نفت منطقه راه خود را پیدا کرد؛ چرا محموله‌های ایران معطل مانده؟

رویداد۲۴| در روز‌های اخیر، بخش مهمی از تجارت نفت خلیج فارس دیگر صرفاً به عبور مستقیم نفتکش‌ها از تنگه هرمز وابسته نیست. گزارش‌های رصد دریایی نشان می‌دهد برخی کشور‌های منطقه با استفاده از انتقال کشتی‌به‌کشتی (STS) در دریای عمان، بخشی از محموله‌های خود را به نفتکش‌های دیگر منتقل کرده و از مسیر‌های امن‌تر راهی بازار‌های جهانی می‌کنند.

رویترز گزارش داده است که شرکت نفتی آرامکو عربستان نیز بخشی از صادرات خود به آسیا را از طریق عملیات انتقال کشتی‌به‌کشتی در نزدیکی فجیره امارات و سواحل عمان مدیریت کرده است؛ روشی که امکان کاهش ریسک عبور از منطقه پرتنش هرمز را فراهم می‌کند.

این شیوه البته پیش‌تر یکی از ابزار‌های ایران برای حفظ صادرات نفت تحت تحریم‌ها بود؛ اما اکنون به ابزاری برای دیگر تولیدکنندگان منطقه تبدیل شده است.

عراق و کشور‌های عربی؛ صادرات ادامه دارد

در کنار عربستان و امارات، عراق نیز توانسته بخشی از صادرات نفت خود را حفظ کند. گزارش‌هایی از افزایش بارگیری نفتکش‌های عراقی منتشر شده و داده‌های بازار نشان می‌دهد برخی تولیدکنندگان منطقه در تلاش‌اند با استفاده از ظرفیت‌های موجود، جریان درآمد نفتی خود را متوقف نکنند.

این وضعیت یک تفاوت مهم ایجاد کرده و در حالی که کشور‌های تولیدکننده نفت خلیج فارس به دنبال مسیر‌های جایگزین هستند، ایران با محدودیت مضاعف روبه‌رو شده است. از یک طرف تحریم‌های آمریکا و از طرف دیگر محدودیت‌های دریایی، هزینه و ریسک فروش نفت تهران را افزایش داده است.

نفت ایران کجاست؟

داده‌های شرکت کپلر نشان می‌دهد حجم نفت ایران ذخیره‌شده روی آب همچنان بالاست. بر اساس گزارش‌های منتشرشده، میزان نفت ایران در شناور‌ها از حدود ۱۰۵ میلیون بشکه پیش از تشدید محدودیت‌ها کاهش یافته، اما همچنان حدود ۸۰ میلیون بشکه نفت ایران در ذخایر شناور باقی مانده است.

بخش قابل توجهی از این نفت در مسیر بازار آسیا قرار دارد، اما مشکل اصلی اینجاست که عرضه جدید ایران به مشتریان، به‌خصوص پالایشگاه‌های مستقل چین، محدودتر شده است. رویترز گزارش داده عرضه محموله‌های جدید ایران به خریداران چینی کاهش یافته و برخی نفت‌های ایران که پیش‌تر با تخفیف فروخته می‌شدند، حتی با قیمت بالاتر از شاخص برنت پیشنهاد شده‌اند؛ نشانه‌ای از افزایش هزینه و دشوارتر شدن تجارت نفت ایران.

کاهش صادرات ایران، تهدیدی برای درآمد ارزی

ایران در سال‌های گذشته بخش مهمی از صادرات نفت خود را با تکیه بر شبکه‌های پیچیده انتقال، تغییر پرچم نفتکش‌ها، خاموش کردن سامانه‌های شناسایی و فروش به مشتریان محدود، به‌ویژه چین، ادامه داده بود. اما اکنون محدودیت‌های جدید باعث شده حتی این مسیر‌های سنتی نیز با مشکل مواجه شوند.

کاهش صادرات نفت تنها به معنای کاهش ورود ارز نیست؛ بلکه می‌تواند فشار بیشتری بر بودجه دولت، بازار ارز و توان تأمین کالا‌های وارداتی وارد کند.

چرا قیمت نفت پایین آمد؟

با وجود اختلال در مسیر‌های صادراتی، بازار جهانی نفت در روز‌های اخیر با کاهش قیمت مواجه شد. دلیل اصلی این کاهش، افزایش امید‌ها به مذاکرات ایران و عمان درباره ایجاد یک مسیر موقت کشتیرانی در تنگه هرمز بود. پس از انتشار این خبر، قیمت برنت به محدوده ۸۶ دلار کاهش یافت.

با این حال، کارشناسان معتقدند حتی اگر تردد در هرمز بهبود پیدا کند، بازگشت کامل جریان نفت به شرایط پیش از بحران زمان‌بر خواهد بود؛ زیرا بخشی از تجارت نفت منطقه به مسیر‌های جایگزین منتقل شده و هزینه‌های بیمه و حمل‌ونقل همچنان بالاست.

یک نبرد جدید؛ کنترل مسیر‌های نفتی

ماجرای نفت در هرمز فقط یک اختلاف بر سر عبور چند نفتکش نیست؛ بلکه رقابتی بر سر کنترل مسیر‌های انرژی جهان است. کشور‌های منطقه تلاش می‌کنند وابستگی خود به این تنگه را کاهش دهند، در حالی که ایران همچنان یکی از اصلی‌ترین بازیگران جغرافیای هرمز است.

اما وضعیت فعلی یک تناقض ایجاد کرده است و تنگه‌ای که سال‌ها یکی از مهم‌ترین اهرم‌های ژئوپلیتیک ایران محسوب می‌شد، اکنون به محلی تبدیل شده که سایر تولیدکنندگان برای عبور از محدودیت‌های آن راه‌های جایگزین پیدا می‌کنند.