پشت پرده تصمیم تازه کاخ سفید؛ ترامپ از حمله به ایران منصرف شد یا فقط زمان می‌خرد؟
رویداد۲۴| دونالد ترامپ در شرایطی اعلام کرده است که آمریکا تا پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای سوم نوامبر به ایران حمله نخواهد کرد که پنتاگون پیش‌تر دستور آماده‌سازی برای ازسرگیری عملیات نظامی را صادر کرده بود. هم‌زمان، تداوم محاصره اقتصادی ایران، اختلاف بر سر تنگه هرمز و نبود توافق روشن درباره پرونده هسته‌ای نشان می‌دهد که این اظهارنظر را نمی‌توان به معنای پایان تهدید نظامی یا قطعی‌شدن توافق دانست. گزارش‌های اکسیوس، رویترز و آسوشیتدپرس نشان می‌دهد که نگرانی از پیامد‌های انتخاباتی جنگ، هزینه‌های انرژی و تلاش برای گرفتن امتیاز از تهران، همگی در محاسبات واشنگتن نقش دارند.
چرا ترامپ ناگهان عقب نشست؟
اظهارات تازه ترامپ پس از چند روز انتشار گزارش‌هایی درباره احتمال ازسرگیری حملات آمریکا مطرح شد. اکسیوس یک روز پیش‌تر گزارش داده بود که پنتاگون از فرماندهی مرکزی آمریکا، سنتکام، خواسته است مقدمات عملیات نظامی گسترده علیه ایران را تکمیل کند. بر اساس این گزارش، گزینه‌های مورد بررسی می‌توانستند تأسیسات انرژی، زیرساخت‌ها و اهداف هسته‌ای ایران را دربر بگیرند؛ هرچند در آن زمان تصمیم نهایی درباره اجرای عملیات گرفته نشده بود.
ترامپ در پیام خود در شبکه تروث سوشال نوشت: «ما در هیچ مقطعی پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا، که قرار است سوم نوامبر برگزار شود، به ایران حمله نخواهیم کرد.» او هم‌زمان از «گفت‌و‌گو‌های سازنده» با جمهوری اسلامی سخن گفت، اما تأکید کرد محاصره همچنان با تمام قدرت ادامه خواهد یافت و ایران به سلاح هسته‌ای دست پیدا نخواهد کرد.
این تغییر لحن از تهدید نظامی به اعلام توقف حمله، در نگاه نخست می‌تواند نشانه پیشرفت دیپلماتیک باشد؛ با این حال، کنار هم گذاشتن دو موضع ترامپ، یعنی اعلام پرهیز از حمله و تأکید بر ادامه محاصره، نشان می‌دهد که او فعلاً میان توقف عملیات نظامی و کنارگذاشتن فشار بر ایران تفاوت قائل است.
نکته مهم‌تر آن است که ترامپ برخلاف اظهارات معمول درباره ادامه تلاش‌های دیپلماتیک، یک بازه زمانی سیاسی مشخص را وارد معادله کرده است: انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا. همین مسئله احتمال نقش محاسبات داخلی واشنگتن در تصمیم او را تقویت می‌کند؛ هرچند از این پیام به‌تنهایی نمی‌توان نتیجه گرفت که نگرانی انتخاباتی تنها دلیل عقب‌نشینی از حمله بوده است.
انتخابات آمریکا؛ جنگی که می‌تواند به ضرر جمهوری‌خواهان تمام شود
مهم‌ترین توضیح برای تصمیم ترامپ را باید در داخل آمریکا جست‌و‌جو کرد. رویترز در گزارش هشتم اکتبر خود نوشت جنگ با ایران به کاهش محبوبیت داخلی رئیس‌جمهور آمریکا کمک کرده و برای جمهوری‌خواهانی که در انتخابات نوامبر به دنبال حفظ اکثریت شکننده خود در کنگره هستند، به یک مسئله سیاسی پرهزینه تبدیل شده است. بر اساس نظرسنجی مشترک رویترز و ایپسوس که این خبرگزاری به آن استناد کرده، حدود ۶۰ درصد آمریکایی‌ها، از جمله یک‌چهارم جمهوری‌خواهان، از نحوه مدیریت جنگ با ایران توسط ترامپ ناراضی بوده‌اند. افزایش قیمت بنزین نیز در شرایطی که هزینه زندگی از نگرانی‌های اصلی رأی‌دهندگان است، فشار مضاعفی بر دولت وارد کرده است.
