ظهور نسل جدید اپراتورها در اقتصاد دیجیتال، از «تلکو» تا «تک کو»
رویداد۲۴| برای درک بهتر این تحول، باید تفاوت این دو مفهوم را روشن کرد. «تِلکو» (Telco) مخفف شرکت مخابراتی (Telecommunication Company) است که مدل کسبوکار سنتی آن بر پایه فروش «اتصال» (مکالمه، پیامک و اینترنت) استوار است. در مقابل، «تِککو» (Techco) مخفف شرکت فناوری (Technology Company) است که فراتر از فروش اتصال، به ارائه «راهکارها و خدمات فناورانه» روی همان زیرساخت میپردازد؛ خدماتی مانند رایانش ابری، هوش مصنوعی و اینترنت اشیا.
دلیل این تغییر را باید در تحول رفتار کاربران و اقتصاد جهانی جستوجو کرد. طی دو دهه گذشته، درآمدهای سنتی اپراتورها تحت تأثیر پیامرسانها و پلتفرمهای اینترنتی قرار گرفته و در مقابل، مصرف داده با سرعتی چشمگیر افزایش یافته است. تلفن همراه از وسیلهای برای تماس به دروازه ورود کاربران به بانکداری، تجارت الکترونیک، آموزش، سرگرمی، خدمات ابری و هوش مصنوعی تبدیل شده و در چنین شرایطی، نقش اپراتورها نیز تغییر کرده است. شبکههای ارتباطی امروز تنها برای انتقال تماس و پیام طراحی نمیشوند. آنها زیرساخت انتقال حجم عظیمی از داده هستند که بخش مهمی از اقتصاد دیجیتال بر آن استوارند.
صنعتی که در حال تغییر مدل کسب وکار خود است
تحول از Telco به Techco در واقع پاسخی به یک واقعیت اقتصادی است: رشد مصرف داده به تنهایی تضمین کننده رشد متناسب درآمد اپراتورها نیست. توسعه شبکههای نسل جدید به سرمایه گذاریهای سنگین نیاز دارد، در حالی که رقابت در بازار خدمات ارتباطی و افزایش هزینه توسعه زیرساخت، فشار بیشتری بر مدل سنتی کسب وکار وارد کرده است.
به همین دلیل اپراتورهای بزرگ جهان به تدریج وارد بازارهای جدید شدهاند. رایانش ابری، مراکز داده، اینترنت اشیا، خدمات سازمانی، امنیت سایبری، فین تک و هوش مصنوعی از مهمترین حوزههایی هستند که شرکتهای مخابراتی در آنها سرمایه گذاری میکنند.
یک زتابایت داده، نشانه تغییر جهان ارتباطات است
یکی از مهمترین نشانههای این تحول، رشد بیسابقه مصرف داده است. ترافیک اینترنت موبایل در جهان طی سالهای اخیر با سرعتی چشمگیر افزایش یافته و از مرز یک زتابایت عبور کرده است که نشان میدهد اقتصاد جهانی بیش از هر زمان دیگری به شبکههای ارتباطی وابسته شده است.
ویدئوی آنلاین، شبکههای اجتماعی، بازیهای ابری، خدمات سازمانی، اینترنت اشیا و هوش مصنوعی از مهمترین عوامل افزایش مصرف داده هستند. هر یک از این خدمات به ظرفیت بیشتر، سرعت بالاتر و شبکهای پایدارتر نیاز دارند.
در چنین فضایی، نسل پنجم ارتباطات میتواند زیرساخت کارخانههای هوشمند، خودروهای متصل، خدمات سلامت دیجیتال و میلیاردها دستگاه اینترنت اشیا باشد. همین موضوع باعث شده است اپراتورها به تدریج از بازار سنتی مصرف کننده به سمت ارائه خدمات تخصصی به صنایع و سازمانها حرکت کنند.
میدانهای رقابت جدید اپراتورها
نسل جدید شبکههای ارتباطی زمینه ورود اپراتورها به حوزههایی را فراهم کرده که تا چند سال قبل ارتباط مستقیمی با کسبوکار مخابراتی نداشتند. اینترنت اشیا یکی از مهمترین این حوزههاست. اتصال تجهیزات صنعتی، کنتورهای هوشمند، خودروها، سامانههای لجستیکی و زیرساختهای شهری میتواند بازار بزرگی برای اپراتورها ایجاد کند.
هوش مصنوعی نیز بخش دیگری از این تحول است. اپراتورها از هوش مصنوعی برای مدیریت شبکه، پیشبینی اختلالات، تحلیل رفتار کاربران و بهینه سازی مصرف انرژی استفاده میکنند، اما اهمیت این فناوری تنها به کاربردهای داخلی محدود نیست. رشد هوش مصنوعی به مراکز داده، توان پردازشی و شبکههای پرظرفیت نیاز دارد و همین موضوع میتواند نقش شرکتهای ارتباطی را در زنجیره ارزش اقتصاد دیجیتال افزایش دهد.
