از «اجارهنشینها» تا «خانوم والده»؛ کمدی ایرانی به کجا رسیده است؟ | اینقدر هم مبتذل و چرک میشود فیلم ساخت؟
رویداد۲۴| روزنامه خراسان در مطلبی با انتقاد شدید از فیلم سینمایی «خانوم والده»، نسبت به محتوای این فیلم و امکان تماشای آن از سوی خانوادهها و کودکان هشدار داد.
خراسان در ابتدای این مطلب نوشت: «سینما رفتن، تا همین چند سال پیش، یکی از آخرین تجربههای جمعی برای یک فراغت امن در کنار خانواده بود؛ اما حالا در سالنهای نمایش فیلم «خانوم والده»، این آیین جمعی و نوستالژیک به تجربهای دشوار برای خانوادههایی بدل شده که بدون هیچ هشداری درباره سطح شوخیهای فیلم در برابر پرسشهای کودکانشان نسبت به اتفاقات فیلم قرار گرفتند.»
این روزنامه همچنین با اشاره به واکنش والدین در سالنهای سینما آورده است: «سکانسهایی که باید خنده به لب بیاورند، حالا باعث استیصال والدینی شدند که سردرگم، نگاهشان را به سقف یا کف سالن میدوزند تا مبادا با چشمان پرسشگر و کنجکاو فرزند خردسالشان تلاقی کند.»
انتقاد از نبود ردهبندی سنی واقعی
یکی از محورهای اصلی انتقاد خراسان، نبود سازوکار مؤثر برای ردهبندی سنی فیلمهاست. این روزنامه در ادامه نوشته است: «فقدان سیستم ردهبندی سنی واقعی و ضمانتاجرایی برای آن، نه تنها این فیلم را به اثری «ضد خانواده» بدل کرده، بلکه پرده از یک واقعیت تلختر برداشته است: اینکه سینمای بدنه بهجای ذائقهسازی برای مخاطب، همسو با برخی از ویدئوهای سطحی و مبتذل اینستاگرامی، هیچ خط قرمزی برای رسیدن به فروش بیشتر ندارد.»
خراسان در ادامه نقد خود، داستان «خانوم والده» را بررسی کرده و آن را مبتنی بر فرمول «آدم اشتباه در موقعیت خاص» دانسته است؛ فرمولی که به اعتقاد نویسنده میتوانست زمینه خلق یک کمدی موقعیت موفق را فراهم کند، اما در این فیلم به استفاده مکرر از موقعیتهای مبتذل منجر شده است.
در این نقد آمده است: «پیرنگ فیلم بهجای گرهافکنیهای هوشمندانه، بدل به زنجیرهای از فرصتطلبیهای سخیف شخصیتها در محیطهای زنانه مثل استخر، سرویس بهداشتی و... میشود.»
خراسان همچنین به برخی دیگر از موقعیتهای فیلم، از جمله بازگشت شوهر شخصیت اصلی و همچنین رقصهای طولانی شخصیتها اشاره کرده و آنها را فاقد کارکرد دراماتیک دانسته است.
از «اجارهنشینها» تا «خانوم والده»
روزنامه خراسان در بخش دیگری از نقد خود، وضعیت کمدی در سینمای ایران را با نمونههایی از آثار قدیمیتر مقایسه کرده است.
این روزنامه نوشته است: «کمدی در تاریخ سینمای ایران همواره پناهگاهی برای جامعه بوده است؛ آیینهای هوشمند که تناقضها، رنجها و دغدغههای طبقات مختلف را با ظرافتی نجیبانه بازتاب میداد و به مخاطب فرصت «کاتارسیس» یا همان تخلیه روانی همراه با تفکر میبخشید.»