از این منظر، حمله دوباره به ایران پیش از انتخابات می‌تواند ریسک سیاسی قابل‌توجهی برای کاخ سفید ایجاد کند. حتی اگر عملیات نظامی از نظر واشنگتن موفقیت‌آمیز باشد، پاسخ ایران، آسیب احتمالی به کشتیرانی منطقه و افزایش قیمت انرژی می‌تواند هزینه جنگ را برای شهروندان آمریکایی بیشتر کند. در چنین شرایطی، ترامپ ممکن است به این نتیجه رسیده باشد که دست‌کم تا پایان انتخابات، ادامه فشار اقتصادی و تهدید نظامی، بدون آغاز حملات گسترده، گزینه کم‌هزینه‌تری است.
البته این به معنای آن نیست که عقب‌نشینی از حمله الزاماً به افزایش محبوبیت جمهوری‌خواهان منجر خواهد شد. مسئله اصلی این است که دولت ترامپ باید هم‌زمان دو هدف را دنبال کند: نشان دهد در برابر ایران عقب ننشسته و در عین حال از ورود به مرحله‌ای تازه از جنگ که می‌تواند قیمت انرژی و نگرانی‌های اقتصادی را افزایش دهد، پرهیز کند.
تنگه هرمز؛ چرا ترامپ به جای بمباران، محاصره را ادامه می‌دهد؟
بخش مهم دیگری از پیام ترامپ به تنگه هرمز مربوط است. او مدعی شد تنها در یک شب ۲۲ میلیون بشکه نفت از این تنگه عبور کرده، بدون آنکه حتی یک بشکه از این میزان متعلق به ایران باشد یا به مقصد ایران برود. این رقم و توصیف او از وضعیت کشتیرانی را باید به‌عنوان ادعای رئیس‌جمهور آمریکا در نظر گرفت، نه آماری که مستقلاً تأیید شده باشد.
گزارش هشتم اکتبر واشنگتن‌پست تصویری پیچیده‌تر از وضعیت تنگه ارائه می‌کند. بر اساس داده‌های سازمان ملل و شرکت رهگیری کشتیرانی کپلر، دست‌کم ۹ شناور در هفته منتهی به یکشنبه هدف حمله قرار گرفته‌اند و حجم نفت خام عبوری از تنگه نیز به‌شدت کاهش یافته است. قیمت نفت برنت در روز پنجشنبه حدود پنج درصد افزایش یافت و به ۱۰۵ دلار در هر بشکه رسید. این گزارش نشان می‌دهد که با وجود تلاش نیرو‌های آمریکایی برای حفاظت از نفتکش‌ها، امنیت مسیر دریایی همچنان شکننده است.
ادامه محاصره بنادر و محدودکردن صادرات نفت ایران، در کنار تلاش برای عبور دادن نفت کشور‌های عربی از تنگه، بخشی از راهبرد فشار واشنگتن است. آسوشیتدپرس نیز گزارش داده که ترامپ معتقد است آمریکا با کمک به عبور نفتکش‌ها و محدودکردن صادرات ایران، اهرم فشار بیشتری به دست آورده است.
در نتیجه، تعویق حمله می‌تواند فرصتی برای ادامه فشار اقتصادی و سنجش میزان مقاومت ایران فراهم کند. ترامپ می‌خواهد نشان دهد که برای وادارکردن تهران به عقب‌نشینی، لزوماً نیازی به آغاز فوری بمباران گسترده ندارد. با این حال، اگر محاصره و اختلال در صادرات نفت به افزایش بیشتر قیمت انرژی منجر شود، همین راهبرد نیز ممکن است به عاملی علیه دولت آمریکا تبدیل شود.
