روز نیروی انتظامی؛ پشت آرامش یک شهر چه کسانی ایستاده‌اند؟
رویداد۲۴| ۱۳ مهر در تقویم ایران به‌عنوان روز نیروی انتظامی شناخته می‌شود؛ مناسبتی برای یادآوری مسئولیتی که از مرزها و جاده‌ها تا خیابان‌های شهر و فضای مجازی گسترده شده است. البته برنامه رسمی هفته انتظامی در سال ۱۴۰۵ از ۱۰ تا ۱۶ مهر برگزار شده و شعار امسال آن «پلیس مجاهد، ملت مبعوث، ایران سرافراز» اعلام شده است.
از نظمیه تا فراجا؛ یک قرن تغییر در پلیس ایران
ساختار پلیس در ایران مسیری طولانی را پشت سر گذاشته است. شکل‌های ابتدایی حفظ نظم شهری به دوره‌های تاریخی مختلف بازمی‌گردد، اما شکل‌گیری پلیس مدرن در ایران به دوره قاجار و ایجاد نظمیه بازمی‌گردد. در ادامه، نهاد‌هایی مانند شهربانی و ژاندارمری هر کدام بخشی از مسئولیت‌های انتظامی را بر عهده داشتند.
پس از انقلاب نیز ساختار انتظامی کشور تغییر کرد و در سال ۱۳۷۰، نیرو‌های مختلف انتظامی در قالب «نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران» ادغام شدند؛ نهادی که سال‌ها با عنوان «ناجا» شناخته می‌شد. بعد‌ها عنوان رسمی این مجموعه به «فرماندهی انتظامی جمهوری اسلامی ایران» یا «فراجا» تغییر کرد.
خود مناسبت روز نیروی انتظامی نیز تاریخچه‌ای دارد. پیش از سال ۱۳۷۸، ۲۷ تیرماه به‌عنوان روز نیروی انتظامی شناخته می‌شد؛ اما از سال ۱۳۷۸ زمان برگزاری هفته نیروی انتظامی به مهرماه منتقل شد. از جمله دلایل این تغییر، فعالیت دوباره مدارس و دانشگاه‌ها و مناسب‌تر بودن شرایط آب‌وهوایی برای برگزاری برنامه‌های عمومی عنوان شده است.
پلیس فقط در خیابان نیست
تصویری که از پلیس در ذهن بسیاری از مردم وجود دارد، شاید به مأمور راهور، کلانتری یا گشت انتظامی محدود شود، اما دامنه فعالیت این نیرو بسیار گسترده‌تر است.
پلیس راهور با میلیون‌ها سفر روزانه و مسئله تصادفات و ترافیک سروکار دارد؛ پلیس آگاهی مسئولیت مقابله و کشف طیف گسترده‌ای از جرایم را دنبال می‌کند؛ پلیس فتا در فضای سایبری با جرایم و تهدید‌های تازه مواجه است و پلیس مرزبانی نیز مسئولیت حفاظت از مرز‌های کشور را بر عهده دارد.
در سال‌های اخیر، بخش دیگری از مأموریت پلیس نیز به فضای دیجیتال منتقل شده است؛ جایی که کلاهبرداری‌های اینترنتی، سرقت اطلاعات و سوءاستفاده از ابزار‌های ارتباطی به بخشی از مسائل امنیتی و اجتماعی تبدیل شده‌اند. در همین راستا، فراجا برای هفته انتظامی امسال از راه‌اندازی و رونمایی برخی سامانه‌ها و خدمات هوشمند جدید، از جمله در حوزه پلیس فتا، خبر داده است.
امنیت؛ مفهومی فراتر از حضور پلیس
در ادبیات مناسبتی مربوط به هفته نیروی انتظامی، معمولاً از واژه‌هایی مانند فداکاری، بیداری و آرامش استفاده می‌شود. این مفاهیم بی‌دلیل نیستند. بخش قابل توجهی از کار انتظامی در زمانی انجام می‌شود که بسیاری از شهروندان در خانه‌های خود حضور دارند؛ از گشت‌های شبانه گرفته تا مأموریت‌های مرزی و عملیات‌های مقابله با جرایم.
در یکی از متن‌های مناسبتی منتشرشده درباره هفته نیروی انتظامی نیز تصویری از مأموری روایت شده که در سکوت شب در کوچه‌ها گشت می‌زند و با وجود خستگی، همچنان بیدار می‌ماند تا دیگران بتوانند آسوده بخوابند. این تصویر، فارغ از ادبیات رسمی و شعاری، به یک واقعیت ساده درباره کار انتظامی اشاره دارد: امنیت عمومی حاصل مجموعه‌ای از حضور‌های روزمره و اغلب دیده‌نشده است.
هفته انتظامی؛ فرصتی برای دیدن زحمت‌های کمتر دیده‌شده
هفته انتظامی فقط مراسم، پیام‌های تبریک و برنامه‌های رسمی نیست. این مناسبت می‌تواند فرصتی باشد برای توجه به بخش‌هایی از کار پلیس که معمولاً در زندگی روزمره دیده نمی‌شود؛ از مأمورانی که در جاده‌ها خدمت می‌کنند تا نیرو‌هایی که در مرزها، کلانتری‌ها، مراکز فوریت‌های پلیسی و بخش‌های تخصصی فعالیت دارند.
امسال نیز فراجا اعلام کرده است که در جریان هفته انتظامی، علاوه بر برنامه‌های مختلف، خدمات و سامانه‌های جدیدی در حوزه‌های انتظامی، راهور، آگاهی، پیشگیری و امنیت ارائه یا رونمایی می‌شود. همچنین طرح بخشودگی دیرکرد جرایم رانندگی برای یک هفته اعلام شده است.
اما در نهایت، اهمیت چنین روزی را نمی‌توان فقط با یک تقویم یا مجموعه‌ای از برنامه‌های رسمی توضیح داد. امنیت زمانی معنا پیدا می‌کند که در زندگی روزمره مردم احساس شود؛ همان لحظه‌ای که شهروند بتواند در خیابان، جاده، خانه و فضای مجازی با آرامش بیشتری زندگی کند.
روز نیروی انتظامی یادآور همین واقعیت است؛ اینکه پشت آرامش معمولی یک شهر، انسان‌هایی ایستاده‌اند که بخشی از ساعات زندگی‌شان را در خدمت به دیگران می‌گذرانند. شاید بهترین تعبیر برای آنان همان جمله ساده‌ای باشد که در متن‌های مناسبتی این روز بار‌ها تکرار شده است: آن‌ها بیدار می‌مانند تا دیگران بتوانند آسوده‌تر بخوابند.
روز نیروی انتظامی بر همه کارکنان فراجا که در مسیر حفظ نظم و امنیت جامعه خدمت می‌کنند، گرامی باد.
