سیانان: آمریکا مذاکرات ایران را به پرونده هستهای محدود میکند؛ هرمز در اولویت نیست
رویداد۲۴| سیانان نوشت: قرار بود دیپلماتهای کشورهای خلیج فارس و مقامهای ایرانی روز دوشنبه برای بررسی طرح عمان درباره بازگشایی تنگه هرمز به روی تردد عادی نفتکشها دیدار کنند؛ مذاکراتی که بدون حضور یکی از بازیگران کلیدی، یعنی ایالات متحده، برگزار میشد.
به گزارش انتخاب، در ادامه این مطلب آمده:، اما همزمان با انتشار خبر برگزاری این نشست در روز یکشنبه، وزیر خارجه عمان اعلام کرد که این نشست بهطور نامحدود به تعویق افتاده است.
«در راستای دستیابی به اجماع، نشست منطقهای که قرار بود فردا در صلاله برگزار شود، به تعویق افتاده است.» بدر البوسعیدی، وزیر خارجه عمان، در پستی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «ما همچنان به تقویت گفتوگوهایی که از ثبات و همکاری پایدار در منطقه ما حمایت میکند، متعهد هستیم.»
با وجود پایین ماندن سطح تردد کشتیها، دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، اصرار دارد که وضعیت این آبراه در حال حاضر قابل قبول است و ارتش آمریکا نفتکشها را اسکورت میکند.
نشست برنامهریزیشده برای روز دوشنبه میتوانست نشاندهنده این واقعیت باشد که کشورهای منطقه، با وجود تلاشهای فعال برای ایجاد مسیرهای جایگزین عبور از تنگه، حاضر نیستند وضعیت موجود را بهعنوان یک وضعیت عادی و دائمی بپذیرند. پس از ماهها گفتوگوهای محرمانه درباره یک چارچوب حقوقی پیچیده برای بازگشایی تنگه ــ چارچوبی که میتوانست به ایران و عمان اجازه دریافت هزینههایی را بدهد ــ دیپلماتها امیدوار بودند این نشست بتواند به توافق شتاب بیشتری بدهد.
یک منبع منطقهای گفت: «انتظار هیچ پیشرفت فوری و چشمگیری وجود ندارد، اما حل مسئله تنگه، فوریترین موضوع است؛ بنابراین باید از جایی شروع کنیم.»
عربستان سعودی اصلاحاتی را پیشنهاد کرده بود، زیرا نسبت به این نگرانی داشت که ادبیات پیشنهادی عملاً بتواند وضعیت موجود جدیدی را تثبیت کند؛ وضعیتی که برای ریاض و دیگر کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس قابل قبول نخواهد بود.
منابع گفتند احتمال وضع عوارض از سوی ایران همچنان بهطور گسترده رد میشود، اما آمادگی برای بررسی پرداختهای داوطلبانه در ازای هدایت عبور و مرور از تنگه وجود دارد. به گفته سه منبع مطلع از این طرح، چارچوب حقوقی عمان شامل پرداختهای داوطلبانه در ازای تأمین ایمنی ناوبری و حفاظت از محیط زیست است.
سه منبع مطلع از موضوع گفتند مقامهای دولت ترامپ بهطور خصوصی به کشورهای منطقه خلیج فارس اعلام کردهاند که مایلاند هرگونه مذاکرات آتی آمریکا و ایران بر برنامه هستهای تهران متمرکز باشد، نه بازگشایی تنگه هرمز.
ترامپ شامگاه سهشنبه در شبکه اجتماعی «تروث سوشال» نوشت: «من تلاش نمیکنم ایران را به پای میز مذاکره بکشانم. اکنون موقعیت خودمان را بسیار بیشتر میپسندم؛ با کنترل تقریباً کامل بر تنگه هرمز و در حالی که اقتصاد آنها کاملاً در حال فروپاشی است.»
یکی از منابع گفت یکی از اهداف نشست روز دوشنبه توافق بر سر نقشه مسیرهایی بود که از تنگه عبور میکنند.
با این حال، بدون حضور آمریکا در میز مذاکرات، احتمال اینکه کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس و ایران بتوانند بر سر یک طرح جامع برای بازگشایی آبراه به توافق برسند، تقریباً غیرممکن خواهد بود. دولت آمریکا تلاش نکرد با برگزاری این نشست مخالفت کند و اعلام کرده بود که مذاکرات را از نزدیک زیر نظر خواهد داشت.
یک مقام آمریکایی روز یکشنبه، حدود یک ساعت پیش از اعلام تعویق نشست از سوی وزیر خارجه عمان، گفت: «ایالات متحده ارتباط نزدیکی با همه شرکای منطقهای خود دارد و پیش، حین و پس از این نشست نیز به این ارتباط ادامه خواهد داد. ایران کنترل تنگه هرمز را در اختیار ندارد و هرگز نیز نخواهد داشت.»
یک مقام دیگر آمریکایی گفت آمریکا در ابتدا تمایل ایران برای بستن تنگه هرمز در واکنش به آغاز عملیات نظامی آمریکا و اسرائیل در اوایل سال جاری را دستکم گرفته بود؛ خطایی راهبردی که تهران با استفاده از توانایی خود برای تهدید کشتیرانی تجاری و طولانی کردن جنگ، از آن بهرهبرداری کرده است. اما نیروهای آمریکایی اکنون معتقدند در آبراه به نقطهای رسیدهاند که از نظر نظامی دست بالا را دارند.
