مشخصات هواپیمای مخوف SR-71A بلک برد؛ پرنده‌ای فراتر از زمان

رویداد۲۴| حسین فلاحی:  لاکهید اس‌آر-71 بلک‌برد (SR-۷۱ Blackbird)، یک هواپیمای شناسایی استراتژیک آمریکایی بود که به‌صورت محرمانه توسط واحد «اسکانک ورکس» (Skunk Works) شرکت لاکهید و تحت سرپرستی کلارنس کلی جانسون توسعه یافت و توسط نیروی هوایی ایالات متحده به کار گرفته شد.

هواپیمای SR-71 بلک برد چه بود؟

لاکهید SR-71 بلک برد یک هواپیمای شناسایی راهبردی با برد بلند بود که برای نفوذ عمیق به قلمرو دشمن و گریز از رهگیری، صرفاً با تکیه بر سرعت و ارتفاع بالا طراحی شده بود. این هواپیما در ارتفاع حدود ۸۰ هزار پایی (۲۴،۴۰۰ متری) و با سرعتی بیش از سه برابر سرعت صوت، به عملیات عکاسی و شنود می‌پرداخت.

SR-71 بلک برد محصولی آمریکایی بود که  نخستین پرواز آن در ۲۲ دسامبر ۱۹۶۴ انجام شد، در ژانویه ۱۹۶۶ وارد خدمت عملیاتی گردید و آخرین پرواز خود را در ۹ اکتبر ۱۹۹۹ برای ناسا انجام داد. SR-71 بلک برد فاقد هرگونه سلاح بود. ابزار‌های دفاعی این هواپیما شامل سرعت، ارتفاع، سامانه ایجاد اختلال الکترونیکی (جَمِر) و واکنشی استاندارد در برابر شلیک هرگونه موشک بود. تنها ۳۲ فروند از این هواپیما ساخته شد.

سرعت SR-71 بلک برد چقدر بود؟

حد مجاز سرعت عادی SR-71 معادل ماخ ۳.۲ بود. این حد می‌توانست تا ماخ ۳.۳ افزایش یابد، مشروط بر اینکه دمای هوای ورودی به کمپرسور‌های موتور در سطح ۸۰۱ درجه فارنهایت (۴۲۷ درجه سانتی‌گراد) یا کمتر از آن باقی می‌ماند.

در ۲۸ ژوئیه ۱۹۷۶، هواپیمای SR-71 بلک برد با شماره بدنه ۶۱-۷۹۵۸ رکورد مطلق سرعت جهان را با ثبت رقم ۲،۱۹۳.۱۶۷ مایل بر ساعت (۳،۵۲۹.۶ کیلومتر بر ساعت) در یک مسیر مستقیم که تقریباً معادل ماخ ۳.۳ بود به نام خود ثبت کرد. تا سپتامبر ۲۰۲۶، هیچ هواپیمای سرنشین‌دارِ تنفس‌کننده از هوای محیط (air-breathing) به‌طور رسمی موفق به شکستن این رکورد نشده است.

این هواپیما در صورت لزوم می‌توانست با سرعتی فراتر از این حد نیز پرواز کند. این هواپیما در آزمایش پرواز به سرعت ۳.۴ ماخ رسید و خلبان سرگرد برایان شول گزارش داد که در ۱۵ آوریل ۱۹۸۶ هنگام فرار از یک موشک بر فراز لیبی، از سرعت ۳.۵ ماخ فراتر رفته است.

هواپیمای SR-71 بلک برد تا چه ارتفاعی می‌توانست پرواز کند؟

SR-71 بلک برد عملیات خود را در ارتفاعی حدود ۸۰ هزار فوت (۲۴،۴۰۰ متر) یعنی بیش از ۱۵ مایل (۲۴ کیلومتر) بالاتر از سطح زمین انجام می‌داد. از این ارتفاع، یک فروند هواپیما می‌توانست در عرض یک ساعت، مساحتی معادل ۱۰۰ هزار مایل مربع (۲۵۹ هزار کیلومتر مربع) از سطح زمین را پایش و بررسی کند. در ۲۸ ژوئیه ۱۹۷۶، یعنی همان روزی که رکورد سرعت ثبت شد، سروان رابرت هلت با هواپیمای SR-71 بلک برد (با شماره بدنه ۶۱-۷۹۶۲) به رکورد مطلق ارتفاع ۸۵،۰۶۸.۹۹۷ فوت (۲۵،۹۲۹ متر) دست یافت. 

ماسک‌های اکسیژن معمولی قادر به تأمین اکسیژن کافی در ارتفاعی بالاتر از حدود ۴۳ هزار فوت (۱۳،۱۰۰ متر) نیستند؛ از این رو، هر دو خدمه پرواز از لباس‌های تمام‌فشار (full-pressure suits) ساخت شرکت «دیوید کلارک» استفاده می‌کردند. مؤسسه اسمیتسونین این لباس‌ها را با لباس‌های فضانوردان مقایسه می‌کند.

