رشت زیر سایه گشت ارشاد و گروه‌های فشار | «سحرخیزان» قربانی کدام سیاست شد؟

رویداد۲۴| فضای اجتماعی، فرهنگی و کسب‌وکار‌های شهری در رشت طی هفته‌های اخیر شاهد روندی پرفشارتر از برخورد‌های انتظامی، قضایی و افزایش روزافزون سخت‌گیرانه‌ترین الگو‌های نظارتی بوده است. شهری که در طول تاریخ معاصر خود همواره به‌واسطه پویایی فرهنگی، رواداری اجتماعی، متانت رفتاری و اقتصاد بومی مبتنی بر گردشگری و غذا شناخته می‌شد، این روز‌ها تحت تأثیر خبر بازگشت گشت‌های ارشاد و تشدید رفتار‌های سلبی با واحد‌های صنفی است. 

جرم «سحرخیزان» چه بود؟

تازه‌ترین نمونه از این دست برخورد‌های شتاب‌زده و سخت‌گیرانه، رویدادی است که برای مجموعه شناخته‌شده «سحرخیزان» رخ داد. همه چیز از انتشار یک ویدیوی کوتاه تبلیغاتی با مضمونی طنز تحت عنوان «آش رایگان برای افراد باحجاب» در شبکه‌های اجتماعی آغاز شد؛ ویدیویی مبتنی بر شوخی‌های رایج فضای مجازی که در آن چند مرد چادر به سر داشتند تا غذای مجانی بگیرند.

آنچه در عرف تبلیغات محیطی، بازاریابی دیجیتال و فضای رقابتی شبکه‌های اجتماعی صرفاً تلاشی معمولی برای جلب توجه مخاطب، ایجاد سرگرمی و در نهایت افزایش فالوور و مشتری تلقی می‌شود، در منطق دستگاه‌های نظارتی شهری ناگهان به یک جنجال بزرگ و یک پرونده قضایی سنگین تبدیل شد. ماجرا با اعلام جرم سریع دادستانی، بازداشت مدیر مجموعه و پلمب فوری و بی‌درنگ این واحد صنفی همراه شد؛ برخوردی که نشان‌دهنده عدم تناسب آشکار میان یک خطای احتمالی صنفی یا رسانه‌ای با مجازات سنگینی، چون تعطیلی کامل یک مجموعه کاری، بیکاری ده‌ها پرسنل و تعلیق فعالیت‌های یک کسب‌وکار فعال است.

ابعاد این ماجرا، اما به همین اقدام قضایی و پلمب رسمی محدود نماند و با ورود رفتار‌های فراقانونی، ابعاد جدیدی به خود گرفت. شامگاه ۲۲ شهریور، افرادی با هویت نامشخص که کاربران و فعالان رسانه‌ای در فضای مجازی از آنها تحت عنوان «لباس‌شخصی» یا «گروه‌های فشار» یاد می‌کنند، به این رستوران حمله کرده، شیشه‌ها را شکسته و بخش‌هایی از اموال و تجهیزات آن را تخریب کردند. این موازی‌کاری رفتار‌های فراقانونی با تصمیمات رسمی دادستانی، این پرسش بنیادین و حیاتی را پیش کشیده است که مرز دقیق میان ضابطه قانونی و رفتار‌های خودسرانه در برخورد با بخش خصوصی و فعالان اقتصادی کجاست؟ وقتی یک مجموعه با حکم قضایی پلمب شده و تحت نظر قانون قرار دارد، چرا چنین گروه‌هایی به خود اجازه می‌دهند به اموال خصوصی حمله کنند و چه نهادی مستقیماً مسئول صیانت از امنیت مالکیت و سرمایه مردم در برابر این دست اقدامات تخریبی است؟

سایه‌اندازی برخورد‌های سلبی بر شهر

اقتصاد شهری رشت، برخلاف کلان‌شهر‌های صنعتی و بزرگ، نه بر پایه کارخانه‌های سنگین، صنایع مادر و بودجه‌های دولتی، بلکه بر مدار خدمات، گردشگری، اصناف خرد و پویایی بخش خصوصی می‌چرخد. ثبت رشت به عنوان «شهر خلاق خوراک‌شناسی» در سازمان جهانی یونسکو، گواهی روشن بر این واقعیت تاریخی است که بخش عمده‌ای از اشتغال، درآمد پایدار و زنجیره ارزش اقتصادی این استان به همین رستوران‌ها، کافه‌ها، غذاخوری‌های سنتی و زیست شبانه متکثر و پرنشاط آن وابسته است. در چنین زیست‌بوم شکننده و متکی به سفره مردم، پلمب‌های پیاپی، بازداشت‌های سریع و تخریب اموال اصناف خرد، تنها به معنای تعطیلی یک مغازه یا تعلیق شغلی چند جوان نیست. این برخورد‌های قهری، کل زنجیره تامین بومی - از کشاورزان، صیادان، باغداران و توزیع‌کنندگان مواد غذایی گرفته تا نیرو‌های خدماتی و حمل‌ونقل - را دچار گسست و اختلال جدی می‌کند.

