«مراقب» در ونیز، حاشیه در تهران؛ ماجرای آخرین فیلم محسن قرایی چیست؟
رویداد۲۴| مازیار وکیلی - ظاهراً سینمای ایران مدتها است که وارد چرخهای شده که میتوان آن را مدار التهاب نامید. بعد از حوادث سال ۱۴۰۱ برخی سینماگران تصمیم گرفتند که از جریان اصلی سینمای ایران جدا شوند و شیوه دیگری از فیلمسازی را تجربه کنند. این سبک از فیلمسازی چند ویژگی مهم داشت. بدون مجوز از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ساخته میشد، قوانینی مثل حجاب و روابط پذیرفته شده میان زن و مرد در آنها به شکل رسمی رعایت نمیشد و از همه مهمتر با بودجه نهادهایی خارج از نهادهای رسمی کشور ساخته میشد و به همین واسطه لزومی نمیدید که گفتمان فرهنگی حاکمیت را دنبال کند. به همین جهت جریان جدیدی در سینمای ایران شکل گرفت که با اندکی تسامح میتوان آن را سینمای زیرزمینی ایران نام گذاری کرد. این سینما پیش از این هم وجود داشت، اما به اندازه امروز نتوانسته بود در مقابل سینمای جریان اصلی ایران عرض اندام کند. نکته مهم دیگری که باعث شد حساسیتها بر روی این سینما بیشتر شود توجه جشنوارههای خارجی طراز اول مثل کن، ونیز و برلین به این فیلمها بود. مدتها است که جشنوارههای خارجی توجه اصلی خود را معطوف به سینمای زیرزمینی ایران کردهاند. همین سال گذشته بود که دو فیلم ایرانی یک تصادف ساده (نماینده سینمای زیرزمینی ایران و با هزینه کشورهای غربی) و زن و بچه (نماینده سینمای جریان اصلی ایران) در بخش مسابقه جشنواره کن حضور داشتند و توجه هیئت داوران به طور کامل معطوف به یک تصادف ساده شد و جایزه نخل طلای کن هم به این فیلم تعلق گرفت. ظاهراً امسال هم قرار است این رویه ادامه داشته باشد. دو فیلم کمی نور و مراقب در بخشهای اصلی جشنواره ونیز پذیرفته شدهاند؛ که فیلم سینمایی مراقب به خاطر حواشی کارگردانش محسن قرایی، حضور بازیگران مشهور و پوشش بازیگر زن فیلم حواشی زیادی ایجاد کرده است. حاشیههایی که ظاهراً فعلاً قرار نیست دست از سر سینمای ایران بردارد.
محسن قرایی کیست و ماجرای پست اینستاگرامی او چه بود؟
محسن قرایی کارگردان فیلم مراقب که در بخش افقهای جشنواره ونیز امسال حضور دارد متولد ۷ بهمن ۱۳۶۲ است. او کارش را در سینما با دستیاری کارگردانانی مانند رضا میرکریمی آغاز کرد و سرانجام در سال ۱۳۹۱ توانست اولین فیلمش خسته نباشید! را مشترکاً با افشین هاشمی کارگردانی کند.