کابین خلبان و خدمه SR-71 بلک برد

SR-71 بلک برد دارای دو خدمه بود که شامل یک خلبان در کابین جلو و یک افسر سیستم‌های شناسایی (RSO) در عقب می شد. تجربه با هواپیمای تک سرنشین A-۱۲، نیروی هوایی را متقاعد کرده بود که پرواز ایمن این هواپیما به دو نفر نیاز دارد.

افسر سیستم‌های شناسایی، سیستم‌های نظارتی و دفاعی هواپیما را اداره می‌کرد. مجموعه اقدامات متقابل الکترونیکی می‌توانست اکثر رادار‌های اکتساب و هدف‌گیری را مختل کند. ناوبری بر یک سیستم اختر-اینرسی از بخش نورترونیک نورثروپ متکی بود که رانش سکوی اینرسی را با رصد ستارگان از طریق یک پنجره کوارتز جامد اصلاح می‌کرد.

بیشتر بخوانید؛ رونمایی آمریکا از یک موشک هایپرسونیک جدید| بلک برد چیست؟

سنسور‌ها شامل دوربین‌های نوری مانند Itek KA-۱۰۲A، یک رادار جانبی و تجهیزات اطلاعاتی الکترونیکی بودند که بعداً این رادار با رادار دیافراگم مصنوعی ASARS-۱ لورال جایگزین شد. 

تاریخچه عملیاتی SR-71 بلک برد

نخستین فروند SR-71 بلک برد که وارد خدمت شد، در ژانویه ۱۹۶۶ به «یگان ۴۲۰۰ام شناسایی راهبردی» (که بعد‌ها به یگان نهم تغییر نام یافت) در پایگاه نیروی هوایی «بیل» (Beale) در کالیفرنیا تحویل داده شد. یگان نهم تا سال ۱۹۹۰ از پایگاه «بیل» با این هواپیما پرواز می‌کرد.

مأموریت‌های عملیاتی از پایگاه هوایی «کادنا» در اوکیناوا آغاز شد. در ۲۱ مارس ۱۹۶۸، سرگرد جروم اومالی و سرگرد ادوارد پین نخستین سورتی پرواز عملیاتی SR-71 بلک برد را بر فراز ویتنام انجام دادند. این هواپیما که اکنون در موزه ملی نیروی هوایی ایالات متحده به نمایش گذاشته شده است.

در اوکیناوای ژاپن، این هواپیما‌ها و خدمه‌شان لقب «هابو» (Habu) را گرفتند که نام نوعی افعی چاله دار(pit viper) بومی ژاپن که اهالی اوکیناوا معتقد بودند ظاهر هواپیما به آن شباهت دارد.

از سال ۱۹۷۶، نیروی هوایی پرواز‌های SR-71 بلک برد را از پایگاه نیروی هوایی سلطنتی «میل‌دن‌هال» (Mildenhall) در انگلستان نیز انجام می‌داد و از سال ۱۹۸۲، دو فروند هواپیما در آنجا مستقر شدند. مسیر این مأموریت‌ها در امتداد سواحل اتحاد جماهیر شوروی در دریای بالتیک و دریای بارنتس و همچنین در امتداد شبه‌جزیره کولا محل استقرار ناوگان شمال شوروی بود.

بلک‌برد در کسب اطلاعات حیاتی پیرامون جنگ یوم کیپور (۱۹۷۳)، تهاجم اسرائیل به لبنان و حمله هوایی آمریکا به لیبی در سال ۱۹۸۶ نقش اساسی ایفا کرد. در سال ۱۹۸۷، خدمه مستقر در کادنا موفق به شناسایی آتشبار‌های موشکی ایران شدند.

جنگنده‌های شوروی شانس اندکی برای رهگیری این هواپیماها داشتند. در سرعت‌های پایدارِ فراتر از ماخ ۳.۲، SR-71 بلک برد از جنگنده «میگ-۲۵ فاکس‌بت» (MiG-25 Foxbat) پیشی می‌گرفت، چون میگ-۲۵ تنها می‌توانست سرعت ماخ ۲.۸۳ را حفظ کند و تنها در شرایط اضطراری به سرعت ماخ ۳.۲ می‌رسید (که آن هم منجر به نیاز موتور‌ها به تعمیر یا تعویض می‌شد) و همچنین قادر نبود به ارتفاع پروازی SR-71 بلک برد دست یابد.

مشخصات فنی کلی SR-71 بلک برد

نوع: هواپیمای شناسایی استراتژیک
کشور سازنده: ایالات متحده
شرکت سازنده: لاکهید
پیشرانه: ۲ موتور پرت‌اند ویتنی J۵۸ (مدل‌های JT۱۱D-۲۰J یا JT۱۱D-۲۰K)
نوع موتور: جت
نیروی پیش‌ران: ۲ × ۳۴٬۰۰۰ پوند-نیرو (۱۵۱ کیلونیوتن)
سامانه‌های اویونیک: دوربین‌های نوری (از جمله Itek KA-۱۰۲A)، رادار با قابلیت دید جانبی (بعداً ASARS-۱) و مجموعه‌های SIGINT/ELINT و ECM
خدمه: ۲