بیشتر بخوانید:

خسروپناه: با ون‌های گشت ارشاد مخالفم؛ حجاب را باید با تذکر پیامکی پیگیری کرد 

انگشت در چشم مردم جنگ‌زده | ماجرای بازگشت گشت و پلمب به نام حجاب چیست؟

از سوی دیگر، این‌گونه رفتار‌های شتاب‌زده و ناگهانی، سیگنال و پیامی فوق‌العاده منفی و نگران‌کننده مبنی بر عدم امنیت سرمایه‌گذاری به تمامی فعالان بخش خصوصی مخابره می‌کند. وقتی یک واحد صنفی خرد با سال‌ها سابقه و اعتبار، به سادگی و به دلیل یک محتوای چندثانیه‌ای طنز تعطیل شده و بلافاصله نیز در معرض تخریب گروه‌های خودسر قرار می‌گیرد و هیچ نهادی مسئولیت آن را بر عهده نمی‌گیرد، اصل «امنیت اقتصادی» و «ثبات محیط کسب‌وکار» به کلی زیر سؤال می‌رود. در چنین فضایی، نه تنها سرمایه‌گذاران جدید رغبتی برای ورود به بازار خدمات و گردشگری استان نخواهند داشت، بلکه سرمایه‌گذاران موجود نیز به فکر تعطیلی یا انتقال سرمایه‌های خود به فضا‌های کم‌ریسک‌تر خواهند افتاد.

تقابل با مردم و انباشت فشار‌های روانی در عرصه عمومی

حواشی و رفتار‌های سخت‌گیرانه در رشت تنها به برخورد با اصناف و واحد‌های تجاری ختم نمی‌شود؛ در روزهای اخیر تصاویر بازگشت گشت‌های ارشاد به خیابان‌های رشت هم خبرساز شده بود. حواشی مربوط به این موضوع زمانی بیش از پیش پررنگ شد که صفحه رسمی فرماندهی انتظامی استان ویدیویی مصاحبه‌محور را در فضای مجازی منتشر کرد. در آن ویدیو، زنی با ابراز خوشحالی فراوان از بازگشت گشت‌های ارشاد، تاکید می‌کرد که وضعیت رعایت حجاب در شهر مناسب نیست و جامعه خواستار چنین برخورد‌هایی است. 

سکوت عجیب مسئولان استانی

با وجود حجم حواشی، واکنش‌های گسترده مردمی و انعکاس فراگیر این اتفاقات در رسانه‌های کشور، آنچه بیش از همه باعث تعجب و نگرانی است، نوعی انفعال، بی‌تفاوتی و سکوت سنگین از سوی مسئولان ارشد استانی و نهاد‌های تصمیم‌گیر است. هنوز هیچ توضیح شفاف و قانع‌کننده‌ای داده نشده است که حمله کنندگان به رستوران سحرخیزان چه کسانی بوده‌اند، چرا برخورد قانونی با تخریب‌کنندگان صورت نگرفته و چه ضوابط مشخصی برای حضور گشت‌های ارشاد در خیابان‌های رشت تعریف شده است. حتی هادی حق‌شناس، استاندار گیلان نیز از پاسخ به سوال رویداد۲۴ درباره اتفاقات اخیر، امتناع کرد و گفت «فعلاً در تهران هستم و در بازگشت حتما موضوع را پیگیری کرده و نتیجه را اطلاع رسانی می‌کنم».

بیشتر بخوانید: مهسا امینی؛ زخمی که تندرو‌ها نمی‌گذارند التیام پیدا کند | پروژه رادیکال‌ها برای بازگرداندن سیاست‌های پرهزینه

در نهایت باید تاکید کرد که مواجهه با زیست‌بوم حساس، پویا و فرهنگی رشت، نیازمند بازگشت عاجل به عقلانیت حکمرانی، نگاه واقع‌بینانه و سعه‌صدر مدیریتی است. نمی‌توان از یک‌سو در شعار‌ها مدعی حمایت از تولید، ایجاد اشتغال و رونق بخش خصوصی بود و از سوی دیگر، در برابر تخریب اموال و سرمایه‌های مردم توسط گروه‌های فشار منفعل ماند یا با تصمیمات شتاب‌زده و جرم‌انگاری رفتار‌های عادی، کسب‌وکار‌ها را به تعطیلی کشاند. مسئولان ارشد استانی و نهاد‌های قضایی باید هرچه سریع‌تر میان «اجرای متوازن و دقیق قانون» و «ایجاد انسداد در شریان‌های حیاتی و اقتصادی شهر» تمایز قائل شوند. تداوم روند فعلی و میدان‌دادن به رفتار‌های فراقانونی در کنار برخورد‌های سخت‌گیرانه با فعالیت‌های جاری اصناف، تناقضی ناپایدار و مخرب ایجاد می‌کند که دود آن بیش از هر چیز به چشم ثبات اقتصادی، روان جمعی و سرمایه اجتماعی خواهد رفت.