده یاد کرده است. رئیسجمهور همچنین بر ضرورت واداشتن طرف مقابل به پایبندی به تعهداتش تأکید کرده بود.
اگرچه در بیانیه هیأترئیسه مجلس خبرگان نامی از دولت برده نشده، اما همزمانی انتشار آن با پیام رئیسجمهور باعث شده این موضعگیری از سوی بسیاری از ناظران بهعنوان پاسخی غیرمستقیم به رویکرد دولت در قبال دیپلماسی تعبیر شود.
در این بیانیه آمده است که تجربه تحولات اخیر نشان داده «اعتماد به دولت آمریکا سرابی بیش نیست» و هرگونه اقدام برای پیگیری حقوق ملت باید در چارچوب رهنمودهای رهبری انجام شود. همچنین تأکید شده است که امید بستن به تفاهم با آمریکا راه به جایی نخواهد برد.
بیانیه علاوه بر موضوع مذاکره، بار دیگر بر «خونخواهی» کشتهشدگان جنگهای اخیر و استمرار این مطالبه نیز تأکید کرده است.
ادامه یک اختلاف قدیمی در خبرگان
این نخستین بار نیست که مجلس خبرگان به موضوع مذاکرات ورود میکند. حدود یک ماه پیش نیز جمعی از اعضای این مجلس، بدون تأیید هیأترئیسه، بیانیهای انتقادی درباره روند مذاکرات منتشر کرده بودند؛ اقدامی که با واکنش کمسابقه دبیرخانه مجلس خبرگان روبهرو شد.
دبیرخانه در آن زمان اعلام کرد آن بیانیه موضع رسمی مجلس خبرگان نیست و بدون طی تشریفات و سازوکارهای قانونی منتشر شده است؛ موضعی که از سوی بسیاری نشانهای از وجود اختلاف نظر درباره نحوه ورود این نهاد به مباحث سیاست خارجی تلقی شد.
اکنون، اما شرایط متفاوت است؛ زیرا بیانیه اخیر مستقیماً از سوی هیأترئیسه مجلس خبرگان صادر شده و بنابراین موضع رسمی مدیریت این نهاد محسوب میشود؛ موضوعی که به آن وزن سیاسی بیشتری میبخشد.
دیپلماسی همچنان در وضعیت انتظار
موضعگیری خبرگان در حالی منتشر شده که چشمانداز مذاکرات همچنان مبهم است. اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه، در نشست خبری هفتگی خود بار دیگر تأکید کرد که در حال حاضر هیچ مذاکرهای با آمریکا در جریان نیست و جمهوری اسلامی نیز درخواستی برای ازسرگیری گفتوگوها ارائه نکرده است. او در عین حال گفت ارتباطات از طریق میانجیها ادامه دارد، اما هیچ نشست یا برنامه مشخصی برای مذاکره وجود ندارد.
این اظهارات نشان میدهد اگرچه دولت همچنان از تفاهمنامه اسلامآباد به عنوان چارچوب سیاست خارجی آینده یاد میکند، اما دستکم در مقطع کنونی، روند مذاکرات عملاً متوقف است.
پیام بیانیه چیست؟
بیانیه هیأترئیسه مجلس خبرگان را میتوان بیش از آنکه ناظر به یک مذاکره در جریان دانست، پیامی سیاسی درباره حدود و چارچوب دیپلماسی آینده ارزیابی کرد. در شرایطی که دولت تلاش میکند از تفاهمنامه اسلامآباد بهعنوان مبنای ساماندهی روابط خارجی سخن بگوید، این بیانیه بار دیگر بر بیاعتمادی به آمریکا و مخالفت با هرگونه خوشبینی نسبت به توافق تأکید میکند.
از این منظر، اگرچه فعلاً مذاکراتی در جریان نیست، اما جدال سیاسی بر سر «چگونگی مواجهه با آمریکا» همچنان ادامه دارد؛ جدالی که این بار نه در میز مذاکره، بلکه در عرصه پیامها، بیانیهها و روایتهای متفاوت از آینده سیاست خارجی خود را نشان میدهد.