رایانش ابری نیز به یکی دیگر از میدانهای رقابت تبدیل شده است. شرکتها و سازمانها به جای ایجاد زیرساخت مستقل، به سمت استفاده از خدمات ابری حرکت میکنند و اپراتورها با در اختیار داشتن شبکه و مراکز داده، ظرفیت حضور در این بازار را دارند.
تصویر بازار ایران در قاب آمار
تحولات بازار ایران نیز نشان میدهد مقیاس فعالیت اپراتورها از خدمات سنتی ارتباطی فراتر رفته است. بر اساس آمار ارائه شده در مجمع عمومی سالانه همراه اول، این اپراتور تا پایان سال ۱۴۰۴ دارای ۷۵.۹ میلیون مشترک فعال و بیش از ۱۰۵ میلیون سیم کارت واگذارشده بوده و ۵۴.۳ درصد بازار مشترکان فعال را در اختیار داشته است. تعداد مشترکان دیتای آن نیز به ۵۸.۱ میلیون نفر رسیده و طی یک سال بیش از ۷.۵ میلیون کاربر جدید به این بخش اضافه شدهاند. همچنین تعداد کاربران فعال ۵G به ۴.۴۴ میلیون نفر رسیده و سهم ترافیک نسل پنجم در مناطق تحت پوشش ۲۰ درصد اعلام شده است. حجم مصرف دیتا در شبکه نیز به ۱۲ هزار و ۶۹۶ پتابایت رسیده و رکورد ترافیک روزانه ۳۸.۲ پتابایت ثبت شده است. در پشت این حجم از مصرف، زیرساختی شامل ۲۵۹۵ رک با ظرفیتی بیش از ۱۰۳ هزار گیگابیت بر ثانیه قرار دارد.
این ارقام نمونهای از افزایش مقیاس شبکههای ارتباطی در اقتصاد دیجیتال ایران است. هرچه خدمات بانکی، تجارت الکترونیک، پلتفرمهای آنلاین و خدمات مبتنی بر داده گسترش پیدا کنند، نیاز به ظرفیت بیشتر شبکه و مراکز داده نیز افزایش خواهد یافت.
درآمدهای سنتی هنوز ستون اصلی اپراتورها هستند
با وجود حرکت اپراتورها به سمت حوزههای جدید، دادههای مالی نشان میدهد خدمات ارتباطی همچنان ستون اصلی درآمد آنهاست. براساس گزارش عملکرد منتشر شده در سامانه کدال، همراه اول در سه ماه نخست سال ۱۴۰۵ مجموعا ۳۰۸ هزار و ۱۲۰ میلیارد ریال درآمد شناسایی کرده است. از این رقم، ۲۸۷ هزار و ۳۴۳ میلیارد ریال، معادل بیش از ۹۳ درصد کل درآمد، از خدمات ارتباطی شامل مکالمه، اینترنت، پیامک و سایر سرویسهای ارتباطی حاصل شده است. این شرکت تنها در خرداد ماه ۱۷۶ هزار و ۶۵ میلیارد ریال درآمد شناسایی کرده که ۱۶۵ هزار و ۲۴۹ میلیارد ریال آن مربوط به کارکرد مشترکان و بیش از ۸ هزار و ۲۸۴ میلیارد ریال مربوط به اتصال متقابل بوده است.
این ترکیب درآمدی یکی از مهمترین چالشهای گذار از Telco به Techco را نیز نشان میدهد. اپراتورها از یک سو به دنبال توسعه خدمات دیجیتال و ایجاد جریانهای درآمدی جدید هستند و از سوی دیگر، بخش عمده درآمد آنها همچنان از کسب وکار اصلی ارتباطات تامین میشود؛ بنابراین تحول مدل کسب وکار، فرآیندی تدریجی است و نه تغییری ناگهانی.
آینده اپراتورها کجاست؟
آینده صنعت ارتباطات احتمالا در ترکیبی از اتصال و فناوری شکل خواهد گرفت. اپراتورها همچنان شبکه را توسعه خواهند داد، اما ارزش اقتصادی بیشتر به تدریج در خدماتی شکل میگیرد که بر روی این شبکهها ارائه میشوند.
گذار از Telco به Techco در نهایت نتیجه یک تغییر بنیادی در اقتصاد دیجیتال است. زمانی محصول اصلی اپراتورها «ارتباط» بود، اما امروز ارتباط به زیرساختی برای تولید ارزش در بخشهای دیگر تبدیل شده است. از کارخانه هوشمند و خودروهای متصل گرفته تا هوش مصنوعی، خدمات ابری و اقتصاد پلتفرمی، همه به شبکههایی وابستهاند که حجم فزایندهای از داده را منتقل میکنند.
به همین دلیل، آینده اپراتورها دیگر تنها با تعداد سیم کارت یا میزان مکالمه سنجیده نخواهد شد. معیار اصلی، توانایی آنها در تبدیل زیرساخت ارتباطی به بستری برای خدمات، فناوری و کسب وکارهای جدید خواهد بود.