خراسان سپس با اشاره به فیلمهایی مانند «اجارهنشینها» ساخته داریوش مهرجویی و «مهمان مامان» ادامه داده است: «شاهکارهایی مثل «اجارهنشینها»ی داریوش مهرجویی یا «مهمان مامان» نشان دادند که میتوان با خلق طنز موقعیت، تکیه بر فرهنگ عامه و احترام به شعور بیننده، هم سالنها را پر از تماشاگر کرد، هم سرگرمی ایجاد کرد و هم شأن خانواده و شعور مخاطب را پاس داشت.»
این روزنامه در ادامه، دلیل تفاوت این آثار با برخی کمدیهای امروز را چنین توصیف کرده است: «در آن سینما، خنده از دل مناسبات انسانی و بررسی موقعیتهای زیسته بیرون میآمد؛ ملموس، شیرین و تامل برانگیز، بدون گدایی از مخاطب با تمسک به ابتذال و دستدرازی به دمدستیترین شوخیها.»
انتقاد از شوخیهای جنسی و هنجارشکن
بخش دیگری از نقد خراسان به آنچه این روزنامه استفاده از شوخیهای جنسی و ورود شخصیت مرد به فضاهای زنانه توصیف کرده، اختصاص دارد.
خراسان درباره این بخش از فیلم نوشته است: «مشکل اصلی «خانوم والده» این است که اصلاً حریمها را به رسمیت نمیشناسد.»
در ادامه این مطلب آمده است: «بهطور مثال وقتی شخصیت مرد فیلم، لباس زنانه میپوشد و راهی فضاهای زنانه میشود تا چشمچرانی کند، ما با نادیده گرفته شدن حریم خصوصی به شکلی رندانه و تمجید شده مواجهیم که این رفتار زشت را در قالب خنده به مخاطب قالب میکند.»
نویسنده این نقد همچنین درباره حضور کودکان در سالن سینما هشدار داده و نوشته است: «وقتی کودک معصوم در سالن تاریک سینما با این شوخیهای جنسی و صحنههای هنجارشکن روبهرو میشود، هم پدر و مادر در استرس و خجالت میافتند و هم ذهن بچه درگیر موضوعاتی میشود که اصلاً سن و سالش به آنها قد نمیدهد.»
خراسان در ادامه مدعی شده است که این نوع شوخیها ممکن است برای مخاطب کودک این تصور را ایجاد کند که عبور از حریم خصوصی دیگران صرفاً یک رفتار خندهدار است.
تکرار فرمولهای اینستاگرامی
روزنامه خراسان در بخش پایانی نقد خود، فیلم را نمونهای از الگویی دانسته که به جای داستانپردازی و خلق کمدی موقعیت، بر کنار هم قرار دادن شوخیهای سطحی تکیه دارد.
این روزنامه نوشته است: «متاسفانه سازندگان این فیلم، زحمت ساختن یک کمدی حسابی که سروشکل، داستان و ... را به خود ندادهاند و برای کسب درآمد رفتهاند سراغ همان فرمولهای اینستاگرامی یعنی چسباندن چند شوخی زشت کنار هم بدون هیچ منطق روایی.»
خراسان نتیجه این روند را نیز چنین توصیف کرده است: «نتیجه کار میشود فیلمی پر از رقصهای الکی، حرکات دلقکگونه، صداسازیهای مضحک و شوخیهای زشت و بیمعنی که اگر پرفروش شود موج دیگری از ابتذال با آثار مشابه بهراه میاندازد و در روندی تلخ ذائقه مخاطب تنبل و سطحی بار میآید.»
در پایان این نقد، روزنامه خراسان بر مسئولیت خانوادهها در انتخاب فیلم تأکید کرده و نوشته است که با توجه به ضعف سازوکار ردهبندی سنی، خانوادهها باید پیش از انتخاب فیلم درباره محتوای آن تحقیق کنند.
خراسان تأکید کرده است: «امروز تماشای پیشنمایشها، پرسوجو از محتوای فیلم و حساسیت به ردههای سنی، نه یک وسواس بیجا، بلکه ضرورتی تربیتی برای محافظت از روان فرزندان است.»