بیشتر بخوانید: اسکار، کن و مرگ رویای جهانی شدن سینمای کشور | عبور بی صدای اروپا از سینمای رسمی ایران
قرایی در سال ۱۳۹۵ فیلم سینمایی سد معبر را با فیلمنامهای از سعید روستایی ساخت که به شدت در جشنواره فیلم فجر مورد توجه قرار گرفت و در چند رشته نامزد دریافت جایزه شد. قرایی چهار سال بعد فیلم بلندپروازانه و پرستاره بی همه چیز را براساس نمایش ملاقات با بانوی سالخورده کارگردانی کرد. فیلمی که پرویز پرستویی، هدیه تهرانی، هادی حجازی فر، بابک کریمی، باران کوثری، مهتاب نصیرپور، پدرام شریفی و چند ستاره دیگر در آن بازی میکردند. فیلم در جشنواره فیلم فجر سال ۱۳۹۹ در ۱۴ رشته نامزد شد و پنج سیمرغ بلورین هم کسب کرد. قرایی در این میان فیلمنامه فیلم قصر شیرین را برای رضا میرکریمی و فیلمنامه سریال شبکه مخفی زنان را برای افشین هاشمی نوشت. اما حاشیهای که گریبان محسن قرایی را گرفت، مربوط به پست عجیب او در اینستاگرام است. پستی که در تاریخ دهم اسفند منتشر شد و در آن قرایی با عباراتی موهن رهبر شهید را مورد خطاب قرار داده بود. بعد از مدتی محسن قرایی مدعی شد که صفحه او در آن تاریخ هک شده است. ادعایی که توسط برخی رسانههای اصول گرا مورد تردید جدی قرار گرفت و در برخی مقالات آنها با پرسشهایی مواجه شده بود. مثلاً وبسایت بولتن نیوز در بخشی از مقاله خود درباره شایعه بازگشت قرایی به سینمای ایران نوشته است: «با این حال، این ادعا با تردیدهای جدی روبهروست. یک کارگردان با دنبالکنندگانی محدود در فضای مجازی، چهقدر برای هکرها جذابیت دارد که صفحهاش هدف حمله قرار گیرد؟ پرسشی که سناریوی هک را بیش از آنکه یک واقعیت نشان دهد، به بهانهای برای فرار از مسئولیت تبدیل میکند.» وبسایت جهان نیوز در مقالهای ضمن حمله به محسن قرایی نوشت: «منتقدان میپرسند چگونه کارگردانی که پس از حوادث ۹ اسفند با انتشار مطالبی در فضای مجازی، به رهبر انقلاب اهانت کرده و از آن زمان نیز به کشور بازنگشته است، اکنون در مسیر بهرهمندی از حمایتهای رسمی برای حضور در مهمترین رویدادهای سینمایی جهان قرار گرفته است.» مقاله جهان نیوز نوک پیکان حمله خود را علاوه بر قرایی به سمت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی گرفته و مدعی شده این وزارت خانه در حال کمک به قرایی برای حضور در جشنواره ونیز است. فعلاً خبری از واکنش قرایی منتشر نشده و مشخص نیست آیا او را هم باید به فهرست کارگردانان ممنوعه سینمای ایران اضافه کرد یا نه.
ماجرای فیلم مراقب چیست؟
مراقب ظاهراً یک فیلم اجتماعی با ته مایههای سیاسی است که به زندگی مراقبین زندانها و تاثیر این شغل بر زندگی شخصی این افراد میپردازد. در خلاصه داستانی که از فیلم منتشر شده آمده است: «ماجرا در خانوادهای کمادعا و معمولی میگذرد که در یکی از مناطق حاشیهای تهران زندگی میکنند؛ جایی که قرار است در جریان یک طرح نوسازی شهری، خانههای قدیمی آن تخریب شوند.
بیشتر بخوانید: قانون جدید اسکار علیه دولتها | سینمای رسمی ایران از جهان حذف میشود؟
در ظاهر، مسئله فقط از بین رفتن یک ملک فرسوده است، اما فیلم بهتدریج نشان میدهد که این تهدید، چیزی فراتر از یک پروژه عمرانی ساده است. رشید، پدر خانواده و نگهبان یک زندان، ناگهان با اتهام فساد روبهرو میشود؛ اتهامی که موقعیت شغلی و اخلاقی او را زیر سؤال میبرد. در همین زمان، او درمییابد دختر بزرگش نیز تصمیم دارد پنهانی از ایران خارج شود و مسیر مدلینگ را دنبال کند. این دو بحران همزمان، بنیان خانواده را به لرزه میاندازد و خانه را به فضایی تبدیل میکند که بیش از آنکه مأمن باشد، به نوعی زندان شباهت دارد.» در این فیلم چهرههای شناخته شدهای مانند فرهاد اصلانی، لاله مرزبان، ریما رامین فر و علیرضا کمالی بازی میکنند. چیزی که در تصاویر بیرون آمده از لاله مرزبان بازیگر زن فیلم جلب توجه میکند حضور او بدون پوشش روسری در فیلم است. همین یک نکته کافیست تا متوجه شویم قرایی در آخرین ساخته خود راهش را از سینمای جریان اصلی سینمای ایران جدا کرده و به سینمای زیرزمینی نزدیک شده است. برای برآورد وضعیت کلی فیلم باید منتظر اکران آن در ونیز ماند. آیا یک کارگردان زیرزمینی دیگر به سینمای ایران اضافه شده یا قرایی میتواند و از همه مهمتر میخواهد مجدداً به سمت سینمای جریان اصلی ایران برگردد.