اسرائیل هم در محاسبات ترامپ نقش دارد؟
عامل دیگر، تقویم سیاسی اسرائیل است. اکسیوس گزارش داده که ایال زامیر، رئیس ستاد کل ارتش اسرائیل، در گفت‌و‌گو با مقام‌های ارشد آمریکایی درباره پیامد‌های احتمالی ازسرگیری جنگ در هفته‌های پیش رو هشدار داده است. بر اساس این گزارش، زامیر گفته بود در صورت ازسرگیری جنگ، احتمال شلیک موشک‌های ایران به اسرائیل وجود دارد و این وضعیت می‌تواند برگزاری انتخابات پارلمانی اسرائیل در ۲۷ اکتبر را تحت تأثیر قرار دهد. این تاریخ با انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا در سوم نوامبر فاصله کمی دارد.
بنابراین، ازسرگیری جنگ فقط یک تصمیم نظامی دوجانبه نیست؛ بلکه می‌تواند برنامه سیاسی هر دو دولت را تحت تأثیر قرار دهد. حمله به ایران ممکن است اسرائیل را وارد مرحله‌ای از رویارویی موشکی کند که پیامد‌های امنیتی و سیاسی آن قابل پیش‌بینی نیست. با این حال، از گزارش اکسیوس نمی‌توان نتیجه گرفت که نگرانی درباره انتخابات اسرائیل علت قطعی تصمیم ترامپ بوده است؛ این موضوع یکی از عوامل مطرح‌شده در گزارش‌هاست.
آیا مذاکره واقعاً پیشرفت کرده است؟
ترامپ از «گفت‌و‌گو‌های سازنده» سخن گفته، اما گزارش‌های موجود نشانه‌ای از حل اختلاف‌های اصلی ارائه نمی‌کنند. رویترز گزارش داده است که دو طرف در هفته‌های اخیر پیشنهاد‌هایی برای پایان جنگ و بازگشایی تنگه هرمز ردوبدل کرده‌اند، اما ترامپ پیشنهاد اخیر ایران را نپذیرفته است. اختلاف بر سر غنی‌سازی اورانیوم و ذخایر هسته‌ای ایران نیز همچنان پابرجاست.
در همین حال، العربیه به نقل از منابع آمریکایی گزارش داده است که میانجی‌ها از ترامپ خواسته‌اند پیش از هر حمله احتمالی، فرصت بیشتری برای ادامه مذاکرات در اختیار داشته باشند. این گزارش، اگر تأیید شود، می‌تواند توضیح دهد که چرا واشنگتن در عین حفظ آمادگی نظامی، فعلاً از حمله فاصله گرفته است. با این حال، تغییر لحن ترامپ به‌تنهایی ثابت نمی‌کند که توافقی نزدیک است یا تهران و واشنگتن بر سر چارچوبی مشترک به تفاهم رسیده‌اند.
به این ترتیب، می‌توان گفت که ترامپ فعلاً زمان می‌خرد، نه اینکه تهدید جنگ را کنار بگذارد. نگرانی از هزینه‌های انتخاباتی، خطر افزایش قیمت نفت و بنزین، ادامه فشار اقتصادی بر ایران و تلاش برای گرفتن امتیاز در مذاکرات، می‌توانند در تصمیم او برای تعویق حمله نقش داشته باشند. اما اعلام توقف حمله تا سوم نوامبر، تضمین نمی‌کند که جنگ پس از انتخابات از سر گرفته شود یا اینکه دیپلماسی به توافق برسد. آنچه فعلاً روشن است، ادامه محاصره، حفظ آمادگی نظامی و پابرجاماندن اختلاف‌های اصلی دو طرف است؛ وضعیتی که در آن، فاصله میان تعویق حمله و بازگشت به جنگ همچنان به تحولات سیاسی و نظامی هفته‌های آینده بستگی دارد.