این مقام گفت: «ما نمیخواهیم درباره تنگه صحبت کنیم و موضع دولت در حال حاضر همین است؛ ما فقط در صورتی با شما مذاکره خواهیم کرد که بخواهید درباره پرونده هستهای گفتوگو کنید.»
این منبع منطقهای گفت ایرانیها به بازیگران منطقهای علامت دادهاند که در صورت حلوفصل مسئله تنگه، از جمله رفع محاصره آمریکا، آماده مذاکره هستهای با ایالات متحده خواهند بود.
در نتیجه، آغاز روند ایجاد چارچوبی برای بازگشایی آبراه احتمالاً گامی حیاتی برای هموار کردن مسیر مذاکرات هستهای و در نهایت پایان کلی جنگ خواهد بود.
احتمال وضع هزینه یا عوارض اجباری برای تردد نفتکشها یکی از مهمترین نقاط اختلاف خواهد بود. پیش از آغاز درگیری، این آبراه بدون دریافت هیچگونه هزینه اجباری برای تردد کشتیهای تجاری باز بود.
در روزهای نخست درگیری نیز آمریکا و بازیگران منطقهای بر یک موضوع اصرار داشتند: وضعیت پس از جنگ در این آبراه نباید شامل عوارض جدید باشد؛ بهویژه عوارضی که از نظر مالی به نفع ایران باشد.
اما به گفته چندین دیپلمات اروپایی و کشورهای حوزه خلیج فارس، پس از ماهها افزایش شدید قیمت جهانی انرژی و تلاش فشرده برای تدوین چارچوب حقوقی بازگشایی تنگه، موضع قاطع اولیه در این زمینه تا حدی تعدیل شده است.
یک دیپلمات اروپایی که در جریان طرح عمان قرار گرفته بود، گفت: «ما چیزی را که پیش از این وجود نداشته است، نمیپذیریم؛ اما ممکن است قواعد جدید و نمادینی وجود داشته باشد که به هر دو طرف اجازه دهد از موضع خود عقبنشینی کنند و آبروی هر دو طرف حفظ شود.»
منابع گفتند مقامهای دولت ترامپ طی ماههای اخیر طرحهایی را که عمان در حال تدوین آنها بوده، بررسی کردهاند، اما بهطور علنی از این چارچوب حمایت نکردهاند.
در عوض، ترامپ و اعضای دولت او همچنان مدعی هستند که آمریکا تنها بازیگری است که میتواند باز بودن این آبراه را تضمین کند.
جیدی ونس، معاون رئیسجمهوری آمریکا، هفته گذشته گفت: «ما تنها کشور جهان هستیم که میتوانیم همانطور که رئیسجمهور شنیدید، کنترل تنگه هرمز را تضمین کنیم.»
در هفتههای اخیر، شمار نفتکشهایی که از تنگه عبور میکنند بهطور چشمگیری افزایش یافته است؛ دلیل این امر اسکورت نظامی آمریکا بوده که امکان عبور کشتیها را فراهم کرده است. با این حال، کشتیهای تجاری همچنان هنگام تلاش برای عبور از تنگه هدف حملات ایران قرار میگیرند.
با این حال، درباره اینکه ارتش آمریکا تا چه مدت میتواند بهطور معتبر تعهد گسترده خود از نظر کشتیها و منابع را برای کمک به عبور کشتیها از تنگه حفظ کند، پرسشهایی وجود دارد.
نیروی دریایی آمریکا در برخی روزها با موفقیت تا ۴۰ کشتی تجاری را اسکورت کرده است، اما پیچیدگی این عملیات نشان میدهد که ایران همچنان تهدیدی واقعی برای این کشتیها و نیروهای نظامی آمریکایی که وظیفه حفاظت از آنها را بر عهده دارند، محسوب میشود.
در نتیجه، دیپلماتهای آمریکایی و منابع منطقهای در محافل خصوصی اذعان کردهاند که تلاش کشورهای خلیج فارس برای ایجاد چارچوبی جهت بازگشایی تنگه، اقدامی ضروری است؛ حتی اگر آمریکا در نخستین نشست حضور نداشته باشد.
دولت آمریکا همچنین تلاش کرده اهمیت حیاتی این آبراه را در سالهای آینده کماهمیت جلوه دهد. اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، اخیراً مدعی شده است که تنگه ظرف دو سال آینده به «تکهای آب بیارزش» تبدیل خواهد شد.
منابع منطقهای و مقامهای آمریکایی میگویند انعطافپذیری و توانایی در ایجاد مسیرهای جایگزین برای صادرات انرژی چشمگیر بوده است، اما تأکید دارند که یافتن یک راهحل بلندمدت برای تنگه باید همچنان در اولویت باقی بماند.
به گفته منابع، نیاز به تدوین چنین طرحی با توجه به موفقیتهای نظامی اخیر حوثیها که عبور و مرور از دریای سرخ را نیز تهدید کردهاند، حتی ضروریتر شده است.
